Sieć na miarę transformacji. PSE planują budowę energetycznego kręgosłupa Polski za 66 mld zł

Operator polskiego systemu przesyłowego przedstawił projekt planu rozwoju sieci na lata 2027–2036. Dokument, który trafił do konsultacji, zakłada największy w historii program inwestycyjny w krajową infrastrukturę elektroenergetyczną. Stawką jest zdolność systemu do obsługi 260 TWh rocznego zużycia energii i ponad 45 GW zapotrzebowania szczytowego w 2040 r.

Polskie Sieci Elektroenergetyczne (PSE) opublikowały „Plan rozwoju w zakresie zaspokojenia obecnego i przyszłego zapotrzebowania na energię elektryczną na lata 2027-2036”. Dokument szczegółowo przedstawia obecny stan Krajowego Systemu Elektroenergetycznego (KSE), jego prognozowaną strukturę i zapotrzebowanie na moc w latach 2036 i 2040, a także – co najistotniejsze – planowane inwestycje, które mają zwiększyć elastyczność i wydajność KSE, tak aby dostosować system do dynamicznie zmieniającego się miksu wytwórczego oraz rosnącego zapotrzebowania na energię.

Jak wynika z planu, w latach 2027–2036 PSE planują zainwestować w Krajowy System Energetyczny około 66 mld zł. Kwota ta ma zostać wykorzystana m.in. na budowę około 5000 km nowych linii 400 kV, 30 nowych stacji elektroenergetycznych oraz szeroki program modernizacji obejmujący 110 istniejących obiektów.

REKLAMA

Schemat sieci przesyłowej ze zmianami wynikającymi z realizacji planowanych zadań inwestycyjnych do 2036 r. Kolor żółty – inwestycje przeznaczone do realizacji

Magistrala HVDC północ–południe

Jednym z najważniejszych elementów planu jest budowa wysokonapięciowego połączenia prądu stałego (HVDC) północ–południe. Projekt ten został wskazany jako kluczowy dla integracji morskiej energetyki wiatrowej, której moc ma sięgnąć w 2040 r. około 17,9 GW.

Jak podkreślają w dokumencie PSE, skoncentrowana na północy generacja wymaga efektywnego przesyłu energii do centralnej i południowej części kraju. Technologia HVDC – ze względu na możliwość precyzyjnego sterowania przepływem mocy oraz ograniczenia strat przesyłowych na dużych odległościach – ma pełnić funkcję energetycznej magistrali stabilizującej system.

PSE rozważają przy tym dwa warianty budowy linii: pierwszy zakłada realizację jednego połączenia w relacji Krzemienica – Byczyna o przepustowości 2 × 2 GW (łącznie 4 GW). Wariant alternatywny przewiduje budowę dwóch niezależnych połączeń po 2 GW każde: Krzemienica – Byczyna oraz Krzemienica – nowa stacja w rejonie Dziadowej Kłody. Oba rozwiązania zapewniają porównywalne efekty techniczne i ekonomiczne. Ostateczny wybór ma zostać dokonany po zakończeniu drugiego etapu studium wykonalności, w którym doprecyzowany zostanie wariant techniczny i przebieg trasy.

Infrastruktura dla 17,9 GW morskich farm wiatrowych

Drugim kluczowym kierunkiem inwestycji ma być przygotowanie Krajowego Systemu Elektroenergetycznego do przyłączenia mocy wyprowadzonej z morskich farm wiatrowych budowanych w polskiej części Morza Bałtyckiego. Jak wskazują PSE, do 2036 r. system będzie w stanie realnie obsłużyć około 13 GW z około 17,9 GW mocy morskich farm wiatrowych przewidzianych do uruchomienia do 2040 r. Natomiast pełne wykorzystanie potencjału offshore będzie wymagało dalszych wzmocnień sieci po tej dacie.

Według planu PSE morskie farmy wiatrowe mają zostać przyłączone do czterech głównych punktów węzłowych. Największa moc – 6,29 GW – trafi do stacji Choczewo. Stacja w Krzemienicy ma przyjąć 5,62 GW, nowa stacja 400 kV na Pomorzu Zachodnim – 4,56 GW, a stacja w Słupsku – 1,44 GW. Łącznie daje to 17,9 GW, czyli pełny wolumen przewidziany w ustawie o promowaniu wytwarzania energii elektrycznej w morskich farmach wiatrowych z 2022 r.

Aby umożliwić pełne wyprowadzenie tej mocy, konieczna będzie budowa nowych dwutorowych linii 400 kV w północno-zachodniej Polsce, w tym połączeń od nowej stacji na Pomorzu Zachodnim do istniejących ciągów Dunowo – Piła Krzewina oraz Krajnik – Baczyna. Część tych inwestycji wykracza poza horyzont 2036 r. i planowana jest w okolicach 2040 r.

Energetyka jądrowa i SMR

Plan rozwoju sieci uwzględnia również Program Polskiej Energetyki Jądrowej, który zakłada budowę 6–9 GW mocy w elektrowniach jądrowych. Pierwsza z planowanych elektrowni – Lubiatowo–Kopalino – ma docelowo pomieścić trzy bloki jądrowe i uzyskała już warunki przyłączenia dla 3,72 GW mocy.

Według dokumentu PSE planuje do 2036 r. zbudować infrastrukturę umożliwiającą wyprowadzenie mocy z pierwszego bloku, w tym stację 400/110 kV Biebrowo, linię 400 kV Biebrowo–Choczewo oraz nową stację 400 kV na zachód od Trójmiasta, do której wprowadzone zostaną kluczowe ciągi sieciowe. Nakłady na tę część inwestycji oszacowano na około 4,5 mld zł. W celu wyprowadzenia pełnej mocy jądrowej konieczna będzie dalsza rozbudowa sieci po 2036 r.

REKLAMA

W planie uwzględniono również rozwój małych reaktorów modułowych (SMR). Jak wyliczają PSE, w listopadzie 2024 r. wydały warunki przyłączenia dla czterech jednostkek SMR o łącznej mocy 1,33 GW – przy typowej mocy jednostkowej do 300 MW. Zostaną one prawdopodobnie zlokalizowane bliżej aglomeracji, co zdaniem PSE wymaga budowy elastycznego i dobrze rozwiniętego systemu przesyłowego.

Własne zasoby mocy. Operator pozostaje przy roli infrastrukturalnej

W planie PSE podkreślają, że przeprowadzone przez nie analizy wystarczalności generacji wskazują na poprawę bezpieczeństwa pracy KSE – głównie dzięki rozstrzygnięciom ostatnich aukcji rynku mocy i realizacji nowych jednostek dyspozycyjnych. Wzrost dostępnej mocy w systemie sprawiał, że PSE zrezygnowały na tym etapie z budowy własnego źródła wytwórczego lub magazynu energii.

Operator pozostaje więc przy swojej podstawowej roli – zapewnieniu stabilnej, wydajnej i nowoczesnej infrastruktury przesyłowej, pozostawiając rozwój wytwarzania mechanizmom rynkowym.

Roczne zapotrzebowanie na energię elektryczną netto w latach 2026-2040 – scenariusz pogodowy SWS [TWh]

Cel: system zdolny obsłużyć ponad 45 GW mocy

Duża skala inwestycji planowanych przez Polskie Sieci Elektroenergetyczne wynika z prognoz popytowych, szczegółowo przedstawionych w dokumencie przez PSE. Według analizy operatora do 2040 r. roczne zużycie energii elektrycznej netto w Krajowym Systemie Energetycznym Polski ma sięgnąć około 260 TWh, a zapotrzebowanie szczytowe – przekroczyć 45 GW. W jednym z analizowanych scenariuszy same centra danych mogą odpowiadać za 29,4 TWh rocznego zużycia, co pokazuje, jak silny wpływ na system będą miały nowe sektory gospodarki.

Według tych samych analiz głównym źródłem energii w 2036 r. ma stać się OZE – jego udział w miksie energetycznym ma przekroczyć 66 proc. Oznacza to konieczność integracji około 17,9 GW offshore, 6–9 GW energetyki jądrowej, dynamicznie rozwijającej się fotowoltaiki i energetyki wiatrowej na lądzie oraz nowych jednostek gazowych – przy stopniowym ograniczaniu znaczenia węgla, którego udział w 2036 r. ma spaść do nieco ponad 18 proc.

Moce netto OZE i ITPOK przyjęte we wszystkich trzech scenariuszach analizy wystarczalności zasobów wytwórczych [MW]

Projekt planu, po zakończeniu konsultacji i uzgodnieniu z Prezesem Urzędu Regulacji Energetyki (URE), zyska moc obowiązującą i ma stać się fundamentem polskiej transformacji energetycznej.