Bruksela sprawdziła polski KPEiK. Chwali cele OZE, krytykuje transport i budynki
Komisja Europejska przedstawiła ocenę ostatecznej wersji zaktualizowanego Krajowego planu w dziedzinie energii i klimatu (KPEiK). Bruksela zwraca uwagę, że Polska podniosła ambicje w porównaniu z projektem dokumentu. Wskazuje jednak obszary wymagające dodatkowych działań.
Według KE pełne wdrożenie planu może pozwolić Polsce osiągnąć krajowe cele klimatyczne i energetyczne na 2030 r. Może też istotnie pomóc w utrzymaniu kursu na unijne cele klimatyczne na lata 2040 i 2050.
Polska przekazała ostateczny KPEiK 15 czerwca 2026 r., czyli ponad 23 miesiące po terminie, który upłynął 30 czerwca 2024 r. Była ostatnim państwem członkowskim, które złożyło zaktualizowany plan. Wraz z publikacją oceny polskiego dokumentu KE zakończyła przegląd planów wszystkich krajów UE.
Polska zakłada, że do 2030 r. udział OZE w końcowym zużyciu energii brutto wzrośnie do 32 proc. Zużycie energii pierwotnej ma spaść do 79,9 mln toe, a energii końcowej do 58,5 mln toe. Całkowite emisje gazów cieplarnianych, z uwzględnieniem sektora LULUCF i bez lotnictwa międzynarodowego, mają być niższe niż w 1990 r. o 53 proc. w 2030 r. i o 75 proc. w 2040 r.
Potrzeby inwestycyjne na lata 2026–2030 plan szacuje na 241–261 mld euro, w zależności od scenariusza.
Cel OZE zgodny z wymogami, sektorowe ambicje w tyle
Deklarowany udział OZE na poziomie 32 proc. odpowiada wartości wymaganej według unijnego wzoru. Wynika on jednak ze scenariusza z dodatkowymi działaniami. Przy obecnych politykach udział sięgnąłby 30 proc. Ścieżka dojścia do celu przebiega też poniżej trajektorii wyznaczonej przez KE. Na 2027 r. plan przewiduje 24,6 proc. OZE wobec 17,7 proc. w 2024 r. Trajektoria zgodna z unijnym celem 42,5 proc. wymagałaby 26 proc.
Największe zaległości dotyczą transportu. Polska zakłada w tym sektorze 16,5 proc. OZE w 2030 r., czyli mniej niż 29 proc. wskazane w znowelizowanej dyrektywie RED II. W przemyśle prognozowany udział OZE wynosi 29,6 proc. Polska sama zaznacza jednak, że cel dla odnawialnych paliw pochodzenia niebiologicznego (RFNBO), czyli głównie zielonego wodoru, będzie bardzo trudny do osiągnięcia.
W ciepłownictwie i chłodnictwie udział OZE ma rosnąć o 0,8–1,1 pkt proc. rocznie. Dla sieci ciepłowniczych plan nie wyznacza jednak orientacyjnego celu corocznego wzrostu udziału OZE.
Polska planuje odrębne pakiety przyspieszające rozwój biogazu i biometanu oraz morskiej i lądowej energetyki wiatrowej. Zapowiada też uproszczenie i cyfryzację procedur. Produkcja biometanu ma wzrosnąć do 2030 r. siedmiokrotnie, a wytwarzanie energii elektrycznej z biogazu dwuipółkrotnie. Komisja odnotowuje zarazem, że Polska nie podała harmonogramu wdrożenia znowelizowanej dyrektywy RED II. KE wszczęła wobec Polski dwa postępowania o naruszenie prawa UE z powodu braku transpozycji.
Cel ESR w zasięgu, ale wymaga wysiłku
Według prognoz z planu emisje w sektorach objętych rozporządzeniem w sprawie wspólnego wysiłku redukcyjnego (ang. effort sharing regulation, ESR) spadną do 2030 r. o 19,4 proc. w porównaniu z 2005 r. To o 1,7 pkt proc. więcej, niż wymaga cel wynoszący 17,7 proc. Komisja zastrzega, że osiągnięcie tego wyniku będzie wymagało znacznego wysiłku, bo duża część redukcji zależy od działań, które nie zostały jeszcze w pełni wdrożone. W 2024 r. emisje w tych sektorach były niższe niż w 2005 r. zaledwie o 0,1 proc.
Największym źródłem emisji w sektorach ESR pozostanie transport. W 2030 r. jego emisje mają wynieść 58,1 mln t ekw. CO2, czyli o 180 proc. więcej niż w 1990 r. Do 2030 r. w Polsce ma być zarejestrowanych 0,8 mln samochodów elektrycznych i hybryd typu plug-in, co odpowiada 3 proc. obecnej floty lekkich pojazdów.
W ciepłownictwie systemowym węgiel ma być najpierw zastępowany gazem ziemnym, a dopiero po 2035 r. w coraz większym stopniu przez OZE. KE zwraca też uwagę, że emisje metanu z sektora ropy i gazu mają do 2030 r. wzrosnąć o ok. 17 proc. względem 2005 r. Plan nie przewiduje w tym obszarze żadnych działań.
Lasy i grunty. Luka mimo wzrostu pochłaniania
W sektorze użytkowania gruntów, zmiany użytkowania gruntów i leśnictwa (LULUCF) Polska ma do 2030 r. zwiększyć pochłanianie netto o 3,28 mln t ekw. CO2 względem średniej z lat 2016–2018. W 2024 r. wynik był jednak o 23,6 mln t ekw. CO2 gorszy od poziomu bazowego.
Choć plan przewiduje znaczny wzrost pochłaniania, w 2030 r. nadal pozostanie luka szacowana na 4,97 mln t ekw. CO2. KE zaleca dodatkowe działania, zwłaszcza dotyczące terenów podmokłych, rolnictwa i terenów zurbanizowanych.
Węgiel i subsydia. Daty są, harmonogramu brak
Plan przewiduje odejście od węgla w ogrzewaniu indywidualnym do 2030 r. w miastach i do 2040 r. na wsiach. Węgiel kamienny ma być wykorzystywany w ciepłownictwie systemowym do 2040 r., a krajowe wydobycie ma się zakończyć w 2049 r. Polska uzależnia jednak harmonogram od możliwości gospodarczych, technologicznych i społecznych. Plan nie zawiera szczegółów dotyczących dotacji do paliw kopalnych ani terminów ich wygaszania. Komisja zaleca opracowanie mapy drogowej w tej sprawie. W planie brakuje też strategii wychwytywania, wykorzystania i składowania CO2 (CCUS).
Plan renowacji wciąż nieprzedstawiony
Skumulowane oszczędności energii w latach 2021–2030 mają wynieść 44,5 mln toe. Dużą część mają zapewnić działania w budownictwie. Komisja wytyka jednak, że Polska nie przedstawiła jeszcze Krajowego planu renowacji budynków, choć jego projekt należało przekazać do końca 2025 r. KPEiK nie zawiera też pośrednich kamieni milowych na lata 2030 i 2040.
Według KE zakładany wskaźnik renowacji na poziomie 2 proc. w 2050 r. wydaje się mniej ambitny niż w strategii z 2020 r. Polska nie utworzyła także krajowego funduszu efektywności energetycznej.
Bezpieczeństwo i rynek energii
W sektorze gazu plan przewiduje dalszą dywersyfikację dostaw, w tym budowę pływającego terminalu FSRU w Zatoce Gdańskiej w latach 2027–2028, oraz rozbudowę magazynu w Wierzchowicach. Krajowe zapotrzebowanie na gaz ma osiągnąć szczyt około 2030 r., a następnie spadać. Energetyka jądrowa, zarówno duże bloki, jak i małe reaktory modułowe, ma odegrać ważną rolę w zastępowaniu jednostek węglowych.
Według najnowszych danych poziom połączeń międzysystemowych w elektroenergetyce wynosi 5,06 proc., a cel na 2030 r. to 15 proc. Plan nie zawiera jasnych ani ilościowych celów dla elastyczności po stronie popytu. KE zaleca wyznaczenie orientacyjnych celów dla tej usługi i dla magazynowania energii. Inteligentne liczniki mają objąć 80 proc. odbiorców w latach 2027–2028.
Plan nie pozwala ustalić luki inwestycyjnej, bo nie określa łącznej skali finansowania publicznego i prywatnego. Polska nie złożyła też Społecznego Planu Klimatycznego, który ma być głównym źródłem środków na walkę z ubóstwem energetycznym. Według KPEiK wskaźnik ubóstwa energetycznego wyniósł w 2023 r. 7,1 proc.
Dalsze kroki?
Ocena uzupełnia ogólnounijny przegląd planów opublikowany 28 maja 2025 r. Objął on 23 krajowe dokumenty, a pozostałe Komisja oceniała na bieżąco, wkrótce po ich złożeniu.
Państwa członkowskie mają złożyć sprawozdania z realizacji KPEiK w marcu 2027 r. KE zapowiada, że będzie monitorować postępy i współpracować z rządami przy usuwaniu pozostałych luk oraz mobilizowaniu finansowania z budżetu UE i budżetów krajowych. Na etapie wdrażania Komisja chce się skupić na wykorzystaniu środków publicznych do ograniczania ryzyka inwestycyjnego i przyciągania kapitału prywatnego.
Obowiązek przygotowania krajowych planów energetyczno-klimatycznych wynika z rozporządzenia w sprawie zarządzania unią energetyczną i działaniami w dziedzinie klimatu.
Patrycja Rapacka
patrycja.rapacka@gramwzielone.pl
© Materiał chroniony prawem autorskim. Wszelkie prawa zastrzeżone. Dalsze rozpowszechnianie artykułu tylko za zgodą wydawcy E-Magazyny Sp. z o.o.
Obserwuj nas w Google News