Nowe przepisy uderzą w pompy ciepła. Czy właściciele będą musieli je wymienić?

Nowe unijne przepisy dotyczące fluorowanych gazów cieplarnianych przyspieszają zmiany na rynku pomp ciepła i klimatyzacji. Kolejne ograniczenia będą obejmować nowe urządzenia i stosowane w nich czynniki chłodnicze. Co to oznacza dla osób, które mają już pompę ciepła na R32 lub R410A? Czy dotychczasowe urządzenia trzeba będzie wymienić?

Rynek pomp ciepła i klimatyzacji czekają w najbliższych latach istotne zmiany. Unia Europejska rozpoczęła kolejny etap ograniczania stosowania fluorowanych gazów cieplarnianych, czyli tzw. F-gazów. W praktyce oznacza to, że producenci będą stopniowo odchodzić od urządzeń wykorzystujących czynniki chłodnicze o wysokim współczynniku GWP.

Zmiany mogą budzić niepokój wśród osób, które już mają w domu pompę ciepła lub rozważają jej zakup. Warto jednak rozróżnić dwie kwestie. Nowe przepisy dotyczą przede wszystkim produkcji i wprowadzania kolejnych urządzeń do obrotu. Nie oznaczają natomiast automatycznego zakazu dalszego użytkowania pomp ciepła i klimatyzatorów, które zostały już legalnie zainstalowane.

REKLAMA

REKLAMA

Czym są F-gazy i dlaczego liczy się współczynnik GWP?

Fluorowane gazy cieplarniane są syntetycznymi substancjami wykorzystywanymi od lat między innymi jako czynniki chłodnicze w pompach ciepła, klimatyzatorach i urządzeniach chłodniczych. Ich właściwości umożliwiają efektywne przenoszenie ciepła, dlatego odegrały ważną rolę w rozwoju współczesnej techniki grzewczej i chłodniczej.

Problemem jest jednak wpływ części tych substancji na klimat, jeśli zostaną uwolnione do atmosfery. Do jego określania stosuje się współczynnik GWP (ang. Global Warming Potential). Pokazuje on potencjał danego gazu w zakresie wpływu na globalne ocieplenie w porównaniu z dwutlenkiem węgla, stosowanego również jako czynnik chłodniczy pod oznaczeniem R744, dla którego wartość GWP wynosi 1.

Im wyższy jest ten współczynnik, tym większy wpływ na klimat może mieć emisja danego czynnika. W przypadku propanu R290 jest to około 3, natomiast dla popularnego w pompach ciepła R32 wartość wynosi około 675. Znacznie wyższy współczynnik ma R410A, którego GWP przekracza 2 tys.

To właśnie ograniczenie stosowania czynników o wysokim GWP jest jednym z głównych celów nowych regulacji.

Co zmieniło rozporządzenie F-gazowe?

Od 11 marca 2024 r. w Unii Europejskiej obowiązuje rozporządzenie 2024/573 w sprawie fluorowanych gazów cieplarnianych. Zastąpiło ono wcześniejsze przepisy i wprowadziło kolejne ograniczenia dotyczące F-gazów. Najważniejszą zmianą jest dążenie do całkowitego wycofania F-gazów z rynku UE do 2050 r.

Jednym z mechanizmów jest tzw. phase-down, czyli stopniowe ograniczanie ilości fluorowanych gazów cieplarnianych dostępnych na rynku. Proces został rozłożony na wiele lat i ma skłaniać producentów do przechodzenia na technologie wykorzystujące czynniki o niższym wpływie na klimat.

Wśród czynników, których znaczenie rośnie na rynku pomp ciepła, znajduje się przede wszystkim propan R290. W niektórych zastosowaniach wykorzystywane są również dwutlenek węgla R744 i amoniak R717.

Czy pompę ciepła na R32 lub R410A trzeba będzie wymienić?

Rozporządzenie 2024/573 nie nakazuje wymiany urządzeń, które zostały już legalnie zainstalowane i wykorzystują fluorowane czynniki chłodnicze.

Pompy ciepła pracujące na R32 lub R410A mogą nadal być użytkowane, konserwowane i naprawiane zgodnie z obowiązującymi przepisami. Unijne zakazy dotyczą przede wszystkim wprowadzania na rynek nowych urządzeń spełniających określone kryteria dotyczące rodzaju zastosowanego czynnika chłodniczego i jego współczynnika GWP.

Właściciele istniejących instalacji nie muszą więc obawiać się obowiązkowej wymiany sprawnej pompy ciepła tylko dlatego, że wykorzystuje ona R32 lub R410A.

Od 2027 r. ważna zmiana dla nowych pomp ciepła

Harmonogram zmian nie jest jednakowy dla wszystkich pomp ciepła i klimatyzatorów. Kolejne ograniczenia dotyczące F-gazów będą wprowadzane w różnych terminach, zależnie od rodzaju i mocy urządzenia.

Od 2026 r. nie można już stosować pierwotnych czynników o GWP ≥2500 do serwisowania i konserwacji klimatyzatorów oraz pomp ciepła.

Od 1 stycznia 2027 r. ograniczenia obejmą między innymi pompy ciepła typu split powietrze–woda o mocy znamionowej do 12 kW, wykorzystujące fluorowane gazy cieplarniane o GWP wynoszącym co najmniej 150.

Oznacza to, że nowe urządzenia z tej kategorii wykorzystujące czynniki o GWP na poziomie 150 lub wyższym nie będą mogły być wprowadzane do obrotu. Przepisy przewidują wyjątki dla sytuacji, w których zastosowanie takiego czynnika jest konieczne ze względów bezpieczeństwa w miejscu eksploatacji.

REKLAMA

REKLAMA

W tym samym roku ograniczenia obejmą również samodzielne urządzenia klimatyzacyjne i pompy ciepła o mocy znamionowej większej niż 12 kW i nie większej niż 50 kW, jeżeli wykorzystują fluorowane gazy cieplarniane o GWP wynoszącym co najmniej 150.

Od 2029 r. podobne ograniczenie obejmie małe splity powietrze–powietrze, a od 2032 r. zakaz stosowania F-gazów o GWP ≥2500 w serwisowaniu zostanie rozszerzony również na czynniki zregenerowane. W tym samym roku ograniczenia obejmą także większe systemy split.

Od 2035 r. zakaz wprowadzania do obrotu obejmie małe systemy split do 12 kW zawierające F-gazy, z wyjątkami przewidzianymi w rozporządzeniu. Docelowo unijny harmonogram zakłada całkowite wycofanie fluorowanych gazów cieplarnianych do 2050 r.

Co nowe przepisy oznaczają dla producentów?

Dla producentów pomp ciepła i klimatyzatorów nowe przepisy oznaczają konieczność stopniowego dostosowywania oferty do kolejnych terminów określonych w unijnym rozporządzeniu. W praktyce producenci będą musieli uwzględniać nie tylko parametry energetyczne i techniczne urządzeń, ale również rodzaj zastosowanego czynnika chłodniczego oraz jego współczynnik GWP.

Wraz z wejściem w życie kolejnych ograniczeń część urządzeń wykorzystujących fluorowane gazy cieplarniane o wyższym GWP nie będzie mogła być już wprowadzana na rynek. Oznacza to konieczność rozwijania i dostosowywania konstrukcji urządzeń do pracy z innymi czynnikami chłodniczymi.

Zmiany mogą również wpływać na harmonogram rozwoju nowych produktów i decyzje dotyczące oferty poszczególnych producentów. W przypadku urządzeń projektowanych obecnie z myślą o sprzedaży w kolejnych latach konieczne będzie uwzględnienie terminów, od których zaczną obowiązywać kolejne ograniczenia.

Nie chodzi przy tym wyłącznie o zastąpienie jednego czynnika chłodniczego innym. Zmiana czynnika może wymagać modyfikacji konstrukcji urządzenia, zastosowania innych zabezpieczeń oraz dostosowania procesu produkcji i procedur związanych z instalacją oraz serwisowaniem.

Producenci już przechodzą na nowe technologie

Zmiany w przepisach przyspieszają dostosowywanie oferty producentów. Na rynku pomp ciepła coraz większe znaczenie mają urządzenia wykorzystujące propan R290, który charakteryzuje się bardzo niskim współczynnikiem GWP.

Przejście na nowy czynnik chłodniczy nie polega jednak wyłącznie na zastąpieniu jednej substancji inną. W przypadku propanu konieczne jest uwzględnienie jego właściwości, przede wszystkim łatwopalności. Wymaga to odpowiedniego projektowania urządzeń, stosowania zabezpieczeń oraz przestrzegania zasad instalacji i serwisowania.

Zmiany będą więc dotyczyć nie tylko producentów, ale również projektantów, instalatorów i serwisantów. Osoby zajmujące się montażem i obsługą urządzeń będą musiały dostosowywać kompetencje do technologii wykorzystujących nowe czynniki chłodnicze.

Na co zwrócić uwagę przy zakupie nowej pompy ciepła?

Dla osoby, która już korzysta z pompy ciepła, najważniejsza informacja jest prosta: nowe przepisy nie oznaczają obowiązku wymiany działającego urządzenia na R32 lub R410A.

Inaczej wygląda sytuacja w przypadku nowych inwestycji. Przy wyborze pompy ciepła coraz większego znaczenia nabiera nie tylko jej cena, parametry techniczne czy efektywność, ale również zastosowany czynnik chłodniczy.

Szczególnie w przypadku inwestycji planowanych z wyprzedzeniem warto uwzględnić termin zakupu i montażu urządzenia. Model dostępny obecnie może bowiem w kolejnych latach nie być już oferowany w tej samej konfiguracji lub nie spełniać wymagań dotyczących wprowadzania nowych urządzeń do obrotu.

Zmiany w przepisach nie oznaczają więc konieczności wymiany istniejących pomp ciepła. Stopniowo zmieniają jednak rynek nowych urządzeń i kierunek rozwoju technologii, które w kolejnych latach będą trafiać do sprzedaży.

Katarzyna Poprawska-Borowiec