REKLAMA
REKLAMA
 

Firma instalacyjna wykluczona z programu dotacji dla prosumentów. Tak działa rynek OZE w Australii

Firma instalacyjna wykluczona z programu dotacji dla prosumentów. Tak działa rynek OZE w Australii
Fot. Shutterstock

Australijski regulator rynku energii na stałe wykluczył z federalnego programu dopłat do mikroinstalacji spółkę Solar Power Nation – jednego z najlepiej rozpoznawalnych sprzedawców fotowoltaiki i magazynów energii w kraju. Spółkę reklamował były kapitan reprezentacji Australii w krykiecie Michael Clarke. Powodem są liczne skargi klientów na brak montażu oraz wadliwe instalacje. Decyzję poprzedziły dziesiątki skarg klientów, wykluczenie z branżowego kodeksu dobrych praktyk i publiczne ostrzeżenie urzędu ochrony konsumentów. 

Jak informuje australijski portal branżowy RenewEconomy, federalny regulator Clean Energy Regulator (CER) podjął decyzję o bezterminowym zawieszeniu spółki 1 Solar Australia Pty Ltd, działającej pod marką Solar Power Nation. Firma z siedzibą w Sydney straciła status zarejestrowanego podmiotu w ramach rządowego programu wsparcia małoskalowych odnawialnych źródeł energii (Small-scale Renewable Energy Scheme – SRES). Oznacza to, że nie może już pośredniczyć w uzyskiwaniu ulg dla prosumentów ani generować certyfikatów technologicznych (STC).

SRES to od ponad dekady główny instrument wsparcia prosumentów w Australii. Za instalację fotowoltaiki, a od 2025 r. także domowego magazynu energii, wydawane są certyfikaty STC (small-scale technology certificates). Ich wartość instalator zazwyczaj odlicza klientowi od ceny już na etapie oferty, a następnie sprzedaje certyfikaty na rynku.

REKLAMA
REKLAMA

Skutek decyzji CER jest więc bardzo praktyczny. Solar Power Nation nie może już działać jako zarejestrowany agent w programie ani tworzyć certyfikatów STC, a zatem nie może oferować klientom dotacji w formie rabatu. Spółka, która według własnych deklaracji zrealizowała ponad 25 tys. instalacji w pięciu stanach, ma 60 dni na złożenie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Decyzja regulatora wynika z niespełnienia wymogów dotyczących uczciwych praktyk biznesowych oraz ochrony praw konsumentów. Firma została również wykluczona z branżowego kodeksu dobrych praktyk (New Energy Tech Consumer Code). Podstawą decyzji było uznanie, że spółka przestała spełniać wymogi „fit and proper person”, które mają chronić wiarygodność programu. Zarejestrowani uczestnicy SRES muszą je spełniać przez cały czas udziału w programie, nie tylko w chwili rejestracji.

Dziesiątki skarg na brak montażu i usterki

Działania podjęto po tym, jak urząd ochrony konsumentów w Australii Południowej (Consumer and Business Services) między lipcem 2025 r. a kwietniem 2026 r. odnotował 94 skargi na Solar Power Nation oraz podmioty z nią powiązane.

Zastrzeżenia klientów dotyczyły dostaw i montażu zarówno instalacji fotowoltaicznych, jak i magazynów energii. Konsumenci zgłaszali, że firma w ogóle nie realizowała opłaconych zleceń lub dostarczała systemy, które od początku nie działały prawidłowo bądź szybko ulegały awarii.

Przewodniczący CER, Tony Chappel, zaznacza, że od startu SRES ponad dekadę temu przypadki firm zawodzących oczekiwania klientów zdarzały się sporadycznie. Regulator podkreśla, że nie będzie tolerował działań podważających zaufanie do rynku OZE: tylko w II kwartale 2026 r. zawiesił w programie 21 firm za niespełnienie tego samego testu „fit and proper”. Nadzór ma znaczenie tym większe, że od 1 października 2026 r. SRES obejmuje instalacje do 1 MW, czyli dziesięciokrotnie większe niż dotychczas.

Kapitan krykieta i olimpijczycy w reklamach

Sprawa zwróciła uwagę australijskich mediów także ze względu na ambasadorów marki. Od maja 2026 r. twarzą Solar Power Nation był Michael Clarke, były kapitan narodowej drużyny krykieta. Na stronie internetowej firmy można znaleźć liczne zdjęcia i nagrania z jego udziałem.

Firmę polecali również inni znani sportowcy: mistrzowie olimpijscy Kyle Chalmers i Sally Pearson, legendy futbolu australijskiego AFL Anthony Koutoufides i Brendan Fevola, obecni zawodnicy AFL Jarrod Berry i Mitch McGovern oraz gwiazdor rugby league (NRL) Ezra Mam. Spółka przedstawiała się jako numer jeden na australijskim rynku domowej fotowoltaiki i magazynów energii.

Australijski portal SolarQuotes zwrócił uwagę, że w dniu ogłoszenia decyzji strona Solar Power Nation nadal zachęcała klientów do skorzystania z federalnej dopłaty do magazynów energii.

A w Polsce? Najgłośniejsza sprawa dotyczy Czystego Powietrza

Polska nie miała dotąd przypadku, w którym publiczny regulator jedną decyzją trwale odciąłby znaną firmę instalacyjną od programu dotacji dla prosumentów. Problem nierzetelnych wykonawców jest jednak dobrze znany, a jego największa odsłona dotyczy programu Czyste Powietrze.

Według danych zebranych przez Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej (NFOŚiGW), część wykonawców działających jako pełnomocnicy beneficjentów dopuszczała się licznych nieprawidłowości. Wśród stwierdzonych nieprawidłowości były fałszowane podpisy, nieprawdziwe dokumenty, zawyżanie kosztów prac i upadłości firm, które wcześniej pobrały zaliczki. Mechanizm umożliwiło połączenie dwóch rozwiązań: składania wniosków przez pełnomocnika (od stycznia 2022 r.) i prefinansowania wypłacanego bezpośrednio na konto wykonawcy (od lipca 2022 r.).

Skala jest duża – wartość nierozliczonych zaliczek szacowana jest na ok. 285 mln zł, a poszkodowanych może być ok. 8 tys. rodzin. Do organów ścigania trafiły 634 zawiadomienia o możliwości popełnienia przestępstwa. NFOŚiGW wstrzymał w programie przyjmowanie nowych wniosków od 28 listopada 2024 r. do 31 marca 2025 r., by wprowadzić zmiany ograniczające ryzyko nadużyć. Jak podkreśla Fundusz, uruchomiona w marcu 2025 r. nowa edycja programu Czyste Powietrze jest bezpieczna dla beneficjentów.

Osobny front to praktyki sprzedażowe na rynku fotowoltaiki. W ostatnich latach UOKiK nałożył wielomilionowe kary na czołowe podmioty z branży OZE – sięgające od kilku do nawet kilkudziesięciu milionów złotych – m.in. za stosowanie nieuczciwych praktyk rynkowych, wprowadzanie klientów w błąd oraz zamieszczanie w umowach niedozwolonych postanowień. Sankcje objęły również zewnętrzne podmioty telemarketingowe, które w rozmowach handlowych zawyżały kwoty możliwych do uzyskania dotacji.

Różnica między Australią i Polską polega przede wszystkim na momencie reakcji. W Australii regulator ocenia firmę na bieżąco i może ją wykluczyć, zanim sprawy trafią do sądu. W Polsce reakcja przychodzi zwykle później – w postaci decyzji UOKiK, postępowań karnych albo, jak w przypadku Czystego Powietrza, specjalnej ustawy naprawiającej szkody.

Jak chronione są polskie programy dotacyjne?

W Polsce nie funkcjonuje odpowiednik australijskiego systemu rejestracji podmiotów uprawnionych do tworzenia certyfikatów w programie wsparcia. W Czystym Powietrzu wprowadzono wprawdzie kryteria dotyczące doświadczenia wykonawców, jednak nie jest to system stałej oceny ich wiarygodności przez regulatora na wzór australijski.

Ochrona beneficjentów programów dotacyjnych opiera się na kilku różnych mechanizmach, których zakres zależy od zasad konkretnego programu.

Konstrukcja dotacji

W programie Mój Prąd dofinansowanie trafia do prosumenta w formie refundacji części poniesionych kosztów, po wykonaniu i podłączeniu instalacji. Instalator nie jest formalnym uczestnikiem programu ani bezpośrednim odbiorcą dotacji, co ogranicza ryzyko przejęcia przez niego publicznych środków w ramach prefinansowania.

Inaczej wyglądała sytuacja w programie Czyste Powietrze, w którym możliwe było przekazywanie zaliczek bezpośrednio wykonawcom. Mechanizm ten stał się jednym z obszarów, w których dochodziło do nadużyć. Wykonawcy pobierali pieniądze, nie realizując wszystkich zaplanowanych prac lub pozostawiając inwestycje niedokończone.

REKLAMA
REKLAMA
REKLAMA

Kontrola urządzeń, ale nie wykonawców

W programie Czyste Powietrze wprowadzono obowiązek wyboru urządzeń i materiałów znajdujących się na Liście Zielonych Urządzeń i Materiałów (ZUM). Rozwiązanie ma ograniczać ryzyko dotowania produktów, które nie spełniają wymaganych parametrów technicznych. Lista podlega weryfikacji. 15 grudnia 2025 r. zawieszono na niej ponad 1300 pozycji, głównie kotłów na pellet, których producenci lub importerzy nie dopełnili wymaganych formalności.

Warto jednak zaznaczyć, że lista ZUM weryfikuje urządzenia, a nie wiarygodność firm instalacyjnych. Nie stanowi więc gwarancji, że wykonawca prawidłowo przeprowadzi inwestycję.

Zmiany w zasadach Czystego Powietrza

Nowa odsłona programu Czyste Powietrze ruszyła w marcu 2025 r. Wprowadzono w niej rozwiązania mające ograniczyć ryzyko nadużyć i lepiej zabezpieczyć beneficjentów. Kolejny pakiet zmian obowiązuje od 20 lipca 2026 r.

Ważną rolę w obsłudze programu odgrywają operatorzy, którymi są gminy i wojewódzkie fundusze ochrony środowiska i gospodarki wodnej. Mają oni wspierać beneficjentów na kolejnych etapach inwestycji, m.in. przy wyborze zakresu prac i rozliczaniu dotacji.

Wśród dodatkowych propozycji Ministerstwa Klimatu i Środowiska znalazło się wprowadzenie zabezpieczenia w postaci poręczenia składanego przez wykonawcę na rzecz funduszu i zabezpieczonego wekslem in blanco.

Lista zaufanych wykonawców

Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej oraz Ministerstwo Klimatu i Środowiska pracują nad stworzeniem listy sprawdzonych wykonawców uczestniczących w programie Czyste Powietrze. Ma ona mieć charakter dobrowolny i rekomendacyjny. Beneficjenci nadal będą mogli samodzielnie wybierać firmy realizujące inwestycje.

Uruchomienie listy było pierwotnie zapowiadane na II kwartał 2026 r., jednak według późniejszych informacji może nastąpić dopiero w 2027 r. Jednym z warunków wdrożenia rozwiązania jest uzyskanie akceptacji Europejskiego Banku Inwestycyjnego, współfinansującego program.

Ustawa o pomocy poszkodowanym beneficjentom

Kolejnym elementem zmian jest ustawa dotycząca pomocy osobom poszkodowanym przez nieuczciwych wykonawców w programie Czyste Powietrze. Sejm uchwalił ustawę 8 października 2026 r., a Senat 6 listopada przyjął ją bez poprawek. 9 listopada dokument przekazano prezydentowi do podpisu.

Uchwalona ustawa przewiduje możliwość zawieszenia dochodzenia od beneficjentów zwrotu nierozliczonych zaliczek po wszczęciu postępowania karnego dotyczącego nieprawidłowości wykonawcy. Po prawomocnym wyroku skazującym beneficjent będzie mógł zostać zwolniony z obowiązku zwrotu tej części środków, za którą odpowiada wykonawca.

Fundusze zyskają natomiast możliwość dochodzenia należności bezpośrednio od firm odpowiedzialnych za nieprawidłowości. Z ostatecznej wersji ustawy usunięto przepisy przewidujące automatyczne wykluczanie wykonawców z programu. Więcej na ten temat w artykule: Prezydent zdecyduje o pomocy poszkodowanym w programie Czyste Powietrze.

Ochrona wynikająca z prawa konsumenckiego

Beneficjenci programów dotacyjnych są również chronieni przez ogólne przepisy prawa konsumenckiego. Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów może interweniować w przypadku naruszenia zbiorowych interesów konsumentów i stosowania niedozwolonych praktyk rynkowych. W określonych przypadkach na przedsiębiorców mogą zostać nałożone kary sięgające 10 proc. obrotu, a na osoby zarządzające – do 2 mln zł.

Wnioski dla polskiego rynku

Australijski przypadek pokazuje model, w którym prawo do korzystania z publicznych dopłat jest przywilejem warunkowym: firma musi stale spełniać określone wymogi, a regulator łączy dane z kodeksów branżowych, urzędów konsumenckich i własnych kontroli. W Polsce narzędzia rozwijają się głównie po fakcie – po ujawnieniu nadużyć.

Zarówno australijskie, jak i polskie doświadczenia pokazują, że przy wyborze wykonawcy instalacji PV czy magazynu energii kluczowe znaczenie ma weryfikacja historii firmy, jej zaplecza serwisowego oraz warunków gwarancji, a nie wyłącznie rozpoznawalność ambasadorów marki.

Źródła: RenewEconomy.com.au, cer.gov.au, www.solarquotes.com.au

Katarzyna Poprawska-Borowiec

katarzyna.borowiec@gramwzielone.pl

© Materiał chroniony prawem autorskim. Wszelkie prawa zastrzeżone. Dalsze rozpowszechnianie artykułu tylko za zgodą wydawcy E-Magazyny Sp. z o.o.

REKLAMA
Komentarze
Zamieszczając komentarz akceptujesz Regulamin oraz potwierdzasz zapoznanie się z Polityką prywatności. Administratorem danych osobowych jest E-MAGAZYNY sp. z o.o. z siedzibą w Warszawie, ul.Szturmowa 2, 02-678 Warszawa. Więcej informacji o przetwarzaniu danych osobowych oraz przysługujących Państwu prawach znajduje się w Polityce prywatności.

Brak komentarzy
 
 
Kanał Energetyczny
Platforma wideo grupy mediowej E-Magazyny i portalu Gramwzielone.pl
Channel Thumbnail
Kanał Energetyczny
@kanalenergetyczny 1,62 tys. subskrybentów
Kanał Energetyczny jest tworzony przez dziennikarzy portali Gramwzielone.pl i E-magazyny.pl. Zasubskrybuj nasz kanał i bądź na bieżąco z informacjami z rynku energetyki i odnawialnych źródeł energii.
Ceny energii RCE
Rynkowa cena energii elektrycznej (RCE) jest przyjmowana do rozliczeń energii wprowadzanej do sieci przez prosumentów objętych systemem net-billing, przy czym niektórzy prosumenci w net-billingu mogą być rozliczani po miesięcznej rynkowej cenie energii elektrycznej (RCEm) będącej średnią ważoną z cen RCE.
Aktualna cena energii  zł/MWh Cena netto (bez VAT)
Skala
Dzisiaj (18-11-2026)
* Ceny RCE podawane są w ujęciu netto, nie zawierają VAT i podatku akcyzowego.
** Depozyt prosumencki naliczany z wykorzystaniem cen RCE jest dodatkowo powiększany o współczynnik korekcyjny 1,23.
*** Przy ujemnej wartości RCE wysokość depozytu prosumenckiego nie ulega zmianie.
 
 
Wywiady
Patronaty medialne