Norwegia była zieloną baterią Europy. Teraz może stracić tę pozycję
Norwegia pełni funkcję europejskiej baterii, gromadząc energię w postaci wody w zbiornikach retencyjnych. Dzięki temu może kupować energię, gdy jest tania, i eksportować ją, gdy u sąsiadów jest droższa. Spowolnienie rozwoju nowych źródeł wytwórczych w połączeniu z rosnącymi potrzebami przemysłu może ją pozbawić tej roli.
Zbiorniki retencyjne, które pełnią funkcję zielonego magazynu energii dla Norwegii i północnej Europy, potrzebują wsparcia. Ostrzegają przed tym analitycy GlobalData w raporcie „Trendy i analiza rynku energii w Norwegii według mocy, generacji, przesyłu, dystrybucji, regulacji, kluczowych graczy i prognoz do 2035 r.”.
W Norwegii rośnie zapotrzebowanie na energię elektryczną. Napędzają je przemysł, centra danych, transport elektryczny oraz elektryfikacja wydobycia ropy i gazu. Platformy na Morzu Północnym potrzebują energii m.in. do zasilania pomp, sprężarek i całej infrastruktury. Do tej pory zwykle wytwarzały ją same, spalając część wydobywanego gazu w turbinach. Obecnie, w celu zmniejszenia emisji, coraz częściej prąd dostarcza się do nich podmorskim kablem z lądu. Elektryfikacja obejmuje także instalacje na lądzie, takie jak zakład skraplania gazu (LNG) w Melkøya, który Equinor przestawia na zasilanie z sieci w ramach projektu Snøhvit Future.
Analitycy prognozują, że w latach 2025–2035 średnioroczne tempo wzrostu (ang. Compound Annual Growth Rate, CAGR) mocy zainstalowanej wyniesie 2 proc. Tym samym w ciągu 10 lat moc wzrośnie z 41,7 GW do 50,8 GW. W analogicznym okresie udział OZE, z wyłączeniem dużych elektrowni wodnych, zwiększy się z 22,9 proc. do 33,4 proc. Do wzrostu przyczynią się głównie energetyka wiatrowa (lądowa i morska) oraz fotowoltaika.
Zielona bateria
Kluczowa jest rola energetyki wodnej. Attaurrahman Ojindaram Saibasan, analityk ds. energetyki w GlobalData, zauważa, że siła Norwegii tkwi w elastyczności, a nie w samej mocy. W zbiornikach retencyjnych kraj może zmagazynować około 87 TWh energii. Elektrownie wodne mogą zwiększać lub zmniejszać produkcję, aby równoważyć system energetyczny północnej Europy, coraz mocniej nasycony energetyką wiatrową.
Zbiorniki gromadzą wodę z opadów i roztopów wiosną i latem. Tak jak bateryjny magazyn energii przenosi energię z godzin dziennych na wieczorne, tak one przechowują wodę na jesień i zimę, gdy zużycie prądu jest największe. Pracę elektrowni wodnych, przez które przepuszcza się zgromadzoną wodę, można regulować, a same elektrownie włączać i wyłączać w ciągu kilku minut. Gdy w Niemczech, Danii czy Wielkiej Brytanii produkcja z wiatru jest wysoka i kraje te eksportują energię, Norwegia może ograniczyć pracę elektrowni wodnych i kupować tani prąd. W przeciwnym przypadku korzysta ze swojej zielonej baterii na własne potrzeby i na eksport.
Popyt rośnie szybciej niż produkcja
Na razie Norwegia ma wyraźną nadwyżkę energii. W 2025 r. wyeksportowała 34,3 TWh, a zaimportowała 11,5 TWh, co dało eksport netto na poziomie około 22,8 TWh. Według prognoz zapotrzebowanie na energię elektryczną w Norwegii wzrośnie jednak ze 130,1 TWh w 2025 r. do 153,3 TWh w 2035 r. Jednocześnie, z uwagi na powolny przyrost mocy wytwórczych, nadwyżka będzie maleć, przed czym ostrzega również norweski operator sieci przesyłowej Statnett. Przykładem zahamowania rozwoju są lądowe elektrownie wiatrowe.
W latach 2019–2022 wstrzymano wydawanie nowych licencji, a lokalny sprzeciw i wprowadzony w 2024 r. podatek od renty zasobowej dodatkowo spowolniły inwestycje. W efekcie w 2025 r. podłączono do sieci zaledwie około 1 MW nowych mocy w lądowej energetyce wiatrowej. Zmienić to mogą reformy licencyjne zaproponowane przez rząd we wrześniu 2026 r. Pakiet ma skrócić o połowę czas planowania i budowy infrastruktury przesyłowej oraz przyspieszyć rozwój lądowej energetyki wiatrowej. Przewiduje m.in. dwuletni termin na rozpatrzenie wniosków o koncesję na infrastrukturę sieciową i nowe źródła wytwórcze oraz odebranie prawa sprzeciwu regionalnej administracji państwowej. Saibasan ocenia reformy jako ważny krok, ale zaznacza, że ich efekt będzie zależał od zgody gmin i dostępu do sieci.
Prognozowany jest wzrost mocy morskich farm wiatrowych z 0,1 GW w 2025 r. do 1,9 GW w 2035 r., gdy ruszą pierwsze obszary komercyjne: Sørlige Nordsjø II i Utsira Nord. Raport zwraca jednak uwagę na inflację kosztów i ograniczenia sieciowe, które spowalniają postęp. Przykładem jest deweloper projektu Sørlige Nordsjø II o mocy 1,5 GW, który w czerwcu 2026 r. wystąpił o przesunięcie terminu złożenia wniosku licencyjnego.
Problemem są także wąskie gardła w przesyle między pięcioma norweskimi strefami cenowymi, z których każda ma własną cenę energii. Dopóki linie między strefami mają wolną przepustowość, ceny się wyrównują. Gdy linie są „zapchane”, ceny w poszczególnych strefach zaczynają się różnić, szczególnie między północą a południem kraju. Dlatego krajowe ceny energii i jej eksport to w Norwegii temat politycznie wrażliwy, a część polityków chce ograniczenia eksportu. Rozbudowa sieci może to zmienić, likwidując wąskie gardła i wyrównując ceny.
Norwegia potrzebuje zmian
Rosnące zapotrzebowanie na energię przy spowolnionym rozwoju nowych źródeł może zmusić Norwegię do korzystania ze swojej zielonej baterii głównie na własne potrzeby. Tym samym kraj mógłby stracić rolę partnera bilansującego system energetyczny Europy.
Według prognoz GlobalData w latach 2026–2030 inwestycje w nowe źródła wytwórcze w Norwegii wyniosą około 6 mld dolarów. Połowa tej kwoty (50,1 proc.) przypadnie na energetykę wiatrową, 33,9 proc. na energetykę wodną (modernizację istniejących i budowę nowych elektrowni), a 16 proc. na fotowoltaikę. Prognozy nie uwzględniają inwestycji w sieć elektroenergetyczną i połączenia międzysystemowe.
Wyzwaniem, przed którym stoi teraz Norwegia, jest zapewnienie energii dla rosnącego przemysłu przy jednoczesnym zachowaniu roli elastycznego partnera bilansującego sąsiednie kraje. Według Saibasana kluczowe będą szybsze wydawanie licencji na farmy wiatrowe i sieci, stabilne ramy fiskalne dla nowych źródeł odnawialnych oraz postęp w morskiej energetyce wiatrowej. W przeciwnym razie kraj może nie utrzymać nadwyżki energii i konkurencyjnych cen prądu.
Źródło informacji: GlobalData
Marcin Karwowski
marcin.karwowski@gramwzielone.pl
© Materiał chroniony prawem autorskim. Wszelkie prawa zastrzeżone. Dalsze rozpowszechnianie artykułu tylko za zgodą wydawcy E-Magazyny Sp. z o.o.
Obserwuj nas w Google News