Cztery nowe SMR-y z pozwoleniem na budowę. Xe-100 rzuca wyzwanie BWRX-300
Xe-100, technologia konkurencyjna wobec wybranego w Polsce BWRX-300, otrzymał pozwolenie na budowę czterech reaktorów. Dowiedz się więcej o skutkach tej decyzji oraz o różnicach między tymi SMR-ami.
Technologia małych reaktorów modułowych (SMR) nie weszła jeszcze na Zachodzie do powszechnego użytku komercyjnego, dlatego trwa wyścig o dostarczenie gotowego rozwiązania. Jednym z nich jest Xe-100, opracowany przez X-energy i wdrażany wspólnie z koncernem chemicznym Dow.
Amerykańska Komisja Dozoru Jądrowego (NRC) wydała pozwolenie na budowę czterech SMR-ów w tej technologii. Reaktory powstaną w należącym do Dow zakładzie UCC Seadrift Operations w Teksasie, a inwestorem jest spółka zależna Dow – Long Mott Energy.
Zielone światło do dalszych prac
Uzyskanie pozwolenia umożliwia partnerom przybliżenie projektu do gotowości do budowy oraz sfinalizowanie i standaryzację projektu Xe-100. W tym celu spółki będą rozwijać łańcuch dostaw komponentów i materiałów o długim czasie realizacji, a także przygotowywać wniosek o licencję eksploatacyjną, który później złożą w NRC. Dow podkreśla, że pozwala to firmie przygotować projekt, sprzęt i materiały, zanim zaangażuje kapitał w budowę. Ponieważ jest to przedsięwzięcie pionierskie, takie podejście ogranicza ryzyko opóźnień i wzrostu kosztów po rozpoczęciu prac na placu budowy.
NRC rozpatrzyła wniosek w ciągu 18 miesięcy, nieco szybciej, niż zakładał jej własny harmonogram. Spółki deklarują, że zachowają tę samą dyscyplinę również w kolejnych etapach projektu. Wstępną decyzję inwestycyjną Dow planuje podjąć w 2027 r., a budowa na pełną skalę ruszy po podjęciu ostatecznej decyzji inwestycyjnej.
Pierwszy reaktor ma zostać oddany do użytku na początku lat 30. XXI wieku.
Xe-100 a BWRX-300
Xe-100 to pierwszy od blisko 60 lat wysokotemperaturowy reaktor chłodzony gazem, który otrzymał w USA pozwolenie na budowę. Elektrownia Long Mott będzie z kolei pierwszą zaawansowaną elektrownią jądrową w tym kraju dopuszczoną do budowy na terenie zakładu przemysłowego. To już trzecie pozwolenie na budowę zaawansowanego reaktora wydane przez NRC w 2026 r.
Każdy z czterech modułów będzie miał 80 MW mocy elektrycznej i 200 MW mocy cieplnej, co łącznie da 320 MWe. Współczynnik dyspozycyjności reaktora szacowany jest na 95 proc. Xe-100 ma grafitowy rdzeń usypowy, chłodzony chemicznie obojętnym helem. Jako paliwo wykorzystuje powlekane cząstki TRISO, technologię rozwijaną od ponad 60 lat, które X-energy produkuje pod nazwą TRISO-X.
Dla porównania BWRX-300, wybrany m.in. do polskich projektów, to reaktor zupełnie innej klasy. Konstrukcja GE Vernova Hitachi Nuclear Energy jest lekkowodnym reaktorem wrzącym (BWR) o mocy ok. 300 MWe i ok. 870 MWt, tym samym jeden blok wytwarza niemal tyle energii elektrycznej co cztery moduły Xe-100. Chłodziwem i moderatorem jest zwykła woda, która wrze bezpośrednio w rdzeniu i krąży dzięki naturalnej cyrkulacji, bez głównych pomp obiegowych. Reaktor korzysta z konwencjonalnego paliwa z dwutlenku uranu wzbogaconego poniżej 5 proc., podczas gdy Xe-100 wymaga paliwa HALEU o wzbogaceniu ok. 15,5 proc., którego podaż jest dziś ograniczona.
Zasadnicza różnica dotyczy temperatury pracy: para z BWRX-300 ma ok. 290 st. C., natomiast hel opuszcza rdzeń Xe-100 w temperaturze ok. 750 st. C., co pozwala wytwarzać parę o temperaturze ok. 565°C, przydatną w procesach. BWRX-300 projektowany jest przede wszystkim z myślą o produkcji energii elektrycznej i ewentualnie ciepła sieciowego. Oba rozwiązania opierają się na bezpieczeństwie pasywnym.
BWRX-300 zapewnia je m.in. układ skraplaczy izolacyjnych, który przez siedem dni może odbierać ciepło powyłączeniowe bez zasilania i interwencji operatora, a w Xe-100 przede wszystkim właściwości paliwa TRISO, które zatrzymuje produkty rozszczepienia nawet w bardzo wysokiej temperaturze.
Paliwo w Xe-100 wymieniane jest w sposób ciągły, w trakcie pracy reaktora, natomiast BWRX-300 wymaga okresowych postojów na przeładunek.
Atutem BWRX-300 jest oparcie na dojrzałej technologii reaktorów wrzących i licencjonowanym w USA projekcie ESBWR, Xe-100 jest zaś koncepcją bardziej innowacyjną, ale obarczoną większym ryzykiem technologicznym i paliwowym.
Pod względem regulacyjnym Xe-100 nie wyprzedza konkurenta. We wrześniu 2026 r. NRC wydała pozwolenie na budowę BWRX-300 w ramach projektu Tennessee Valley Authority (TVA) w Clinch River w stanie Tennessee. Obie technologie mają więc już amerykańską zgodę na budowę. Xe-100 nie konkuruje też bezpośrednio z BWRX-300 w polskich projektach, rywalizacja toczy się o pozycję na rynku globalnym, a zwłaszcza o inwestorów przemysłowych potrzebujących zarówno energii elektrycznej, jak i ciepła procesowego.
Opóźnienie to realne zagrożenie
X-energy i Dow deklarują, że dotrzymają harmonogramu. Opóźnienia i wzrost kosztów są jednak realnym zagrożeniem w projektach pionierskich, czego dowodzi przykład BWRX-300. Pierwszy blok tego typu buduje Ontario Power Generation (OPG) w kanadyjskim Darlington. Łącznie mają tam powstać cztery bloki, których koszt szacowano na 20,9 mld dolarów kanadyjskich. Pierwszy z nich miał rozpocząć eksploatację komercyjną w październiku 2030 r. Na jego budowę wraz z infrastrukturą wspólną dla wszystkich czterech bloków przewidziano 7,7 mld dol. kanadyjskich.
Przedstawiając wyniki finansowe i operacyjne za trzeci kwartał 2026 r., OPG poinformowała, że pierwszy blok nie zostanie ukończony w terminie, a jego koszt przekroczy budżet. Jako przyczynę spółka wskazała niedokończone prace inżynieryjne GE Vernova Hitachi nad pierwszą jednostką tego typu, które odbiły się na realizacji budowy i funkcjonowaniu łańcucha dostaw. OPG nie podała jeszcze nowego harmonogramu ani kosztorysu, kompleksowa ocena ma zostać zakończona do połowy 2027 r. O szczegółach zmian i ich wpływie na budowę polskiego małego atomu pisaliśmy w artykule: Pierwszy mały reaktor jądrowy BWRX-300 nie powstanie na czas, za to będzie droższy.
Marcin Karwowski
marcin.karwowski@gramwzielone.pl
© Materiał chroniony prawem autorskim. Wszelkie prawa zastrzeżone. Dalsze rozpowszechnianie artykułu tylko za zgodą wydawcy E-Magazyny Sp. z o.o.
Obserwuj nas w Google News