Pomiary oświetlenia po przejściu na LED: co warto sprawdzić?

Wymiana oświetlenia na LED stała się standardem w biurach, halach produkcyjnych, centrach handlowych i na drogach. Głównym argumentem są niższe rachunki za energię elektryczną oraz mniejsza awaryjność opraw. Sama zmiana źródeł światła nie gwarantuje jednak, że instalacja działa tak, jak zakładano w projekcie. Oprawy LED mają inną charakterystykę rozsyłu światła niż rozwiązania tradycyjne, co potrafi zmienić rozkład natężenia w całym pomieszczeniu. Zdarza się, że w jednych miejscach światła jest za dużo, a w innych nie spełnia ono wymagań normowych. Dlatego po zakończeniu inwestycji warto potwierdzić jej efekty rzetelnym pomiarem, a nie tylko deklaracjami producenta. Co więc dokładnie należy sprawdzić po modernizacji, by mieć pewność, że inwestycja spełniła swoje zadanie?

Dlaczego sama wymiana opraw to za mało?

Projekt oświetleniowy opiera się na założeniach, które w praktyce mogą różnić się od warunków rzeczywistych. Na ostateczny efekt wpływają m.in. wysokość montażu opraw, kolor ścian i sufitów, rozmieszczenie mebli lub maszyn oraz stopień zabrudzenia kloszy. Nawet drobne odstępstwa wykonawcze mogą zmienić rozkład światła w stosunku do obliczeń – dane katalogowe producenta dotyczą bowiem opraw badanych w warunkach laboratoryjnych, a nie zamontowanych w konkretnym obiekcie. Pomiar w miejscu użytkowania pokazuje, jak instalacja działa naprawdę, pozwala też wykryć błędy, zanim zostaną rozliczone koszty inwestycji i zakończone odbiory. Dla zarządcy obiektu to konkretna informacja, czy otrzymał rozwiązanie zgodne z oczekiwaniami.

Natężenie oświetlenia i jego równomierność

Podstawowym parametrem, który warto zmierzyć, jest natężenie oświetlenia wyrażane w luksach. Wymagane wartości zależą od rodzaju pomieszczenia i wykonywanej w nim pracy, a określają je normy, m.in. PN-EN 12464-1 dla miejsc pracy wewnątrz budynków. Samo średnie natężenie nie wystarczy, bo ważny jest również rozkład światła na całej powierzchni. Równomierność oświetlenia pokazuje, czy różnice między najjaśniejszymi a najciemniejszymi punktami nie są zbyt duże. Niska równomierność powoduje zmęczenie wzroku i może utrudniać pracę, a w obiektach przemysłowych także obniżać bezpieczeństwo. Pomiary wykonuje się w siatce punktów, której gęstość dobiera się do wielkości i geometrii pomieszczenia. Wynik porównuje się następnie z wymaganiami normowymi i założeniami projektu.

Pozostałe parametry, które warto sprawdzić

Natężenie i równomierność to nie jedyne wskaźniki jakości oświetlenia po przejściu na LED. W zależności od typu obiektu zakres pomiarów warto rozszerzyć o dodatkowe parametry. Ich wybór powinien wynikać z funkcji pomieszczenia lub przestrzeni oraz z wymagań zawartych w projekcie i przepisach. Najczęściej weryfikuje się następujące elementy:

• luminancja powierzchni, np. nawierzchni drogi lub przejścia dla pieszych,
• olśnienie powodowane przez oprawy,
• oświetlenie awaryjne i ewakuacyjne,
• natężenie na stanowiskach pracy i drogach komunikacyjnych,
• barwa światła i oddawanie barw.

Luminancja ma szczególne znaczenie w przypadku dróg, ponieważ to ona decyduje o tym, jak kierowca widzi nawierzchnię i przeszkody. Przy przejściach dla pieszych pomiary pomagają ocenić, czy pieszy jest dobrze widoczny po zmroku. Olśnienie bywa problemem przy oprawach LED o dużej jaskrawości, dlatego jego ocena jest ważnym elementem odbioru. Oświetlenie awaryjne musi działać w sytuacji zagrożenia, więc jego sprawdzenie nie powinno być pomijane. Zakres pomiarów warto więc uzgodnić z wykonawcą jeszcze przed rozpoczęciem prac.

Jak przygotować pomiary i wykorzystać ich wyniki?

Pomiary najlepiej wykonać po zakończeniu montażu i ustabilizowaniu pracy opraw. Warto zadbać o to, by warunki odpowiadały codziennemu użytkowaniu obiektu, czyli m.in. docelowej aranżacji i wyposażeniu. W pomieszczeniach z oknami istotna jest pora wykonania pomiaru, aby ograniczyć wpływ światła dziennego. Pomiary zewnętrzne, np. na drogach, zwykle realizuje się po zmroku, w odpowiednich warunkach pogodowych. Efektem pracy jest protokół techniczny, który zawiera zmierzone wartości i odniesienie do wymagań – taki dokument jest podstawą do odbioru inwestycji, ewentualnych poprawek lub reklamacji wobec wykonawcy. Może też posłużyć do optymalizacji ustawień, np. ściemniania opraw, tak aby deklarowane oszczędności były realne.

Modernizacja oświetlenia na LED powinna kończyć się weryfikacją, a nie tylko montażem. Pomiary natężenia, równomierności, luminancji i pozostałych parametrów pokazują, czy instalacja spełnia normy i czy przynosi zakładane korzyści. Dzięki nim inwestor otrzymuje dokument potwierdzający jakość wykonanych prac. Tego typ pomiary oświetlenia wewnętrznego i zewnętrznego oraz luminancji w całej Polsce wykonuje Lumitown – firma z Warszawy, która przygotowuje raporty techniczne dla zarządców budynków i infrastruktury. Warto pamiętać o nich już na etapie planowania inwestycji, bo wtedy łatwiej uniknąć kosztownych poprawek. Rzetelne dane z pomiarów pozwalają podejmować decyzje o oświetleniu na podstawie faktów, a nie przypuszczeń.

Lumitown – materiał sponsorowany