Bytom odchodzi od węgla. Ciepło z odpadów, ścieków i płytkiej geotermii

Bytom odchodzi od węgla. Ciepło z odpadów, ścieków i płytkiej geotermii
Fot. Shutterstock

Ciepło z odpadów komunalnych, ciepło odpadowe z koksowni, płytka geotermia, fotowoltaika, gruntowe pompy ciepła i energia odzyskiwana ze ścieków. Przedsiębiorstwo Energetyki Cieplnej w Bytomiu chce połączyć w jednym systemie źródła, które dotąd działały osobno.

Przedsiębiorstwo Energetyki Cieplnej w Bytomiu (PEC Bytom) zaopatruje w ciepło systemowe mieszkańców Bytomia i Radzionkowa. Jeszcze w 2018 r. ciepło dostarczane do odbiorców pochodziło w całości z węgla. Dzisiaj 57 proc. produkcji zapewnia paliwo alternatywne wytwarzane z odpadów komunalnych.

Do systemu włączono również ciepło odpadowe z Koksowni Bytom, a kolejnym krokiem ma być wykorzystanie energii ze ścieków komunalnych. PEC Bytom rozwija też projekt wykorzystujący płytką geotermię i pompy ciepła.

REKLAMA
REKLAMA

57 proc. ciepła pochodzi z odpadów

O transformacji systemów ciepłowniczych opowiedział Sławomir Kamiński, prezes Przedsiębiorstwa Energetyki Cieplnej w Bytomiu, w podcaście „W zasięgu ciepła”, zatytułowanym „Bytom zmienia źródła ciepła. Szukamy energii, która jest wokół nas”.

Jedną z najważniejszych zmian w bytomskim systemie ciepłowniczym było wprowadzenie ciepła produkowanego z paliwa alternatywnego powstającego z odpadów komunalnych. Energia ta trafia do odbiorców od 2018 r. i pochodzi z instalacji Fortum Silesia w Zabrzu.

Wykorzystywane są frakcje odpadów, których nie można poddać recyklingowi i które nie powinny trafiać na składowiska. Obecnie odpowiadają one za 57 proc. ciepła dostarczanego do Bytomia.

Jak wyjaśnił Sławomir Kamiński, wykorzystanie odpadów pozwala ograniczyć ilość materiału kierowanego do składowania, a jednocześnie odzyskać zawartą w nim energię. Prezes PEC zaznaczył, że termiczne przekształcanie powinno dotyczyć wyłącznie tych frakcji, których nie można przetworzyć i nie można składować.

Koksownia Bytom dostarcza ciepło odpadowe

Kolejnym źródłem energii włączonym do systemu jest ciepło odpadowe z Koksowni Bytom. Projekt rozpoczął się w 2026 r. Wcześniej znaczna część energii cieplnej powstającej w procesach przemysłowych była odprowadzana do atmosfery, między innymi za pośrednictwem pochodni.

Obecnie ciepło jest odzyskiwane i wykorzystywane w miejskim systemie ciepłowniczym. To przykład zagospodarowania energii, która powstaje jako produkt uboczny działalności przemysłowej, ale może zostać wykorzystana do ogrzewania budynków.

PEC Bytom zamierza rozwijać model oparty na lokalnych zasobach energetycznych. Docelowo przedsiębiorstwo chce stopniowo odchodzić od spalania paliw kopalnych, a w przyszłości wykorzystywać przede wszystkim energię z odpadów oraz rozwiązania związane z elektryfikacją ciepłownictwa.

Biomasa ma w tej strategii pełnić funkcję przejściową, stanowiąc pomost do bardziej zelektryfikowanego systemu.

Pompy ciepła wykorzystają energię ze ścieków

Kolejny projekt dotyczy Radzionkowa, gdzie obecnie funkcjonuje węglowe źródło ciepła. W przygotowanym planie neutralności klimatycznej przewidziano wykorzystanie energii zawartej w oczyszczonych ściekach komunalnych. Ścieki trafiające do oczyszczalni mają temperaturę wynoszącą, zależnie od pory roku, od 12 do 20 st. C. Taki poziom temperatury może być wykorzystany jako dolne źródło dla pompy ciepła.

Pompa ciepła ma odbierać energię z oczyszczonych ścieków i wykorzystywać ją do podgrzewania wody do temperatury około 70 st. C, co pozwoli na wykorzystanie jej w systemie ciepłowniczym obsługującym budownictwo wielorodzinne. Według założeń przedstawionych przez prezesa PEC Bytom ciepło produkowane w ten sposób ma docelowo odpowiadać za około 25 proc. produkcji w systemie ciepłowniczym Radzionkowa.

To rozwiązanie zyskuje popularność w polskim ciepłownictwie. Wielkoskalowe pompy ciepła zasilane ściekami powstają m.in. we Wrocławiu, Gliwicach i Rzeszowie. Przykład Radzionkowa pokazuje, że technologia ma sens także w mniejszej skali.

„Kopalnia Zielonej Energii” ogrzeje budynki poza siecią

PEC Bytom rozwija projekt nazwany „Kopalnią Zielonej Energii”. Jego celem jest wykorzystanie lokalnych odnawialnych źródeł energii do ogrzewania budynków wielorodzinnych, które nie mają dostępu do miejskiej sieci ciepłowniczej.

Pierwsza instalacja w ramach projektu powstała w budynku przy ul. Huty Julia 12B w Bytomiu. Uruchomiony w 2025 r. system wykorzystuje geotermię, pompy ciepła i fotowoltaikę. Energię z gruntu pozyskują odwierty głębinowe o łącznej długości ponad 2 km, które zasilają pompy ciepła o sumarycznej mocy 100 kW.

Inwestycja otrzymała niemal 1,35 mln zł dofinansowania z WFOŚiGW w Katowicach. Więcej o tej realizacji pisaliśmy w artykule Zielona energia ogrzeje budynek na Śląsku.

Jak wyjaśnił Sławomir Kamiński, projekt ma być rozwijany również w kolejnych budynkach. Rozwiązanie opiera się na płytkiej geotermii, pompach ciepła i instalacjach fotowoltaicznych. Wykonywane są odwierty sięgające około 100 m w głąb ziemi. Na tej głębokości temperatura gruntu wynosi około 10 st. C. Energia jest następnie przekazywana do pompy ciepła, która podnosi temperaturę do poziomu 55–60 st. C, umożliwiającego zasilanie instalacji grzewczej budynku.

REKLAMA
REKLAMA
REKLAMA

System uzupełniają instalacja fotowoltaiczna i inteligentne sterowanie. W projekcie przewidziano również magazynowanie ciepła oraz wykorzystanie biomasy do pokrywania zapotrzebowania w okresach szczytowych.

Impulsem do rozpoczęcia kolejnej inwestycji było zapytanie zarządcy jednego z budynków należących do jednej z pięciu bytomskich spółdzielni mieszkaniowych. Chodziło o znalezienie rozwiązania dla nieruchomości, która nie ma dostępu do gazu i wymaga alternatywnego źródła ogrzewania.

Prezes PEC zaznaczył, że tego rodzaju instalacje są przeznaczone przede wszystkim dla budynków po termomodernizacji, charakteryzujących się mniejszym zapotrzebowaniem na ciepło. Spółka chce rozwijać rozwiązania, które będzie można powielać w kolejnych nieruchomościach.

Bytom nie jest na Śląsku wyjątkiem. Gliwice budują Park Zielonej Energii, łączący blok zasilany odpadami resztkowymi, farmę solarno-termiczną i magazyn ciepła. Wspólny mianownik obu projektów to rezygnacja z jednego paliwa na rzecz wielu lokalnych źródeł.

160 km sieci, z czego 87 proc. jest preizolowanych

Transformacja ciepłownictwa w Bytomiu obejmuje nie tylko zmianę źródeł produkcji energii, ale również modernizację infrastruktury przesyłowej. PEC Bytom zarządza siecią o długości około 160 km, z czego 87 proc. stanowią sieci preizolowane.

Jak wskazał Sławomir Kamiński, modernizacja infrastruktury w ciągu ostatnich 15 lat pozwoliła poprawić niezawodność dostaw i ograniczyć straty dystrybucyjne. PEC od lat modernizuje sieć ciepłowniczą, ograniczając straty ciepła. W realizacji tych działań spółka korzystała również z programów wsparcia Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej.

Spółka pracuje również nad wykorzystaniem sztucznej inteligencji i danych zbieranych w systemie ciepłowniczym. Celem jest lepsze dopasowanie dostaw ciepła do warunków atmosferycznych i zapotrzebowania odbiorców w różnych częściach miasta.

PEC uczestniczy także w utworzonym w Bytomiu klastrze innowacji energetycznych, którego zadaniem jest wspieranie rozwoju lokalnej niezależności energetycznej.

Koszty transformacji nie mogą obciążać mieszkańców

Zdaniem prezesa PEC Bytom największym wyzwaniem nie jest obecnie dostępność technologii, ale odpowiednie tempo ich wdrażania i zapewnienie bezpieczeństwa odbiorcom. Nowe rozwiązania mają być wprowadzane etapami, tak aby transformacja nie powodowała nadmiernego wzrostu kosztów ogrzewania. Ważna jest również akceptacja społeczna dla zmian.

Kamiński podkreślił, że system ciepłowniczy musi działać niezawodnie, dlatego spółka wybiera technologie, które zostały już sprawdzone i mogą zostać bezpiecznie włączone do istniejącej infrastruktury.

W dalszej perspektywie PEC chce również rozwijać możliwości magazynowania energii. Nadwyżki energii elektrycznej pochodzącej ze słońca i wiatru mogłyby być wykorzystywane do produkcji ciepła, a następnie przechowywane do czasu zwiększonego zapotrzebowania w sezonie grzewczym.

Bytom szuka energii w lokalnych zasobach

Wśród kolejnych potencjalnych źródeł energii dla systemu ciepłowniczego wymieniono wody dołowe wypompowywane z dawnych kopalń. Mogą one zawierać energię cieplną, którą dałoby się wykorzystać przy zastosowaniu pomp ciepła.

To szczególnie interesujący kierunek dla miasta o górniczej historii i rozbudowanej infrastrukturze pogórniczej. PEC Bytom chce sprawdzić możliwości wykorzystania tego zasobu w przyszłości.

Transformacja wymaga dostosowania do lokalnych warunków

Przykład Bytomia pokazuje, że odchodzenie od węgla w ciepłownictwie nie musi opierać się na jednym nowym źródle energii. Możliwe jest stopniowe łączenie różnych technologii i wykorzystywanie zasobów dostępnych w danym regionie – od ciepła odpadowego z przemysłu po energię z odpadów komunalnych i płytką geotermię.

Jak wynika z rozmowy w podcaście „W zasięgu ciepła”, ważne jest przy tym rozłożenie transformacji w czasie, tak aby zapewnić bezpieczeństwo dostaw i nie przenosić nadmiernych kosztów zmian na odbiorców.

Źródła: podcast „W zasięgu ciepła” (odcinek z 12 listopada 2026 r.), PEC Bytom

Katarzyna Poprawska-Borowiec

katarzyna.borowiec@gramwzielone.pl

© Materiał chroniony prawem autorskim. Wszelkie prawa zastrzeżone. Dalsze rozpowszechnianie artykułu tylko za zgodą wydawcy E-Magazyny Sp. z o.o.