Prezydent zdecyduje o pomocy poszkodowanym w programie Czyste Powietrze

Ustawa o pomocy osobom poszkodowanym w związku z realizacją programu Czyste Powietrze została jednogłośnie przyjęta przez Senat i teraz o wprowadzeniu jej w życie zdecyduje prezydent. Jakie wsparcie poszkodowanym mają zapewnić nowe przepisy?

Pod koniec ubiegłego tygodnia Senat bez poprawek i jednogłośnie przyjął ustawę o pomocy beneficjentom – osobom fizycznym poszkodowanym w związku z realizacją Programu Priorytetowego Czyste Powietrze. Wcześniej ustawę bez poprawek uchwalił Sejm. Za przyjęciem ustaw głosowało 432 posłów, nikt nie był przeciw, a 9 wstrzymało się od głosu.

Po przyjęciu ustawy o pomocy poszkodowanym w programie Czyste Powietrze przez parlament zostanie ona teraz skierowana do Kancelarii Prezydenta RP. Jeśli prezydent zdecyduje się na podpisanie ustawy, wówczas do wejścia w życie nowych przepisów i uruchomienia pomocy poszkodowanym w programie Czyste Powietrze będzie potrzebna jeszcze publikacja w Dzienniku Ustaw.

REKLAMA

REKLAMA

Ustawa o pomocy osobom poszkodowanym w programie Czyste Powietrze została przygotowana przez Ministerstwo Klimatu i Środowiska. Jest ona odpowiedzią na problemy zgłaszane przez osoby uczestniczące w programie, które zostały nieuczciwie potraktowane przez wykonawców realizujących zadania objęte dofinansowaniem.

Przepisy opracowane w Ministerstwie Klimatu i Środowiska mają pomóc właścicielom domów, którzy w dobrej wierze udzielili pełnomocnictw przedsiębiorcom realizującym zadania objęte dofinansowaniem z Czystego Powietrza. Jednak w wielu przypadkach okazało się, że wykonawcy pobierali zaliczki na planowane zadania, jednak nie zrealizowali inwestycji lub ich nie rozliczyli.

Jak nowe przepisy pomogą poszkodowanym?

Nowa ustawa o pomocy poszkodowanym w Czystym Powietrzu umożliwi zawieszenie dochodzenia nierozliczonych zaliczek lub refundacji od beneficjentów, którzy ponieśli straty w wyniku działania nieuczciwych wykonawców lub osób trzecich. Ustawa przewiduje możliwość zawieszenia dochodzenia nierozliczonego prefinansowania oraz wyłączenia odpowiedzialności za spłatę należności beneficjentów poszkodowanych przez nieuczciwych wykonawców.

Warunkiem zawieszenia spłaty należności będzie wszczęcie postępowania karnego dotyczącego przestępstwa popełnionego przez wykonawcę lub osobę trzecią na szkodę beneficjenta w związku z realizacją umowy o dofinansowanie oraz złożenie przez beneficjenta wniosku do wojewódzkiego funduszu ochrony środowiska i gospodarki wodnej o zawieszenie spłaty należności.

Osoba poszkodowana w programie Czyste Powietrze zostanie zwolniona z obowiązku zwrotu nierozliczonej zaliczki w takim zakresie, w jakim odpowiedzialność za jej nierozliczenie ponosi wykonawca. Jednocześnie właściwy WFOŚiGW uzyska z mocy prawa możliwość dochodzenia należności bezpośrednio od wykonawcy.

Aby jednak tak się stało, konieczne będzie wszczęcie postępowania karnego na wniosek beneficjenta, WFOŚiGW, Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej lub z urzędu – a następnie uprawomocnienie się wyroku sądu stwierdzającego winę wykonawcy lub osoby trzeciej.

Po prawomocnym wyroku sądu potwierdzającym winę wykonawcy beneficjent zostanie zwolniony z obowiązku zwrotu nierozliczonej zaliczki w części, za którą odpowiada wykonawca.

Możliwość odroczenia spłaty

Nowe prawo przewiduje także dodatkowe wsparcie dla poszkodowanych. Jak podkreśla ministerstwo klimatu, jeżeli inne rozwiązania przewidziane w ustawie okażą się nieskuteczne, zainteresowana osoba będzie mogła złożyć do właściwego funduszu wniosek o odroczenie spłaty, rozłożenie należności na raty albo jej częściowe lub całkowite umorzenie. Fundusz oceni sytuację wnioskodawcy, w szczególności jego dochody, koszty utrzymania i możliwości spłaty.

REKLAMA

REKLAMA

REKLAMA

Dla kogo jest program Czyste Powietrze?

Program Czyste Powietrze jest adresowany do właścicieli i współwłaścicieli jednorodzinnych domów mieszkalnych lub lokali mieszkalnych wydzielonych w budynkach jednorodzinnych posiadających wyodrębnioną księgę wieczystą. Dofinansowanie może pomóc w przeprowadzeniu termomodernizacji domu oraz wymianie starego pieca na nowe, efektywne i ekologiczne źródło ciepła.

Wysokość dofinansowania zależy od progów dochodowych gospodarstwa domowego i może wynieść od kilkunastu do nawet ponad 130 tys. zł przy kompleksowej termomodernizacji. Do uzyskania dotacji na pompę ciepła lub inne wybrane źródło ciepła wymagane jest wykonanie audytu energetycznego i spełnienie kryteriów technicznych. Dofinansowane mogą być urządzenia z listy ZUM.

Jaka jest skala problemu?

Program Czyste Powietrze jest realizowany od września 2018 r. Dotychczas złożono już około 1,12 mln wniosków o dofinansowanie na łączną kwotę 43,5 mld zł. Zawarto 985,8 tys. umów o dofinansowanie na łączną kwotę 36,5 mld zł, z czego wypłacono około 23,32 mld zł dofinansowania.

Według szacunków Ministerstwa Klimatu i Środowiska wartość nierozliczonych zaliczek, w tym środków nienależnie pobranych przez wykonawców, wynosi około 285 mln zł, a poszkodowanych może być nawet łącznie około 8 tys. rodzin.

Zmiany w programie mają wykluczyć nieprawidłowości

Ministerstwo klimatu podkreśla, że w celu zapewnienia lepszej ochrony poszkodowanym w programie Czyste Powietrze na początku 2025 r. wprowadziło zmiany w zasadach programu. W nowej edycji, uruchomionej w marcu 2025 r., zawarto rozwiązania ograniczające możliwość stosowania nieuczciwych praktyk wobec beneficjentów.

Resort klimatu zaznacza, że wsparcie w skutecznym i bezpiecznym przeprowadzeniu inwestycji dofinansowanej z programu Czyste Powietrze mają pomóc operatorzy, czyli gminy i wojewódzkie fundusze ochrony środowiska i gospodarki wodnej. Ich zadaniem jest wspieranie beneficjentów na każdym etapie procesu: od decyzji o rozpoczęciu inwestycji i wyboru audytora oraz wykonawcy, przez realizację przedsięwzięcia, aż po jego zakończenie i rozliczenie dotacji.

Wsparcie poszkodowanym oferuje też NFOŚiGW (pod numerem telefonu 22 340 40 80) oraz Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów (pod numerami telefonów 801 440 220 oraz 222 66 76 76).

Poszkodowani zgłaszają się do Rzecznika Praw Obywatelskich

Poszkodowani w programie Czyste Powietrze szukali pomocy między innymi u Rzecznika Praw Obywatelskich. Trafiło do niego od 2021 r. w sumie około 340 skarg na potencjalne nieprawidłowości. Najwięcej dotyczyło wypowiadania przez wojewódzkie fundusze ochrony środowiska i gospodarki wodnej (WFOŚiGW) umów o dofinansowanie, co oznacza automatycznie wezwanie do zwrotu dotacji.

Jakie działania podejmuje Rzecznik Praw Obywatelskich? Więcej na ten temat pisaliśmy w artykule: Do RPO płyną skargi w sprawie programu Czyste Powietrze