Trzy bariery zielonej rewolucji. Sieci, surowce i geopolityka mogą spowolnić rozwój OZE

Transformacja energetyczna przyspiesza, ale równolegle napotyka na coraz bardziej złożone bariery. Najnowszy raport Międzynarodowej Agencji Energetycznej pokazuje, że przyszłość odnawialnych źródeł energii nie zależy już wyłącznie od technologii czy kosztów.

W najnowszym raporcie „Energy Technology Perspectives 2026” Międzynarodowa Agencja Energetyczna (IEA) podsumowuje dotychczasowy rozwój odnawialnych źródeł energii i przedstawia perspektywy tego rozwoju na kolejne lata. Zwraca też uwagę na bariery, które mogą zahamować ekspansję „zielonych” technologii w Europie i na świecie. Do najważniejszych należą według IEA niewydolna infrastruktura sieciowa, rosnąca presja surowcowa oraz globalna rywalizacja o kontrolę nad łańcuchami dostaw.

Sieci: ukryta bariera boomu OZE

Jak podkreśla w raporcie Międzynarodowa Agencja Energetyczna, dynamiczny rozwój odnawialnych źródeł i magazynów energii ujawnia słabość, która przez lata pozostawała na drugim planie – ograniczoną przepustowość i niedostosowanie sieci elektroenergetycznych. Według IEA to właśnie infrastruktura sieciowa staje się dziś jednym z głównych czynników hamujących tempo transformacji energetycznej.

REKLAMA

W wielu krajach liczba projektów OZE oczekujących na przyłączenie do sieci rośnie szybciej niż możliwości ich realizacji. Kolejki przyłączeniowe sięgają kilku lat, a w niektórych regionach obejmują już setki gigawatów planowanych instalacji. Problem nie dotyczy wyłącznie skali, lecz także struktury systemu – sieci były projektowane dla scentralizowanych elektrowni, a nie rozproszonych źródeł energii.

„Bez przyspieszenia inwestycji w sieci rozwój zielonych technologii energetycznych zostanie ograniczony” – podkreśla IEA.

Eksperci z IEA zwracają przy tym uwagę, że modernizacja infrastruktury oznacza nie tylko konieczność ogromnych nakładów finansowych, ale także reform regulacyjnych i przyspieszenia procesów administracyjnych. W przeciwnym razie nawet najtańsza i najbardziej dostępna energia nie będzie mogła trafić do odbiorców.

Moce projektów OZE oraz wielkoskalowych magazynów energii oczekujących na przyłączenie do sieci według etapu projektu [stan na 2025 r.]

Surowce: materialny fundament zielonej energii

Drugą wskazaną przez IEA przeszkodą w rozwoju odnawialnych źródeł i magazynów energii może w najbliższych latach okazać się rosnąca presja surowcowa.

„Transformacja energetyczna coraz wyraźniej ujawnia swoją materialną stronę. Rozwój odnawialnych źródeł energii, sieci oraz magazynów energii wiąże się z gwałtownie rosnącym zapotrzebowaniem na surowce, które do tej pory nie były postrzegane jako strategiczne dla sektora energetycznego” – czytamy w raporcie Agencji.

IEA wskazuje, że zielone technologie są znacznie bardziej materiałochłonne niż konwencjonalne źródła energii. Rozbudowa sieci elektroenergetycznych wymaga ogromnych ilości miedzi i aluminium, fotowoltaika zwiększa zapotrzebowanie na srebro, zaś rozwój magazynów energii napędza popyt na lit, nikiel i grafit.

Choć globalne zasoby tych surowców są wystarczające, kluczowym problemem pozostaje ich wydobycie, przetwarzanie i koncentracja geograficzna.

„Łańcuchy dostaw materiałów krytycznych są silnie skoncentrowane i podatne na zakłócenia” – zwraca uwagę IEA.

REKLAMA

To zaś oznacza, że przyszłość OZE i magazynów energii zależy nie tylko od innowacji technologicznych, ale również od zdolności do zabezpieczenia stabilnych dostaw surowców i rozwijania ich przetwarzania w różnych regionach świata.

Import i eksport kluczowych produktów z zakresu zielonych technologii energetycznych według regionów w latach 2023–2025

Geopolityka technologii: nowy wymiar konkurencji

Na trzecim miejscu w rankingu największych barier w rozwoju zielonych technologii znalazła się walka o kontrolę nad łańcuchami dostaw. Co to oznacza? Jak wyjaśnia IEA, rosnące znaczenie OZE i magazynowania energii przekształca je w obszar intensywnej rywalizacji gospodarczej i politycznej. Technologie energetyczne – od paneli fotowoltaicznych po magazyny energii – stają się produktami strategicznymi, a ich produkcja koncentruje się w ograniczonej liczbie krajów.

IEA wskazuje, że globalny handel zielonymi technologiami dynamicznie rośnie i zaczyna odgrywać rolę porównywalną z handlem paliwami kopalnymi. Jednocześnie państwa coraz aktywniej wspierają rozwój własnych zdolności produkcyjnych, wprowadzając subsydia, ulgi podatkowe i regulacje mające chronić lokalne rynki.

„Zielona energia staje się polem globalnej konkurencji przemysłowej” – czytamy w raporcie.

To zaś prowadzi do narastających napięć handlowych oraz prób skracania łańcuchów dostaw. W efekcie transformacja energetyczna zdaniem IEA coraz bardziej przypomina wyścig gospodarczy, w którym kluczową rolę odgrywa kontrola nad produkcją i technologią.

Geograficzna koncentracja łańcuchów dostaw wybranych produktów przemysłowych, paliw kopalnych i zielonych technologii według regionów [stan na 2024 r.]

Transformacja na nowym etapie

Wnioski płynące z raportu są jednoznaczne: zielone technologie energetyczne nie są już ograniczane przez koszty ani dostępność technologii. Największe wyzwania mają dziś charakter systemowy i strukturalny.

Stopień rozwoju infrastruktury sieciowej decyduje o tym, czy energia może zostać wykorzystana, dostęp do surowców – czy produkty mogą być wytwarzane, a geopolityka – gdzie i na jakich warunkach będą powstawać nowe instalacje.

Transformacja energetyczna wchodzi tym samym w nową fazę, w której o jej tempie nie decydują już pojedyncze innowacje, lecz zdolność do koordynacji całego systemu – od kopalni surowców, przez fabryki, aż po sieci elektroenergetyczne.