Recepta na blackout? Sąsiad Polski tworzy wyspy energetyczne
Litwa tworzy wyspy energetyczne, czyli regiony, w których system elektroenergetyczny będzie mógł działać w oderwaniu od reszty sieci. Dzięki temu kraj zwiększy swoją odporność na kryzysy i blackout, który mogą wywołać np. klęski żywiołowe, sabotaż czy konflikt zbrojny.
Litgrid, litewski operator systemu przesyłowego, przedstawił projekt podzielenia kraju na siedem wysp energetycznych. Każda z nich mogłaby działać niezależnie od pozostałych. Taki podział ma wzmocnić odporność krajowego systemu elektroenergetycznego w „sytuacjach ekstremalnych”.
Lukas Savickas, litewski minister energii, zwrócił uwagę, że bezpieczeństwo energetyczne to nie tylko ochrona infrastruktury, ale również utrzymanie jej działania, gdy część z niej ulegnie uszkodzeniu lub z innych przyczyn będzie czasowo niedostępna.
Operator wyznaczył siedem obszarów, opierając się na strukturze sieci przesyłowej i jej głównych węzłach. Realizacja planu wymaga jednak inwestycji. Litwa potrzebuje dziesięciu nowych elektrowni o łącznej mocy 800 MW, które mają powstać w kluczowych węzłach sieci przesyłowej. Dodatkowo istniejące elektrownie wymagają modernizacji, aby mogły utrzymać dostawy energii elektrycznej w sytuacji awaryjnej. Taka rozbudowa pozwoli już w 2028 r. na ograniczoną pracę wyspową czterech z siedmiu obszarów.
Podzielenie systemu na siedem wysp pozwoli ograniczyć skutki uszkodzenia sieci, w tym ogólnokrajowego blackoutu.
Zwycięzców wyłonią aukcje
Nowe źródła wytwórcze będą wybierane zgodnie z zasadami neutralności technologicznej i konkurencyjności. Dlatego operator zorganizuje aukcje usług. Ich zwycięzcy zobowiążą się do budowy nowych elektrowni w ciągu pięciu lat oraz do świadczenia usług przez 15 lat.
Aukcje mają wyłonić źródła, które zapewnią elastyczną produkcję energii elektrycznej przez dłuższy czas, w każdej sytuacji, gdy system będzie tego potrzebował. Nowe elektrownie będą mogły również uczestniczyć w rynku energii elektrycznej, m.in. łagodząc skoki cen w okresach tzw. dunkelflaute. Tym terminem określa się okres bardzo słabego wiatru i niskiego nasłonecznienia. Biorąc pod uwagę powyższe wymogi, mało prawdopodobne jest, by w aukcjach zwyciężyły projekty fotowoltaiczne i wiatrowe, zwłaszcza te niepołączone z magazynami energii.
Pierwsze aukcje, po wprowadzeniu planowanych zmian legislacyjnych i regulacyjnych, mają ruszyć w 2027 r., a model wyspowy ma zostać w pełni wdrożony do 2033 r.
Odporność na powodzie, wichury i Rosję
Andrius Šemeškevičius, prezes Litgrid, jako przykłady ekstremalnych sytuacji, na które ma przygotować projekt wysp energetycznych, podaje klęski żywiołowe, sabotaż oraz „inne nadzwyczajne okoliczności”. W swojej wypowiedzi nie wskazał wprost konfliktu zbrojnego, jednak politycy w regionie zwracają uwagę, że jeżeli Rosja otworzy drugi front, jego celem mogą stać się państwa bałtyckie.
Robertas Kaunas, minister obrony Litwy, w lipcowej rozmowie z LRT stwierdził, że skoro Kreml nie jest w stanie wygrać wojny z Ukrainą, Putin szuka alternatywnego zwycięstwa. Według ministra najbliższym celem Rosji są państwa bałtyckie i Polska.
Podczas wojny w Ukrainie Rosja regularnie atakuje infrastrukturę energetyczną, pozbawiając cywilów ciepła i prądu, zwłaszcza w sezonie grzewczym. Kreml prowadzi również tzw. działania poniżej progu wojny, czyli prowokacje, sabotaż i cyberataki, które nie dają podstaw do uruchomienia art. 5 Traktatu Północnoatlantyckiego. W Koncepcji Strategicznej z 2022 r. NATO uznało Rosję za najpoważniejsze i najbardziej bezpośrednie zagrożenie dla bezpieczeństwa sojuszników.
Prezes Litgrid, choć nie mówi wprost o zagrożeniu konfliktem zbrojnym, zaznaczył, że projekt wysp energetycznych powstał w oparciu o doświadczenia Ukrainy „w zakresie wzmacniania odporności swojego systemu elektroenergetycznego”.

Wojna testuje energetykę
Wojna w Ukrainie weryfikuje dotychczasowe podejście do bezpieczeństwa energetycznego. Rosja rozpoczęła pełnoskalową inwazję w lutym 2022 r. i od tamtej pory bierze na cel nie tylko obiekty wojskowe, ale również cywilne, w tym elektrownie.
Według raportu Greenpeace najbardziej odporna okazała się w Ukrainie energetyka odnawialna. Co prawda kraj stracił 74 proc. mocy wiatrowych, jednak przyczyną była okupacja terenów, a nie zniszczenie infrastruktury, ponieważ znaczna część farm wiatrowych znajdowała się w pobliżu granicy z Rosją. Najmniej ucierpiała fotowoltaika, która straciła 14 proc. mocy zainstalowanej. Dzięki nowym instalacjom energetyka słoneczna jako jedyna zanotowała jednak wzrost w porównaniu z okresem sprzed inwazji: jej moc zainstalowana zwiększyła się z 8,3 GW do 8,5 GW.
Więcej na temat ukraińskiej energetyki w czasie wojny można przeczytać w artykule „Wojna testuje energetykę. Fotowoltaika wypada najlepiej”.
Marcin Karwowski
marcin.karwowski@gramwzielone.pl
© Materiał chroniony prawem autorskim. Wszelkie prawa zastrzeżone. Dalsze rozpowszechnianie artykułu tylko za zgodą wydawcy E-Magazyny Sp. z o.o.
Obserwuj nas w Google News