Winę za blackout zrzucono na fotowoltaikę. Winna okazała się elektrownia węglowa
Za ostatnim blackoutem na Sri Lance nie stała nadmierna generacja fotowoltaiczna, jak początkowo podejrzewano, lecz nagły spadek mocy jednego z bloków elektrowni węglowej. Nie wykluczono jednak, że zachowanie instalacji fotowoltaicznych mogło przyczynić się do rozwoju awarii. Dowiedz się, jak przebiegało zakłócenie, które pozbawiło prądu całą wyspę.
Według wstępnego raportu Krajowego Operatora Systemu Elektroenergetycznego Sri Lanki (NSO) ogólnokrajowy blackout z 17 października 2026 r. rozpoczął się od gwałtownego spadku mocy jednego z bloków elektrowni węglowej. Jak szacuje SenFin Securities, straty dla gospodarki spowodowane awarią wyniosły około 19 mld rupii lankijskich. Początkowo w mediach pojawiały się spekulacje, że przyczyną blackoutu była nadmierna generacja energii z fotowoltaiki w stosunku do zapotrzebowania, prowadząca do niestabilności systemu.
Awaria doprowadziła do wielogodzinnych przerw w dostawach energii elektrycznej, a jej konsekwencje odczuwano jeszcze przez kilka kolejnych dni. W dniach 19–21 października wprowadzono planowe ograniczenia dostaw prądu. Jak pojedyncze zakłócenie przekształciło się w ogólnokrajowy blackout?
Rezerwa nie powstrzymała awarii
Z wstępnego raportu NSO wynika, że zdarzeniem inicjującym blackout był gwałtowny spadek mocy pierwszego bloku elektrowni węglowej Lakvijaya (LVPP). W ciągu zaledwie 450 milisekund moc jednostki zmniejszyła się ze 187 MW do 5 MW. Jako przyczynę wyłączenia bloku wskazano zbyt niski poziom wody w walczaku kotła.
Nagła utrata generacji spowodowała gwałtowny spadek częstotliwości systemowej, z 49,906 Hz do 48,75 Hz w ciągu dwóch sekund. Stało się tak pomimo dostępnej rezerwy wirującej wynoszącej 332,5 MW, przy obciążeniu systemu na poziomie 1135 MW. Rezerwa wirująca oznacza dodatkową moc, którą pracujące i zsynchronizowane z siecią jednostki wytwórcze mogą zwiększyć w odpowiedzi na zakłócenie. Choć jej deklarowana wielkość przewyższała początkowy ubytek generacji, nie zdołała ona zapobiec utracie stabilności systemu.
W reakcji na spadek częstotliwości zadziałało wszystkie pięć stopni automatyki samoczynnego częstotliwościowego odciążania (SCO, ang. Under Frequency Load Shedding, UFLS). Mechanizm ten polega na automatycznym odłączaniu wybranych grup odbiorców energii w celu ograniczenia zapotrzebowania i zahamowania spadku częstotliwości.
Łącznie odłączono odbiory o mocy 449,2 MW, co stanowiło 39,6 proc. obciążenia systemu przed awarią. Mimo tak znacznego odciążenia nie udało się przywrócić stabilności. Kolejne jednostki wytwórcze wyłączały się wskutek działania zabezpieczeń, co doprowadziło do ogólnokrajowego blackoutu.
Wstępny raport NSO nie potwierdza, aby nadmierna generacja fotowoltaiczna była bezpośrednią przyczyną awarii. Nie rozstrzyga jednak, czy zachowanie instalacji PV miało wpływ na dalszy rozwój zakłócenia. W szczególności nie wykluczono, że odłączanie się części źródeł odnawialnych w odpowiedzi na spadek częstotliwości mogło dodatkowo pogłębić deficyt mocy. Ustalenie ich rzeczywistego wpływu wymaga szczegółowej analizy zachowania systemu i zabezpieczeń poszczególnych jednostek.
30 sekund do blackoutu, ponad 5 godzin odbudowy sieci
Pierwsze zakłócenie zarejestrowano o godz. 11:43:29. Kolejne jednostki wytwórcze odłączały się od sieci między 11:43:43 a 11:43:59. Oznacza to, że od początku zakłócenia do całkowitego załamania systemu upłynęło zaledwie 30 sekund. Tak szybki rozwój wydarzeń znacząco ograniczał możliwość interwencji operatora.
Odbudowę systemu rozpoczęto niemal natychmiast po blackoucie, wykorzystując m.in. elektrownie wodne. O godz. 12:11 zsynchronizowano z siecią pierwszy blok elektrowni Kotmale, a o godz. 12:37 podano napięcie na stację elektroenergetyczną Biyagama GSS. Odbudowę całego krajowego systemu przesyłowego zakończono o godz. 16:58, czyli około 5 godzin i 15 minut po blackoucie. Nie oznaczało to jednak przywrócenia dostaw energii wszystkim odbiorcom.
Po awarii część mocy wytwórczych pozostawała niedostępna, w tym trzy bloki elektrowni Lakvijaya. Ponowne uruchamianie niektórych jednostek utrudniały problemy z instalacjami pomocniczymi, agregatami prądotwórczymi, układami rozruchowymi oraz synchronizacją z siecią.
W trakcie odbudowy operator wezwał również właścicieli dachowych instalacji fotowoltaicznych do ich czasowego odłączenia. Miało to ułatwić stabilizację systemu i stopniowe przywracanie dostaw energii elektrycznej. Działanie to nie oznacza jednak, że fotowoltaika została uznana za przyczynę blackoutu.
Litwa przygotowuje się na blackout
Ryzyko blackoutu analizuje się nie tylko w kontekście awarii technicznych, lecz także zagrożeń związanych z sabotażem, cyberatakami czy ekstremalnymi zjawiskami pogodowymi. W odpowiedzi na takie scenariusze Litwa przedstawiła koncepcję utworzenia tzw. wysp energetycznych.
Litewski operator systemu przesyłowego Litgrid zaprezentował 10 listopada 2026 r. koncepcję, zgodnie z którą poszczególne części krajowej sieci elektroenergetycznej mogłyby w sytuacji poważnej awarii pracować niezależnie od pozostałej części systemu. Docelowo przewidziano utworzenie co najmniej siedmiu wysp energetycznych obejmujących wszystkie regiony kraju.
Projekt ma być realizowany etapami. W latach 2028–2033 planowane jest zapewnienie możliwości pracy wyspowej w czterech regionach: Wilna, Kowna, Kłajpedy i Możejek oraz Szawli i Poniewieża. Od 2033 r. model ma zostać rozszerzony do co najmniej siedmiu wysp energetycznych. Realizacja przedsięwzięcia będzie wymagała m.in. rozwoju lokalnych źródeł wytwórczych oraz odpowiedniego przygotowania infrastruktury sieciowej.
Więcej o tym rozwiązaniu można przeczytać w artykule: Recepta na blackout? Sąsiad Polski tworzy wyspy energetyczne.
Marcin Karwowski
marcin.karwowski@gramwzielone.pl
© Materiał chroniony prawem autorskim. Wszelkie prawa zastrzeżone. Dalsze rozpowszechnianie artykułu tylko za zgodą wydawcy E-Magazyny Sp. z o.o.
Obserwuj nas w Google News