Nie kontrolowały wystarczająco kopciuchów. Gminy zapłaciły ponad 4 mln zł kar
Wojewódzcy inspektorzy ochrony środowiska wydali w latach 2024–2025 łącznie 81 ostatecznych decyzji o karach dla samorządów za niewywiązywanie się z obowiązków wynikających z programów ochrony powietrza. Ministerstwo Klimatu i Środowiska przypomina, że kontrole palenisk są zadaniem własnym gmin. Zapowiada jednak możliwość odraczania kar dla samorządów, które nadrobią zaległości.
W 2024 r. wydano 49 ostatecznych decyzji o karach na łączną kwotę 2,66 mln zł, a w 2025 r. 32 decyzje na 1,655 mln zł. Dane obejmują wszystkie naruszenia obowiązków wynikających z programów ochrony powietrza i planów działań krótkoterminowych. Główny Inspektor Ochrony Środowiska (GIOŚ) nie potrafi wyodrębnić kar nałożonych wyłącznie za zbyt małą liczbę kontroli palenisk. Danych za 2026 r. jeszcze nie ma.
Najczęściej stwierdzane nieprawidłowości dotyczyły niewykonania lub niewystarczającej realizacji działań w czterech obszarach: ograniczania emisji z małych instalacji na paliwa stałe, czyli wymiany źródeł ciepła, eliminowania spalania odpadów, ograniczania spalania pozostałości roślinnych oraz podłączania lokali do sieci ciepłowniczej lub gazowej.
Prawo ochrony środowiska przewiduje za niedotrzymanie terminów realizacji tych działań kary od 50 tys. do 500 tys. zł. Według resortu w większości przypadków kara wynosiła 50 tys. zł.
Kontroli coraz więcej
Liczba kontroli jednak rośnie. Według rocznych sprawozdań z realizacji programów ochrony powietrza przestrzeganie uchwał antysmogowych skontrolowano w 2024 r. 103 822 razy, a w 2025 r. 128 218 razy. Kontroli dotyczących spalania odpadów i pozostałości roślinnych było odpowiednio 62 166 i 71 727. Najwięcej kontroli uchwał antysmogowych przeprowadzono w 2025 r. w województwach mazowieckim (26 053), małopolskim (25 737), wielkopolskim (19 599) i śląskim (19 534).
Ministerstwo klimatu i środowiska nie podało natomiast, ilu kontroli wymagano. Jak wyjaśnia, wymaganą liczbę określają indywidualnie programy ochrony powietrza przyjmowane przez sejmiki województw. Gminy mogą wyrazić opinię o swoich możliwościach kadrowych i finansowych na etapie opiniowania projektów tych programów. Programy muszą też zawierać szacunkowe koszty działań naprawczych.
Brak pieniędzy i ludzi nie zwalnia z obowiązku
Pytany o finansowanie kontroli, resort podkreśla w stanowisku, że kontrolowanie przestrzegania przepisów ochrony środowiska przez osoby fizyczne to zadanie własne wójta, burmistrza lub prezydenta miasta. Gminy powinny prowadzić kontrole niezależnie od wymogów programów ochrony powietrza.
Według ministerstwa trudności finansowe, kadrowe i organizacyjne gminy nie zwalniają jej z obowiązków wynikających z programu ochrony powietrza. Nie mają też wpływu na decyzję o nałożeniu kary ani na możliwość odstąpienia od niej. Wymierzając karę, inspektor bierze pod uwagę liczbę i wagę stwierdzonych uchybień.
50 mln zł na sprzęt dla straży gminnych
Wsparciem dla samorządów będzie program NFOŚiGW „Doposażenie straży gminnych i międzygminnych celem prowadzenia kontroli przestrzegania przepisów ochrony środowiska”. Planowany budżet to 50 mln zł. Środki pozwolą sfinansować do 70 proc. kosztów zakupu sprzętu do działań kontrolnych straży gminnych i międzygminnych, maksymalnie 200 tys. zł na gminę. Program ma ruszyć w IV kwartale 2026 r.
Kara odroczona, jeśli gmina nadrobi zaległości
Ministerstwo zapowiada też zmianę przepisów. Projekt ustawy usprawniającej działanie Inspekcji Ochrony Środowiska (UDER81) przewiduje, że inspektor będzie mógł odroczyć termin zapłaty kary na wniosek ukaranego organu.
Warunkiem będzie zrealizowanie zaległych działań z programu ochrony powietrza w ciągu najwyżej dwóch lat od złożenia wniosku. Koszty tych działań będą zaliczane na poczet kary, co przy spełnieniu określonych warunków pozwoli ją zmniejszyć albo jej uniknąć.
Patrycja Rapacka
patrycja.rapacka@gramwzielone.pl
© Materiał chroniony prawem autorskim. Wszelkie prawa zastrzeżone. Dalsze rozpowszechnianie artykułu tylko za zgodą wydawcy E-Magazyny Sp. z o.o.
Obserwuj nas w Google News