43 mld zł dla Polaków. W przyszłym roku zmiany w programie Czyste Powietrze
Od startu ogólnopolskiego programu Czyste Powietrze złożono już ponad 1,1 mln wniosków o dofinansowanie na łączną kwotę 43 mld zł – wynika z danych Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej na dzień 4 września br. W przyszłym roku planowane są nowe rozwiązania w programie.
Podczas posiedzenia sejmowej Komisji Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa, które odbyło się 16 września, stan realizacji programu priorytetowego Czyste Powietrze zreferował Robert Gajda, zastępca prezesa zarządu Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej (NFOŚIGW).
Gajda poinformował, że w ramach naboru trwającego od 20 lipca 2026 r., czyli po wprowadzeniu ostatnich zmian w programie, złożono dotąd 5,5 tys. wniosków na 360 mln zł.
Znacznie więcej wniosków zgromadził nabór działający od 31 marca 2025 r., otwarty po dużej reformie programu – jest ich już 72,5 tys. na kwotę 4,5 mld zł.
Zamknięte zostały natomiast nabory specjalne uruchomione w reakcji na konkretne sytuacje: powodziowy, w którym złożono 1161 wniosków na 50,9 mln zł, oraz gazowy, obejmujący 1446 wniosków na 27,6 mln zł.
Ile podpisano umów?
Jak podał Gajda, łącznie w ramach programu podpisano dotychczas ponad 977 tys. umów o dofinansowanie na kwotę 36,1 mld zł, z czego wypłacono już ponad 22,7 mld zł. Zakończonych zostało ponad 657 tys. przedsięwzięć, a łączna liczba wnioskowanych źródeł ciepła sięgnęła 908 tys. – to dane na 30 czerwca 2026 r.
Sam nabór prowadzony od 31 marca 2025 r. zaowocował już 12,9 tys. zakończonymi umowami na kwotę ponad 356 mln zł.
Samorządy jako istotny element programu
Wiceprezes NFOŚiGW podkreślał rosnącą rolę samorządów we wdrażaniu programu. Jak mówił, podpisano dotąd 2261 porozumień z gminami, z czego 2054 dotyczy prowadzenia punktów konsultacyjno-informacyjnych, a proces podpisywania porozumień na kolejny okres wciąż trwa. Aż 1557 gmin złożyło deklarację pełnienia funkcji operatora programu, a 1454 porozumienia w tej sprawie zostały już formalnie zawarte.
Z przedstawionych przez niego danych wynika, że operatorzy – zarówno gminni, jak i wojewódzkich funduszy ochrony środowiska – złożyli łącznie 34 779 wniosków, co odpowiada 44 proc. wszystkich wniosków w programie, w tym 26 proc. za pośrednictwem gmin i 18 proc. przez WFOŚiGW. Oznacza to, że niemal co drugi wniosek składany jest dziś z udziałem operatora. Spośród 2479 gmin w kraju 151 zdecydowało się zlecić obsługę programu podmiotom zewnętrznym.
Reformy programu
Gajda przypomniał też najważniejsze etapy rozwoju programu w ostatnich kilkunastu miesiącach. Pierwszym była największa dotychczasowa reforma, wprowadzona 31 marca 2025 r., która objęła obowiązkowy audyt energetyczny, system operatorów oraz nowe zasady funkcjonowania programu. Kolejnym etapem były konsultacje społeczne przeprowadzone w lutym i marcu 2026 r., w toku których zgłoszono 1370 uwag i postulatów – zgłaszały je gminy, jednostki samorządu terytorialnego, branża, organizacje pozarządowe oraz osoby fizyczne. Trzecim etapem, wdrożonym 20 lipca 2026 r., był kolejny pakiet usprawnień, mający ułatwić wejście do programu.
Jak wskazał, najczęściej zgłaszane w konsultacjach kwestie dotyczyły wymogu trzyletniej własności budynku, zakresu i poziomu wsparcia oraz progów dochodowych, bonu na audyt energetyczny, listy wykonawców, zasad prefinansowania i zabezpieczenia finansowania, listy urządzeń grzewczych (tzw. listy ZUM), a także szkoleń i promocji programu.
Wśród zmian obowiązujących od 20 lipca wymienił przede wszystkim ułatwienie dostępu do programu poprzez nowe wyjątki od zasady trzyletniej własności nieruchomości oraz podniesienie wsparcia na termomodernizację o dodatkowe 10 proc. na wybrane prace. Wydłużono również czas na rozliczenie zaliczki – ze 120 do 180 dni – oraz rozszerzono katalog osób uprawnionych do potwierdzania wykonania prac, takich jak odłączenie nieefektywnego źródła ciepła czy dostosowanie przewodów kominowych. Wcześniej czynności te mogli wykonywać wyłącznie mistrzowie kominiarscy, obecnie mogą je też potwierdzać osoby posiadające odpowiednie uprawnienia budowlane, co – jak zaznaczył Gajda – ma przyspieszyć składanie wniosków o płatność.
Koniec wsparcia ogrzewania elektrycznego od 2027 r.
Gajda zapowiedział także zmianę dotyczącą efektywności wspieranych źródeł ciepła. Od 1 stycznia 2027 r., po okresie przejściowym trwającym od lipca do końca 2026 r., program przestanie wspierać ogrzewanie elektryczne inne niż pompy ciepła. Wyjaśnił, że tego rodzaju źródła stanowiły dotychczas jedynie 3–4 proc. wszystkich dofinansowanych rozwiązań, a większość z nich nie spełniała wymogów potwierdzających osiągnięcie efektu ekologicznego. Doprecyzowano przy tym zasady dotyczące tzw. listy ZUM, czyli listy zielonych urządzeń i materiałów – urządzenie grzewcze pozostaje kwalifikowane do dofinansowania, jeśli figurowało na tej liście w dniu wystawienia faktury zaliczkowej.
Osobno omówiono zmiany w zasadach dotyczących własności nieruchomości. Wymagany okres posiadania budynku skrócono z trzech lat do roku w sytuacjach takich jak zakup minimum 50 proc. udziału w nieruchomości, darowizna czy dożywocie od wstępnych, również przy minimalnym 50-procentowym udziale. Doprecyzowano ponadto zasady dotyczące zasiedzenia oraz zmian w strukturze lokali, w tym ich połączeń i podziałów. Jak podkreślano, celem tych zmian jest zwiększenie dostępności programu dla osób przejmujących nieruchomości rodzinne, przy jednoczesnym zachowaniu zabezpieczeń przed nadużyciami – w tym przed praktyką przepisywania jedynie ułamkowych, na przykład jednej piętnastej, udziałów w nieruchomości, do której dochodziło w poprzedniej odsłonie programu.
NFOŚiGW poinformował również o podniesieniu maksymalnych jednostkowych kwot dotacji o 10 proc. Decyzję tę uzasadniono danymi GUS oraz wzrostem cen materiałów budowlanych, do którego doszło po wybuchu konfliktu na Bliskim Wschodzie. Podwyżka obejmuje ocieplenie przegród, stolarkę okienną i drzwiową oraz bramy garażowe. Dla najwyższego poziomu dofinansowania, sięgającego 100 proc. kosztów kwalifikowanych, nowe stawki wynoszą odpowiednio: 220 zł za metr kwadratowy w przypadku ocieplenia stropów i poddaszy (wcześniej 200 zł), 165 zł za ocieplenie podłóg (wcześniej 150 zł), 275 zł za ocieplenie ścian (wcześniej 250 zł) oraz 1320 zł za stolarkę okienną (wcześniej 1200 zł).
Łączny limit dotacji na termomodernizację pozostaje jednak bez zmian i wynosi maksymalnie 83 tys. zł przy najwyższym poziomie wsparcia.
Zostanie wprowadzony bon na audyt energetyczny
Odnosząc się do dalszych planów, Gajda zapowiedział wprowadzenie tzw. bonu na audyt energetyczny – rozwiązanie miało pierwotnie wejść w życie w lipcu, jednak w związku z uwagami zgłoszonymi przez gminy wiejskie i miejskie oraz związki miast postanowiono przeprowadzić dodatkowe konsultacje, które trwają we wrześniu, a decyzje w tej sprawie mają zapaść do końca roku.
Trwają też prace nad zasadami dotyczącymi listy wykonawców, prowadzone we współpracy z Prokuraturą Generalną, Urzędem Ochrony Konkurencji i Konsumentów oraz Instytutem Ochrony Środowiska, mające na celu przygotowanie wytycznych i regulaminów chroniących interesy wszystkich stron.
Na 2027 r. zaplanowano natomiast kompleksową reformę programu, w tym uruchomienie tzw. ścieżki bankowej – nowego instrumentu finansowania zwrotnego z udziałem sektora bankowego, konsultowanego z Bankiem Światowym oraz Związkiem Banków Polskich – a także reformę finansowania dla grupy dotkniętej ubóstwem energetycznym, planowaną równolegle z wdrożeniem nowego instrumentu finansowania zwrotnego.
Gajda zastrzegł, że zmiany wprowadzone w lipcu 2026 r. miały charakter kosmetyczny i nie wymagały uzgodnień z Europejskim Bankiem Inwestycyjnym, który współfinansuje program między innymi poprzez 10 mld zł pochodzące z Funduszu Modernizacyjnego. Kolejne, głębsze zmiany będą już jednak musiały zostać z EBI wynegocjowane.
Patrycja Rapacka
patrycja.rapacka@gramwzielone.pl
© Materiał chroniony prawem autorskim. Wszelkie prawa zastrzeżone. Dalsze rozpowszechnianie artykułu tylko za zgodą wydawcy E-Magazyny Sp. z o.o.
