Każda pompa ciepła i magazyn energii mają trafić do rejestru. Brytyjczycy szykują zmiany
Instalatorzy pomp ciepła, fotowoltaiki, domowych magazynów energii i ładowarek do samochodów elektrycznych w Wielkiej Brytanii mają zostać zobowiązani do zgłaszania każdej instalacji operatorowi sieci dystrybucyjnej.
Nowe obowiązki przewiduje projekt ustawy o niezależności energetycznej (ang. Energy Independence Bill), wniesiony do brytyjskiego parlamentu na początku listopada. Rząd chce uporządkować informacje o rynku, a jednocześnie proponuje szereg instrumentów, które mają ułatwić brytyjskim odbiorcom dostęp do taniej energii elektrycznej.
Co przewiduje Energy Independence Bill?
Projekt ustawy o niezależności energetycznej to pierwszy etap szerszej reformy rynku energii. Nowe przepisy mają dać podstawę prawną do zniesienia opłat stałych w rachunkach za gaz, co obejmie ok. 23 mln gospodarstw. Według rządu ok. 60 proc. odbiorców gazu zaoszczędzi średnio 45 funtów (ok. 237 zł) rocznie. Ustawa ma też zapewnić przeniesienie do marca 2029 r. 75 proc. kosztów systemu wsparcia OZE (Renewables Obligation) z rachunków do budżetu państwa. To rozwiązanie już teraz obniża rachunek przeciętnego gospodarstwa o ok. 90 funtów (ok. 474 zł) rocznie.
Regulator Ofgem dostanie szersze uprawnienia wobec nieuczciwych sprzedawców i obejmie nadzorem pośredników oraz porównywarki ofert. Rząd szacuje, że pozwoli to zaoszczędzić ponad 100 mln funtów (ok. 526 mln zł) rocznie.
Samorządy będą mogły karać wynajmujących, którzy nie spełniają norm efektywności energetycznej, grzywną do 30 tys. funtów (ok. 158 tys. zł). Od 1 października 2030 r. wynajmowane mieszkania mają mieć co najmniej klasę energetyczną C, co według rządu obniży rachunki w zmodernizowanych lokalach średnio o 210 funtów (ok. 1,1 tys. zł) rocznie.
Inwestorzy w nowe projekty OZE będą musieli zaoferować lokalnym społecznościom do 20 proc. udziałów. Operatorzy nowych lądowych farm wiatrowych i farm fotowoltaicznych o mocy powyżej 5 MW będą zawierać wiążące umowy o świadczeniach na rzecz lokalnych społeczności.
Projekt ma też umożliwić zniesienie opłat za energię magazynowaną i oddawaną do sieci, co ułatwi korzystanie z domowych baterii i ładowania dwukierunkowego (V2G). Rząd będzie mógł wymagać od magazynów energii funkcji „smart”, a jego uprawnienia dotyczące wdrażania inteligentnych liczników zostaną przedłużone do 2033 r.
Ustawa wprowadzi do prawa publicznego operatora sieci Great British Grid i przyspieszy procedury przyłączeniowe. Rząd ma zaprzestać wydawania nowych koncesji na poszukiwanie złóż ropy i gazu na Morzu Północnym. Wydobycie na obszarach już rozpoznanych umożliwią tzw. przejściowe certyfikaty energetyczne, które według rządu mogą odblokować ok. 60 mln baryłek ropy. Projekt kończy też wydawanie nowych koncesji lądowych w Anglii, w tym na wydobycie gazu łupkowego metodą szczelinowania.
– Nikt nie powinien martwić się, że zostanie oszukany przez nieuczciwe firmy, ani patrzeć, jak rachunki rosną przez wstrząsy cenowe tysiące kilometrów stąd – mówiła Miatta Fahnbulleh, minister w resorcie energii.
Potrzebne informacje
Brytyjski resort energii (DESNZ) podkreśla, że coraz więcej odbiorców instaluje ładowarki, pompy ciepła, magazyny energii i panele słoneczne, ale większość tych urządzeń pozostaje dla operatorów niewidoczna. Przez to dane, którymi dysponują spółki dystrybucyjne, są niepełne. Operatorom trudniej planować rozwój sieci, a koszty jej rozbudowy i utrzymania stale rosną.
Brak pełnej rejestracji urządzeń ogranicza też możliwość ich udziału w usługach elastyczności, dzięki którym odbiorcy mogą obniżać rachunki. Resort przyznaje, że obecne wymogi rejestracji są niejasne i rozproszone, a ich egzekwowanie – nieskuteczne. Nowe przepisy mają to uporządkować. Rząd konsultował temat z branżą w 2025 r.
– Poprawa widoczności rozproszonych zasobów energetycznych jest warunkiem wstępnym dostarczania czystej energii z krajowych źródeł, którą sami kontrolujemy – napisał DESNZ w wyjaśnieniach.
Obowiązek rejestracji zapisano w rozdziale o widoczności zasobów (art. 149–151 projektu). Ustawa definiuje rozproszony zasób energetyczny jako każde urządzenie, które może wytwarzać, magazynować lub zużywać energię elektryczną i jest podłączone do sieci dystrybucyjnej.
Sam projekt upoważnia ministra energii do wydania rozporządzeń. To one określą, jakich urządzeń dotyczy obowiązek, kto jest uznawany za instalatora, jakie dane trzeba przekazać, w jakim terminie i w jakiej formie. Rozporządzenia mogą też odwoływać się do specyfikacji technicznych publikowanych przez wskazany podmiot i przewidywać wyjątki. Będą wydawane w trybie negatywnym, czyli wejdą w życie bez głosowania, jeśli parlament ich nie odrzuci.
Lepsze dane mają pozwolić operatorom precyzyjniej planować inwestycje, prognozować zapotrzebowanie i zarządzać ograniczeniami sieciowymi. Według analizy DESNZ, gdyby dzięki nim operatorzy zwiększyli wykorzystanie istniejącej sieci niskiego napięcia o zaledwie 1 pkt proc., do 2050 r. można by uniknąć od 240 mln do 571 mln funtów (1,26–3 mld zł) nakładów na rozbudowę sieci. Resort zastrzega, że to szacunki poglądowe i nie należy zakładać, że zostaną w pełni osiągnięte.
Rejestracja jest częścią szerszego programu upraszczania zgłoszeń i cyfryzacji brytyjskiego systemu energetycznego. Rząd chce w ten sposób zmniejszyć obciążenia administracyjne i ułatwić odbiorcom udział w usługach elastyczności.
Operator musi wiedzieć, co jest podłączone do jego sieci
Problem widoczności instalacji w systemie elektroenergetycznym rośnie wraz z elektryfikacją domów i transportu. Każda pompa ciepła, ładowarka czy magazyn energii zmienia obciążenie lokalnej sieci niskiego napięcia, a operator, który nie wie, gdzie stoją te urządzenia, planuje inwestycje z dużym zapasem. Brytyjskie szacunki pokazują, że nawet niewielka poprawa wykorzystania istniejącej sieci może być warta setki milionów funtów. Dobre dane bywają tańsze niż nowe kable i transformatory.
Rejestr to także warunek rozwoju elastyczności. Domowe magazyny, pompy ciepła i inteligentne ładowarki mogą pomagać bilansować system i obniżać rachunki, ale tylko wtedy, gdy operator wie o ich istnieniu. Z podobnym wyzwaniem mierzą się inne kraje, w tym Polska, gdzie szybko przybywa prosumentów, pomp ciepła i domowych magazynów. Brytyjskie rozwiązanie, które nakłada obowiązek na instalatora, a nie na właściciela urządzenia, i przewiduje możliwość nakładania kar, może być dla nich punktem odniesienia.
Rozporządzenia mogą wskazać organ nadzoru i przyznać mu prawo do żądania informacji, audytowania danych, wydawania nakazów i nakładania kar pieniężnych. Jeśli przewidzą kary, muszą też określić ich maksymalną wysokość. Mogą też zobowiązać organ do publikowania wytycznych dla instalatorów i przewidzieć tryb odwołań od jego decyzji, w tym do sądu lub trybunału.
Koszty nadzoru mogą pokrywać operatorzy sieci dystrybucyjnych w formie opłaty. Projekt pozwala też ministrowi oraz urzędowi GEMA (ang. Gas and Electricity Markets Authority), który kieruje regulatorem Ofgem, zmieniać warunki koncesji dystrybucyjnych i kodeksy sieciowe. Szczegóły całego systemu, w tym listę urządzeń, terminy i wysokość kar, określą dopiero przepisy wykonawcze.
Warm Homes Agency
Obowiązek zgłaszania instalacji to niewielki fragment liczącego 342 strony projektu. Ustawa obejmuje m.in. utworzenie agencji Warm Homes Agency, nowe zasady ochrony konsumentów i nadzoru nad rynkiem, programy wsparcia w kosztach energii dla gospodarstw domowych, energetykę obywatelską, reformę krajowego systemu cen energii, infrastrukturę sieciową oraz transformację sektora ropy i gazu.
Projekt pozytywnie oceniła Energy Saving Trust, organizacja doradzająca gospodarstwom domowym w zakresie efektywności energetycznej i OZE. Z zadowoleniem przyjęła plan utworzenia Warm Homes Agency. Z jej doświadczeń, m.in. w szkockim programie Home Energy Scotland, wynika, że rzetelna porada często przesądza o decyzji o inwestycji w docieplenie, pompę ciepła czy fotowoltaikę. Energy Saving Trust apeluje, by agencja powstała jak najszybciej, zapewniała minimalny standard doradztwa i współpracowała z istniejącymi usługami krajowymi i lokalnymi, zamiast je dublować.
Nowe normy efektywności energetycznej w prywatnym najmie organizacja uznaje za kluczowe w walce z ubóstwem energetycznym i deklaruje wsparcie rządu przy ich wdrażaniu wśród najemców i wynajmujących. Pozytywnie ocenia też nacisk na energetykę obywatelską i współwłasność projektów OZE. Jej zdaniem udziały mieszkańców budują poparcie dla nowych inwestycji, a doświadczenia ze Szkocji i Walii pokazują, że długofalowe wsparcie pozwala lokalnym społecznościom czerpać z takich projektów trwałe korzyści.
Branża fotowoltaiczna pozytywnie o projekcie ustawy
Brytyjskie farmy fotowoltaiczne objęte kontraktami różnicowymi (CfD) oddały w ciągu ostatniej dekady odbiorcom o 26,3 mln funtów (ok. 138,4 mln zł) więcej, niż otrzymały w ramach wsparcia. Tak wynika z analizy branżowego stowarzyszenia Solar Energy UK, opartej na danych Low Carbon Contracts Company. W samym 2026 r. farmy obniżyły rachunki o co najmniej 29,4 mln funtów (ok. 154,7 mln zł).
Projekty z pierwszej aukcji, zbudowane w latach 2015–2017, gdy technologia była znacznie droższa, otrzymały w tym roku niespełna 700 tys. funtów (ok. 3,7 mln zł) dopłat. Farmy z aukcji czwartej, piątej i szóstej oddały natomiast 31,7 mln funtów (ok. 166,8 mln zł).
Kontrakty różnicowe gwarantują wytwórcy stałą cenę przez 15 lub 20 lat. Gdy ceny hurtowe są niższe, wytwórca dostaje dopłatę, a gdy wyższe – oddaje nadwyżkę. Przy wysokich cenach energii, napędzanych m.in. wojną z Iranem i wojną w Ukrainie, pieniądze płyną więc do odbiorców. Według szacunków stowarzyszenia instalacje PV w Wielkiej Brytanii wyprodukowały od marca do końca sierpnia ok. 16 TWh energii. Wytworzenie jej w elektrowniach gazowych kosztowałoby po dziennych cenach hurtowych ok. 1,36 mld funtów (ok. 7,2 mld zł).
Solar Energy UK pozytywnie oceniło projekt ustawy, ale ma zastrzeżenia do obowiązkowych świadczeń na rzecz lokalnych społeczności. Rząd zapowiadał wcześniej minimum 700 funtów (ok. 3,7 tys. zł) za MW rocznie dla farm PV, a branża proponuje 400 funtów (ok. 2,1 tys. zł) za MW mocy AC przez 20 lat.
– Wiele w tym pakiecie zasługuje na uznanie. Pozwoli on Wielkiej Brytanii odchodzić od drogiego gazu na rzecz taniej energii odnawialnej i zachęci do elektryfikacji gospodarki – oceniła Gemma Grimes, dyrektor ds. polityki w Solar Energy UK.
Dodała, że sprzedaż udziałów w projektach mieszkańcom może narazić ich na ryzyko finansowe. Wyniki ósmej aukcji CfD mają zostać ogłoszone do końca roku. Michael Shanks, minister w resorcie energii, zapowiedział jednak przegląd systemu przed dziewiątą aukcją. Stowarzyszenie spodziewa się, że prace nad ustawą zakończą się do lipca 2027 r.
Rząd chce chronić obywateli przed wysokimi cenami energii
Brytyjski rząd ogłosił w budżecie jesiennym pakiet wsparcia dla odbiorców energii, których rachunki wzrosły w tym roku z powodu konfliktu na Bliskim Wschodzie. Od stycznia 2027 r. gospodarstwa domowe w Anglii zamieszkujące nieruchomości w pasmach podatku lokalnego (council tax) od A do D otrzymają jednorazowo 100 funtów (ok. 526 zł). Uprawnionych będzie do 20 mln gospodarstw. Według rządu to ok. 83 proc. gospodarstw w Anglii mających trudności z opłaceniem energii i 88 proc. gospodarstw z trzech najniższych decyli dochodowych.
Osoby płacące podatek lokalny poleceniem zapłaty dostaną pieniądze automatycznie, a pozostałe złożą wniosek w urzędzie gminy. Szkocja, Walia i Irlandia Północna otrzymają dodatkowe środki na podobne wsparcie. Samorządy dostaną 100 mln funtów (ok. 526 mln zł) na pomoc dla potrzebujących spoza programu. Rząd zwrócił się też do regulatora Ofgem o zniesienie opłat stałych w rachunkach za gaz już w 2027 r. Koszty, które dziś pokrywają te opłaty, zostaną przeniesione do ceny za jednostkę paliwa. Zyskają więc głównie gospodarstwa o niskim zużyciu, a dla odbiorców zużywających dużo gazu rząd zapowiada osobne mechanizmy osłonowe.
Najbardziej narażeni odbiorcy – pobierający świadczenia zależne od dochodu lub z tytułu niepełnosprawności oraz emeryci – będą mogli liczyć na jednorazowe umorzenie zadłużenia narosłego od kryzysu energetycznego z lat 2022–2024, pod warunkiem wznowienia spłat u sprzedawcy. Szczegóły tego mechanizmu Ofgem ma wkrótce poddać konsultacjom.
Wprowadzone 1 października zwolnienie rachunków za prąd z VAT, dzięki któremu gospodarstwa oszczędzają średnio 45 funtów (ok. 237 zł) rocznie, przedłużono do lipca 2027 r. Długoterminowo rząd chce w ciągu 10 lat obniżyć koszty energii do poziomu europejskiego dzięki reformie rynku i rozbudowie krajowych źródeł czystej energii. Gaz rzadziej wyznaczałby wtedy cenę prądu.
Krytyka branży pomp ciepła, mieszane oceny branży magazynowej
Brytyjskie stowarzyszenie branży pomp ciepła HPA UK ostro skrytykowało budżet jesienny przedstawiony przez kanclerza skarbu Johna Healeya. Rząd zamroził na obecnym poziomie wydatki na program Boiler Upgrade Scheme, który dofinansowuje wymianę kotłów na niskoemisyjne źródła ciepła. Oznacza to cięcie planowanego wsparcia o 792 mln funtów (ok. 4,2 mld zł). Od kwietnia 2027 r. VAT na pompy ciepła wzrośnie z 0 do 5 proc. Budżet przewiduje natomiast nieoprocentowane i niskooprocentowane pożyczki na technologie niskoemisyjne w ramach programu Warm Homes Loan Scheme. Utrzymuje też zerowy VAT na prąd do lata 2027 r., wprowadza nowe ramy kontroli kosztów energii i zapowiada reformę opłat stałych.
– Podwyżka VAT na pompy ciepła w obliczu drugiego w ciągu niespełna pięciu lat globalnego kryzysu paliw kopalnych jest nieodpowiedzialna i podważa nacisk, jaki ten budżet kładzie na bezpieczeństwo narodowe – oceniła Charlotte Lee, prezes HPA UK.
Jej zdaniem ograniczenie programu dotacji w momencie, gdy liczba wniosków mocno rośnie, grozi przestojem na rynku i kolejnym cyklem gwałtownych wzrostów i spadków, które uderzą w łańcuch dostaw i inwestycje. Wydatki rządu na wsparcie gospodarstw domowych tej zimy, wynoszące 2,6 mld funtów (ok. 13,7 mld zł), Lee nazwała doraźnym plastrem. Stowarzyszenie docenia zapowiedź obniżenia cen prądu i program pożyczek, ale podkreśla, że bez wyraźnego zmniejszenia relacji ceny energii elektrycznej do ceny gazu rynek się nie rozwinie. Według HPA UK osiągnięcie rządowego celu 450 tys. instalacji pomp ciepła rocznie do 2030 r. mogłoby wygenerować aktywność gospodarczą o wartości 3,2 mld funtów (ok. 16,8 mld zł).
Z kolei brytyjskie stowarzyszenie Energy Storage Association (ESA) ocenia, że budżet jesienny jest dla branży magazynowania energii ogólnie korzystny, choć zawiera rozczarowania.
Dzień przed ogłoszeniem budżetu ruszył wcześniej wpomniany program Warm Homes Loan Scheme. Bierze w nim udział 10 instytucji finansowych, a dzięki dopłatom rządu oprocentowanie pożyczek jest niższe nawet o 5 pkt proc., więc część z nich będzie nieoprocentowana. Okres spłaty sięga 30 lat. Na domowy magazyn energii i na fotowoltaikę można pożyczyć po 15 tys. funtów (ok. 79 tys. zł), a na pompę ciepła – od 10 do 35 tys. funtów (ok. 53–184 tys. zł). Instalacje muszą wykonywać firmy z certyfikatem MCS.
Budżet przewiduje też 2 mld funtów (ok. 10,5 mld zł) na nowy Energy Wealth Fund dla projektów czystej energii i 15 mld funtów (ok. 78,9 mld zł) dodatkowego kapitału dla National Wealth Fund. Magazyny energii, produkcja baterii i wodór należą do priorytetów tego funduszu. Gorszą wiadomością dla branży jest koniec ulgi w VAT na baterie 31 marca 2027 r. oraz zapowiedź, że do końca kadencji parlamentu rząd nie zmieni istotnie przepisów budowlanych. Oznacza to, że magazyny raczej nie trafią do standardu Future Homes Standard przed 2030 r.
ESA pozytywnie ocenia działania zmniejszające różnicę między cenami prądu i gazu: przedłużenie zerowego VAT na energię elektryczną do lipca, zniesienie opłat stałych za gaz w 2027 r. i obniżkę rachunków za prąd nawet o 25 proc. dla 10 tys. przedsiębiorstw energochłonnych od kwietnia 2027 r. Krytykuje natomiast cięcia w resorcie energii na rzecz planu inwestycji obronnych: 1 mld funtów (ok. 5,3 mld zł) mniej na Warm Homes Plan, 500 mln funtów (ok. 2,6 mld zł) mniej na projekty wodorowe i 200 mln funtów (ok. 1,1 mld zł) mniej na CCUS. Program Boiler Upgrade Scheme pozostanie na poziomie 400 mln funtów (ok. 2,1 mld zł) rocznie, zamiast stopniowo rosnąć do 2030 r. W ciągu czterech lat oznacza to ponad 700 mln funtów (ok. 3,7 mld zł) mniej.
Patrycja Rapacka
patrycja.rapacka@gramwzielone.pl
© Materiał chroniony prawem autorskim. Wszelkie prawa zastrzeżone. Dalsze rozpowszechnianie artykułu tylko za zgodą wydawcy E-Magazyny Sp. z o.o.
Obserwuj nas w Google News
