Gruntowe pompy ciepła – jak działają i dlaczego znów zyskują na popularności?

Gruntowe pompy ciepła wykorzystują energię zgromadzoną w ziemi do ogrzewania budynków i przygotowania ciepłej wody. Mogą również chłodzić pomieszczenia latem. W Europie rośnie zainteresowanie tą technologią, a najnowsze dane pokazują, że rynek ponownie zwiększył sprzedaż po spadku odnotowanym w 2024 r.

Gruntowa pompa ciepła pobiera energię z gruntu za pośrednictwem instalacji umieszczonej pod powierzchnią ziemi. Może ona wykorzystywać pionowe odwierty lub kolektory poziome. W zamkniętym obiegu krąży płyn, który odbiera ciepło z otoczenia i przekazuje je do pompy ciepła.

Urządzenie podnosi temperaturę pozyskanej energii do poziomu umożliwiającego ogrzewanie budynku i wody użytkowej. Do pracy potrzebuje energii elektrycznej, ale część dostarczanego ciepła pochodzi z gruntu.

REKLAMA

REKLAMA

W odróżnieniu od powietrznych pomp ciepła system gruntowy korzysta z energii zgromadzonej w ziemi, której temperatura jest bardziej stabilna niż temperatura powietrza zewnętrznego. Gruntowe pompy ciepła mogą też współpracować z instalacjami chłodzenia, a w odpowiednich warunkach umożliwiają chłodzenie pasywne.

Jakie są zalety gruntowych pomp ciepła?

Jedną z głównych zalet tej technologii jest wysoka efektywność energetyczna. Według raportu Europejskiej Rady Energii Geotermalnej (EGEC) średni współczynnik efektywności gruntowych pomp ciepła z zamkniętym obiegiem, stosowanych w budynkach mieszkalnych, wynosi 4,5. Oznacza to, że w przyjętych warunkach na każdą jednostkę zużytej energii elektrycznej urządzenie dostarcza 4,5 jednostki ciepła.

Kolejną zaletą jest stabilność dolnego źródła. Temperatura gruntu zmienia się mniej niż temperatura powietrza, dzięki czemu warunki pracy urządzenia są bardziej przewidywalne, również podczas mrozów.

Gruntowa pompa ciepła może ponadto zapewniać ogrzewanie, przygotowanie ciepłej wody i chłodzenie. W przypadku chłodzenia pasywnego zużycie energii elektrycznej może być niewielkie, ponieważ pracuje przede wszystkim pompa obiegowa.

Znaczenie ma również trwałość instalacji. Jak wskazuje EGEC, podziemna infrastruktura może służyć przez wiele dziesięcioleci, a sama pompa ciepła może wymagać wymiany po około 20–25 latach. Niskie koszty eksploatacji mogą z czasem rekompensować wyższe wydatki poniesione na początku inwestycji.

Jakie są wady i ograniczenia tej technologii?

Największą barierą jest wysoki koszt początkowy. Instalacja wymaga nie tylko zakupu pompy ciepła, lecz także wykonania dolnego źródła, np. odwiertów. Koszty zależą m.in. od wielkości budynku, zapotrzebowania na ciepło, warunków gruntowych i rodzaju instalacji.

Przy planowaniu inwestycji trzeba również uwzględnić dostępność miejsca na działce lub możliwość wykonania odwiertów. Znaczenie mają warunki geologiczne, formalności administracyjne oraz dostępność wyspecjalizowanych wykonawców.

Opłacalność zależy ponadto od cen energii elektrycznej, kosztów alternatywnego ogrzewania i ewentualnych dotacji. Wysoka efektywność urządzenia nie oznacza automatycznie, że każda instalacja zwróci się w takim samym czasie.

REKLAMA

REKLAMA

REKLAMA

Gruntowe pompy ciepła wracają do wzrostu

Z raportu Z raportu Europejskiej Rady Energii Geotermalnej (EGEC) The Geothermal Heat Pump Market in Europe 2026 wynika, że w 2025 r. w Unii Europejskiej sprzedano niemal 123 tys. gruntowych pomp ciepła, o 10 proc. więcej niż rok wcześniej. Łączna liczba działających instalacji przekroczyła 2,55 mln.

Całkowita moc cieplna tych urządzeń wynosi 39,2 GW. Według raportu w 2025 r. dostarczyły one 88 TWh ciepła, zapewniając ogrzewanie i chłodzenie ponad 10,6 mln osób.

Większość instalacji działa w domach jednorodzinnych i niewielkich budynkach komercyjnych. Rozwijają się jednak również większe systemy przeznaczone dla budynków wielorodzinnych, szkół, szpitali, obiektów przemysłowych i sieci ciepłowniczych.

Ile kosztuje gruntowa pompa ciepła?

Według raportu EGEC instalacja o mocy poniżej 20 kW, przeznaczona do ogrzewania, chłodzenia i przygotowania ciepłej wody, kosztuje od 25 tys. euro (ok. 109 tys. zł) do 33 tys. euro (ok. 144 tys. zł). W przypadku większych systemów koszty zakupu i montażu wynoszą zwykle około 1500 euro (ok. 6540 zł) na kilowat mocy cieplnej.

EGEC szacuje, że oszczędności eksploatacyjne mogą zrekompensować początkowy koszt inwestycji w ciągu 10–20 lat. Jak podkreśla organizacja, w krajach, w których dostępne są dotacje, okres ten może być krótszy niż 10 lat. Są to jednak szacunki raportu, a rzeczywisty czas zwrotu zależy od parametrów konkretnej instalacji i lokalnych cen energii.

Co może hamować rozwój rynku?

Jedną z głównych przeszkód pozostają procedury administracyjne związane z wykonywaniem odwiertów i instalacją urządzeń. Znowelizowana dyrektywa w sprawie odnawialnych źródeł energii przewiduje, że procedury wydawania pozwoleń dla gruntowych pomp ciepła nie powinny przekraczać trzech miesięcy. Według EGEC wdrażanie tych przepisów w państwach UE przebiega jednak nierównomiernie.

Rozwój rynku może ograniczać również niedobór wykwalifikowanych pracowników i firm specjalizujących się w odwiertach. Znaczenie mają ponadto wysokie koszty początkowe oraz relacje cen energii elektrycznej i gazu.

Ile gruntowych pomp ciepła będzie w Europie w 2030 r.?

Według prognozy EGEC do 2030 r. liczba gruntowych pomp ciepła w UE mogłaby wzrosnąć do około 4,5 mln, co oznaczałoby przyrost o około 2 mln urządzeń względem obecnego poziomu. Autorzy raportu zaznaczają jednak, że przy utrzymaniu dotychczasowego tempa rozwoju cel ten może nie zostać osiągnięty.

Dalszy wzrost będzie zależał m.in. od uproszczenia procedur administracyjnych, dostępności finansowania i rozwoju zaplecza wykonawczego. Możliwości rozwoju stwarzają także większe instalacje geotermalne, które mogą zapewniać ogrzewanie i chłodzenie całym budynkom, osiedlom oraz obiektom przemysłowym.

Katarzyna Poprawska-Borowiec