To nie Kraków ani Warszawa. Które miasto oddychało smogiem przez 136 dni w roku?
Jest w Polsce miasto, w którym przez 136 dni w roku powietrze łamało przepisy, które niebawem mają wejść w życie. Nie jest metropolią ani ośrodkiem ciężkiego przemysłu, a mimo to wyprzedziło wszystkie miasta wojewódzkie.
To Krotoszyn – lider najnowszego rankingu Polskiego Alarmu Smogowego, który zestawił dane Głównego Inspektoratu Ochrony Środowiska z normami, jakie zaczną obowiązywać od stycznia 2030 r. Te dopuszczą najwyżej 18 dni z przekroczeniem dobowego stężenia pyłu PM2.5, które wynosi 25 µg/m3. W Krotoszynie w 2025 r. takich dni było 136, czyli ponad siedem razy więcej.
Z zestawienia wynika, że w 2025 r. jakość powietrza w Polsce – zwłaszcza w sezonie grzewczym – ponownie się pogorszyła. Najwięcej dni smogowych, czyli dni z przekroczeniem nowych norm, odnotowano w Nowej Rudzie, Krotoszynie, Żywcu i Częstochowie.
Dziś normy są łagodniejsze
Najnowszy ranking PAS opiera się na normach, które zaczną obowiązywać w 2030 r. Obecnie dobowe stężenie pyłu PM10 może przekraczać 50 µg/m3 przez 35 dni w roku. Od 2030 r. limit spadnie do 45 µg/m3, a liczba dopuszczalnych dni do 18. Średnioroczna norma dla PM10 zostanie obniżona z 40 do 20 µg/m³.
Jeszcze większa zmiana czeka pył PM2.5. Polskie przepisy nie przewidują dziś dla niego normy dobowej, a jedynie średnioroczny poziom dopuszczalny wynoszący 20 µg/m3. Od 2030 r. ten poziom spadnie do 10 µg/m³. Pojawi się też norma dobowa: 25 µg/m3, którą będzie można przekroczyć najwyżej przez 18 dni w roku. Nowe limity wynikają z unijnej dyrektywy w sprawie jakości powietrza.
PM2.5: tylko 7 ze 108 stacji w normie
PM2.5 to najdrobniejsza frakcja pyłu, która przez pęcherzyki płucne przenika do krwi, a z nią do wszystkich narządów. Jego stężenie mierzono w 2025 r. w 108 lokalizacjach. Liczba dni z przekroczeniem przyszłej normy była niższa od dopuszczalnych 18 jedynie w siedmiu z nich.
Podium zajęły Krotoszyn (136 dni), Częstochowa (120) i Żywiec (119). W pierwszej siódemce znalazły się też Skarżysko-Kamienna (108), Piotrków Trybunalski (105), Nowy Sącz (102) i Goczałkowice-Zdrój (93). Mieszkańcy tych miejscowości oddychali zanieczyszczonym powietrzem przez trzy do czterech miesięcy w roku.

Duże miasta również wyraźnie przekraczają limit: Poznań notował średnio 71 dni smogowych, Kraków 68, Łódź 65, Wrocław 61, Katowice 57, a Warszawa 45.
Najczystsze powietrze nad morzem i w lasach
Wśród miejscowości z najmniejszą liczbą dni smogowych PM2.5 przeważają te położone na wybrzeżu i w pasie nadmorskim. Szczecinek, Świnoujście i Bytów odnotowały po 15 dni z przekroczeniem, Kołobrzeg 19, a Koszalin 22.
Najniższe wyniki w kraju dały stacje tła i uzdrowiskowe: Rymanów-Zdrój (1 dzień), Borsukowizna na Podlasiu (7 dni) oraz Zielonka w Borach Tucholskich (16 dni).
PM10: Nowa Ruda z wynikiem 104 dni
Dla pyłu PM10 nowa norma dopuści najwyżej 18 dni w roku, w których stężenie dobowe przekracza 45 µg/m3. Na pięć lat przed wejściem jej w życie, w ubiegłym roku limit ten przekroczono w 134 z 200 punktów pomiarowych ujętych w zestawieniu.
Na czele listy znalazła się Nowa Ruda (104 dni), a za nią Żywiec (78) i Krotoszyn (73). Krotoszyn i Żywiec zajmują więc miejsca na podium w obu rankingach. Pierwszą dziesiątkę tworzą głównie małe miejscowości bez znaczącego przemysłu i intensywnego ruchu samochodowego, m.in. Sucha Beskidzka i Mosina (po 68 dni), Nowy Targ (66), Lubań i Nowy Sącz (po 61), Nowe Miasto Lubawskie (60) oraz Tuchów (58).

Polski Alarm Smogowy (PAS) zwraca uwagę, że prawidłowość ta powtarza się od lat, a w czołówce regularnie pojawiają się Nowa Ruda, Żywiec, Sucha Beskidzka, Nowy Targ i Nowy Sącz. Na drugim biegunie są lokalizacje bez żadnego dnia smogowego PM10: Czerniawa, Zielonka, Wysowa-Zdrój, Borsukowizna i Słupsk.
Metropolie czystsze od sąsiednich gmin
Piotr Siergiej, rzecznik PAS, wskazuje, że pod względem dni smogowych PM10 miasta wojewódzkie wypadają znacznie lepiej niż miejscowości powiatowe. Kraków zajmuje w rankingu 23. pozycję (średnio 39 dni), a Warszawa dopiero 40. (21 dni).
Jak zauważa rzecznik, podkrakowski Zabierzów ma więcej dni smogowych (54) niż stolica Małopolski, a podobna zależność występuje między Warszawą a Otwockiem (29 dni). Rzecznik dodaje, że pomiary podważają przekonanie o czystym powietrzu w miasteczkach i na wsi, ponieważ to właśnie tam znajdują się ogniska zimowego smogu, którego źródłem są stare domowe kotły na węgiel i drewno.
Trend poprawy się odwraca
PAS, który śledzi wskaźniki zanieczyszczenia powietrza od ponad dekady, odnotowuje odwrócenie trendu poprawy jakości powietrza w Polsce. Potwierdzają to oceny Głównego Inspektoratu Ochrony Środowiska (GIOŚ), według których od 2023 r. przybywa obszarów z przekroczeniem średniorocznych norm dla pyłu PM2.5 oraz rakotwórczego benzo(a)pirenu.
Dostępne dane wskazują, że zanieczyszczenie powietrza przyczynia się w Polsce co roku do przedwczesnej śmierci 32 tys. osób. Nowe normy, które zaczną obowiązywać w styczniu 2030 r., mają zapewnić skuteczniejszą ochronę zdrowia. Według PAS aż 84 proc. emisji pyłu PM2.5 pochodzi ze spalania węgla i drewna w domowych kotłach i piecach.
Źródło: Polski Alarm Smogowy, GIOŚ
Katarzyna Poprawska-Borowiec
katarzyna.borowiec@gramwzielone.pl
© Materiał chroniony prawem autorskim. Wszelkie prawa zastrzeżone. Dalsze rozpowszechnianie artykułu tylko za zgodą wydawcy E-Magazyny Sp. z o.o.
Obserwuj nas w Google News