Stare stopnie wodne mogą zyskać nowe życie. Wody Polskie mają plan

Istniejące stopnie wodne mogą stać się miejscem rozwoju małych elektrowni wodnych. Wody Polskie informują o zainteresowaniu inwestorów takimi lokalizacjami. W 2026 r. instytucja odnotowała 130 spraw związanych z rozwojem hydroenergetyki. Równolegle przygotowuje pięć własnych projektów o łącznej planowanej mocy ponad 5,7 MW.

Dotychczasowe działania na rzecz rozwoju energetyki wodnej Wody Polskie podsumowały 2 listopada na stopniu wodnym Janowice na Odrze, gdzie prywatny inwestor zrealizował małą elektrownię wodną. W spotkaniu uczestniczyli prezes Wód Polskich Mateusz Balcerowicz oraz Adam Grupiński, przedstawiciel inwestora.

Jak przekonywał Mateusz Balcerowicz, istniejącą infrastrukturę hydrotechniczną można wykorzystać do produkcji energii odnawialnej bez konieczności budowy nowych zapór, przy jednoczesnym ograniczaniu oddziaływania inwestycji na środowisko. Według prezesa Wód Polskich jest to przykład wykorzystania majątku państwa, które może wzmacniać bezpieczeństwo energetyczne kraju, otwierać nowe możliwości przed samorządami i społecznościami energetycznymi, a zarazem pozwalać lepiej wykorzystywać potencjał już istniejących obiektów.

REKLAMA

REKLAMA

130 spraw związanych z hydroenergetyką

Z danych Wód Polskich wynika, że w 2026 r. odnotowano 37 opinii, ocen i decyzji środowiskowych, 57 wniosków o wydanie pozwoleń wodnoprawnych oraz 36 wniosków o zawarcie umów na energetyczne korzystanie z nieruchomości i urządzeń wodnych. Do instytucji trafiają również zapytania dotyczące możliwości realizacji inwestycji w kolejnych lokalizacjach.

Punktem wyjścia dla inwestorów jest opublikowany pod koniec 2025 r. wykaz blisko 4 tys. lokalizacji o potencjale hydroenergetycznym, znajdujących się w zarządzie Wód Polskich. W 2026 r. instytucja zorganizowała także 11 Dni Otwartych Hydroenergetyki – we wszystkich regionalnych zarządach gospodarki wodnej – oraz webinar poświęcony procesowi inwestycyjnemu w energetyce wodnej. Łącznie w wydarzeniach wzięło udział 518 przedstawicieli administracji publicznej, przedsiębiorców, środowiska naukowego i branży.

Potencjał zarządzanych obiektów Wody Polskie przedstawiły również podczas Ogólnopolskiego Forum Spółdzielni Energetycznych, wskazując na możliwości wykorzystania energii wodnej przez lokalne społeczności.

MEW Janowice: prywatna elektrownia na państwowym stopniu

Mała elektrownia wodna w Janowicach jest przykładem modelu współpracy, który Wody Polskie chcą upowszechniać. Inwestycję zrealizował prywatny inwestor na gruncie dzierżawionym od Wód Polskich, wykorzystując istniejący stopień wodny na Odrze. Realizacja nie wymagała budowy nowego obiektu piętrzącego.

Elektrownię wyposażono w przepławkę dla ryb oraz rozwiązania techniczne ograniczające oddziaływanie jej pracy na ichtiofaunę. Zastosowane rozwiązania mają ograniczać wpływ instalacji na organizmy wodne, a przepławka umożliwiać migrację ryb.

Mateusz Balcerowicz zwrócił uwagę, że energetyka wodna może uzupełniać produkcję energii ze źródeł słonecznych, zwiększając dywersyfikację lokalnego miksu energetycznego. Jak wyjaśniał, samorządom, społecznościom i spółdzielniom energetycznym daje ona większe możliwości dywersyfikacji źródeł energii oraz budowania lokalnej samowystarczalności. Pozwala również ograniczać zależność od zmiennych warunków pogodowych, które wpływają na produkcję energii z fotowoltaiki. Zdaniem prezesa Wód Polskich przykład Janowic pokazuje, że taki model współpracy można rozwijać również w innych częściach kraju.

REKLAMA

REKLAMA

REKLAMA

Pięć własnych projektów o mocy 5,7 MW

Oprócz udostępniania obiektów inwestorom Wody Polskie przygotowują również własne przedsięwzięcia. Obejmują one elektrownię wodną Jeziorsko oraz małe elektrownie wodne Mylof, Rogów Opolski, Czersko Polskie i Maziarnia. Łączna planowana moc tych instalacji wynosi 5,703 MW.

Według Wód Polskich projekty te mogą otworzyć drogę do kolejnych inwestycji hydroenergetycznych opartych na wykorzystaniu istniejącej infrastruktury.

EBI, NFOŚiGW i WFOŚiGW we Wrocławiu wśród partnerów

Przygotowanie inwestycji wspiera Europejski Bank Inwestycyjny. W ramach porozumienia z Wodami Polskimi trwają prace nad przygotowaniem projektów hydroenergetycznych, analizą potencjału inwestycyjnego wybranych lokalizacji oraz postępowaniem dotyczącym usług doradztwa technicznego.

Wody Polskie uczestniczą także w inicjatywach z udziałem Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej, dotyczących społeczności energetycznych i energetyki obywatelskiej. Współpraca z Wojewódzkim Funduszem Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej we Wrocławiu obejmuje z kolei wymianę doświadczeń, analizy eksperckie w obszarze energetyki wodnej oraz wsparcie samorządów w tworzeniu spółdzielni energetycznych.

Co dalej z nieczynnymi stopniami wodnymi?

Wody Polskie podkreślają, że rozwój hydroenergetyki powinien uwzględniać również działania renaturyzacyjne, a o przyszłości każdego obiektu hydrotechnicznego ma decydować jego indywidualna ocena.

Obiekty o odpowiednim potencjale technicznym i energetycznym mogą być wykorzystywane do produkcji energii bez konieczności budowy nowych barier na rzekach, z zastosowaniem rozwiązań ograniczających oddziaływanie na środowisko, takich jak przepławki dla ryb. Z kolei obiekty, które nie pełnią już funkcji energetycznych, przeciwpowodziowych ani retencyjnych, a ich utrzymywanie nie ma uzasadnienia, mogą zostać zlikwidowane. Pozwoliłoby to przywracać ciągłość ekologiczną cieków, poprawiać warunki siedliskowe i odtwarzać naturalne procesy zachodzące w rzekach.

O co zapytaliśmy Wody Polskie?

Przedstawione przez Wody Polskie dane nie wyjaśniają jednak wszystkich kwestii związanych z rozwojem hydroenergetyki na obiektach zarządzanych przez tę instytucję. Dlatego redakcja Gramwzielone.pl zwróciła się do Wód Polskich z pytaniami między innymi o to, na jakim etapie znajdują się poszczególne projekty i ile umów z prywatnymi inwestorami faktycznie zawarto. Zapytaliśmy również, czy któreś z zapowiadanych inwestycji zostały opóźnione lub wstrzymane oraz kiedy powstanie plan zwiększania hydroenergetycznego wykorzystania rzek.

Pytania dotyczą także planów Wód Polskich związanych z elektrowniami szczytowo-pompowymi, magazynami energii przy zbiornikach oraz fotowoltaiką na nieruchomościach należących do instytucji. Czekamy na odpowiedź.

Katarzyna Poprawska-Borowiec