Fundusz Transformacji Ciepłownictwa zastąpi opłaty od aut spalinowych
Rząd przygotowuje uchwałę, która ma uruchomić nowy mechanizm finansowania transformacji polskiego ciepłownictwa. Fundusz Transformacji Ciepłownictwa ma być jednym z elementów zmienionego Krajowego Planu Odbudowy i zastąpić wcześniejsze zobowiązania dotyczące opłat związanych z samochodami spalinowymi.
Projekt uchwały Rady Ministrów o numerze ID283 został wpisany do wykazu prac legislacyjnych i programowych rządu. Za jego przygotowanie odpowiada Ministerstwo Klimatu i Środowiska, a osobą odpowiedzialną za opracowanie dokumentu jest sekretarz stanu Krzysztof Bolesta.
Projekt zakłada ustanowienie ram dla Programu Priorytetowego Fundusz Transformacji Ciepłownictwa. Jego utworzenie wynika z nowej reformy B4.1 Krajowego Planu Odbudowy i Zwiększania Odporności, dotyczącej zmniejszenia zależności od węgla.
Reforma została uzgodniona z Komisją Europejską podczas V rewizji KPO. Zastąpiła dwa wcześniejsze kamienie milowe – E3G dotyczący podatku akcyzowego od rejestracji samochodów spalinowych oraz E4G dotyczący opłaty środowiskowej dla przedsiębiorców od takich pojazdów.
Polski rząd wynegocjował z Komisją Europejską rezygnację z kontrowersyjnych i dotkliwych społecznie opłat oraz podatków od posiadania aut spalinowych, zastępując je rządowym Funduszem Ciepłownictwa Systemowego o wartości około 3 mld zł na lata 2026–2030.
Choć motoryzacja i ciepłownictwo nie mają ze sobą bezpośredniego związku technicznego, zmiana ta opiera się na unijnej zasadzie ekwiwalentności celów klimatycznych. Zamiast ograniczać emisje z rur wydechowych poprzez nakładanie kar na kierowców, Polska przeznaczy fundusze na modernizację przestarzałych, węglowych ciepłowni miejskich.
Taki kompromis z Brukselą ma nie tylko uchronić właścicieli starszych pojazdów benzynowych i diesli przed nowymi obciążeniami finansowymi, ale również ułatwić życie mieszkańcom miast, chroniąc ich budżety przed podwyżkami rachunków za ogrzewanie wynikającymi z unijnych opłat za emisje CO2.
3 mld zł na transformację ciepłownictwa
Za uruchomienie programu Fundusz Transformacji Ciepłownictwa będzie odpowiadał Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej (NFOŚiGW). Planowany budżet programu ma wynieść co najmniej 700 mln euro, czyli równowartość około 3 mld zł – 1,2 mld zł w formie dotacji oraz 1,8 mld zł w formie pożyczek zarządzanych przez NFOŚiGW. Środki mają zapewnić finansowanie inwestycji związanych z dekarbonizacją sektora ciepłowniczego.
Program skierowany do przedsiębiorstw ciepłowniczych oraz jednostek samorządu terytorialnego i spółek komunalnych, oferuje do 50 proc. kosztów kwalifikowanych (maks. 50 mln zł) w formie dotacji oraz do 100 proc. kosztów (maks. 200 mln zł) w formie preferencyjnych pożyczek na modernizację sieci.
W dniach od 20 do 30 lipca br. trwały konsultacje społeczne projektu programu, w trakcie których branża i samorządy mogły zgłaszać uwagi do proponowanych rozwiązań. Wpłynęło ich ponad 400. Po przyjęciu uchwały przez Radę Ministrów NFOŚiGW ma przyjąć odpowiednią uchwałę Rady Nadzorczej i uruchomić program.
Szczegółowe zasady udzielania wsparcia zostaną określone w Programie Priorytetowym przygotowanym przez NFOŚiGW.
Termin wyznaczony przez KPO
Termin realizacji zobowiązania jest związany z decyzją wykonawczą Rady UE z 12 czerwca 2026 r., która zmieniła wcześniejszą decyzję dotyczącą zatwierdzenia polskiego KPO. Z dokumentu wynika, że NFOŚiGW powinien przyjąć i uruchomić Fundusz Transformacji Ciepłownictwa przed 31 sierpnia 2026 r. Projekt uchwały Rady Ministrów przewidziano natomiast do przyjęcia w III kwartale 2026 r.
B44G jest więc konkretnym warunkiem realizacji reformy B4.1. Przyjęcie uchwały rządu ma stworzyć podstawę do uruchomienia programu przez NFOŚiGW, który będzie dysponował środkami przeznaczonymi na transformację sektora ciepłowniczego.
Od węgla do niskoemisyjnego ciepłownictwa
Nowa reforma KPO przenosi ciężar realizacji jednego z zobowiązań Polski z opłat związanych z samochodami spalinowymi na działania dotyczące sektora ciepłowniczego. Jej głównym celem jest ograniczenie zależności polskiego ciepłownictwa od węgla, czyli kompleksowa dekarbonizacja polskich systemów ciepłowniczych.
Inwestycje przewidziane w ramach Funduszu Ciepłownictwa Systemowego mają objąć rozwój odnawialnych źródeł energii, elektryfikację, wykorzystanie ciepła odpadowego, budowę magazynów ciepła oraz modernizację, cyfryzację i wzmocnienie cyberbezpieczeństwa infrastruktury ciepłowniczej.
Katarzyna Poprawska-Borowiec
katarzyna.borowiec@gramwzielone.pl
© Materiał chroniony prawem autorskim. Wszelkie prawa zastrzeżone. Dalsze rozpowszechnianie artykułu tylko za zgodą wydawcy E-Magazyny Sp. z o.o.
