Efektywność bez kompleksowej modernizacji budynku? Nowe dane o pompach ciepła

W opinii publicznej utrzymuje się przekonanie, że pompy ciepła nie są odpowiednim rozwiązaniem dla nieocieplonych lub starszych budynków, ponieważ przy dużych stratach ciepła mogą działać nieefektywnie i generować wysokie koszty. Przeprowadzone badania pozwoliły jednak zweryfikować te poglądy i dokładniej ocenić zastosowanie tej technologii w modernizowanych obiektach.

Wyniki trzech niezależnych badań i raportów wskazują, że nowoczesne pompy ciepła mogą pracować wydajnie również w modernizowanych budynkach – użytkownicy oceniają je najwyżej spośród dostępnych źródeł ogrzewania. Natomiast systemy rekuperacji wciąż rzadko są uwzględniane w planach remontowych, mimo że mogą istotnie wpływać na bilans energetyczny i komfort użytkowania budynków.

Pompy ciepła sprawdzają się także w starszych budynkach

Z projektu badawczego realizowanego w latach 2019–2024 przez Fraunhofer Institute for Solar Energy Systems (ISE) wynika, że pompy ciepła mogą pracować efektywnie również w starszych budynkach. W ramach programu „Quality Assurance of Heat Pumps in Existing Buildings” monitorowano 77 systemów grzewczych działających w domach jedno- i trzyrodzinnych w rzeczywistych warunkach eksploatacyjnych.

REKLAMA

W trakcie czteroletnich badań sezonowy współczynnik efektywności (SCOP) mieścił się w przedziale od 2,6 do 5,4, co oznacza, że z jednej kilowatogodziny energii elektrycznej uzyskiwano od 2,6 do 5,4 jednostek ciepła. Średnia wartość SCOP dla pomp powietrze/woda wyniosła 3,4, natomiast dla pomp gruntowych – 4,3. Wyniki te były wyższe niż w poprzedniej edycji projektu z 2019 r. Naukowcy nie stwierdzili zależności między efektywnością urządzeń a rokiem budowy budynku, co wskazuje, że również  w starszych obiektach ogrzewanie tego typu może osiągać dobre parametry pracy bez przeprowadzania pełnej i kosztownej modernizacji energetycznej.

Jak wyjaśnia Adam Korpalski ze Stiebel Eltron, z badań wynika, że nowoczesne pompy ciepła mogą stanowić alternatywę dla ogrzewania gazowego i innych źródeł ciepła nawet w budynkach, które nie przeszły kompleksowej modernizacji. Zwraca on uwagę, że analizowane instalacje wykorzystywały starsze typy czynników chłodniczych, natomiast coraz powszechniej stosowany propan R290 umożliwia uzyskiwanie temperatury zasilania sięgającej 75 st. C, co sprzyja współpracy z tradycyjnymi grzejnikami i może ułatwiać zastosowanie tej technologii w starszych obiektach. Jednocześnie podkreśla, że także urządzenia wykorzystujące inne czynniki chłodnicze, które były objęte badaniem, osiągały wysoką efektywność.

Termomodernizacja bez modernizacji wentylacji

Z danych przedstawionych w raporcie Polskiej Izby Budownictwa wynika, że 70 proc. spółdzielni mieszkaniowych planuje dalsze prace termomodernizacyjne w zarządzanych budynkach. W badaniu uwzględniono opinie 130 spółdzielni administrujących łącznie 470 tys. budynkami. Jednocześnie jedynie 1 proc. respondentów deklaruje, że w planach modernizacyjnych uwzględnia także systemy wentylacyjne.

Ma to znaczenie w kontekście strat ciepła, ponieważ znaczna ich część związana jest z wentylacją. Zastosowanie systemów rekuperacji, czyli wentylacji mechanicznej z odzyskiem ciepła, pozwala ograniczyć straty energii związane z wymianą powietrza nawet o 92 proc., co przekłada się na zmniejszenie zapotrzebowania na ciepło i kosztów ogrzewania.

Jak wskazuje Jarosław Popadyk, menadżer ds. wentylacji w Stiebel Eltron, połączenie docieplenia budynku z montażem rekuperacji decentralnej, która nie wymaga rozległych ingerencji konstrukcyjnych, może wzmocnić efekty termomodernizacji zarówno pod względem energetycznym, jak i jakości powietrza wewnątrz pomieszczeń. Wyjaśnia on, że stosowane obecnie materiały izolacyjne zwiększają szczelność budynków, a brak odpowiedniej wentylacji może prowadzić do pogorszenia warunków wewnętrznych i konieczności częstszego wietrzenia, co z kolei powoduje dodatkowe straty ciepła.

REKLAMA

Ekspert zwraca również uwagę, że rosnąca popularność klimatyzatorów, które działają w obiegu zamkniętym, wiąże się z potrzebą zapewnienia właściwej wymiany powietrza w celu utrzymania odpowiedniego poziomu dwutlenku węgla i wilgotności. W jego ocenie zastosowanie rekuperacji pozwala ograniczyć konieczność otwierania okien, co w okresie letnim zmniejsza napływ ciepłego powietrza i redukuje potrzebę ponownego schładzania pomieszczeń.

Najwyższy poziom satysfakcji wśród użytkowników pomp ciepła

Wysoki poziom zadowolenia użytkowników pomp ciepła potwierdza badanie Polskiej Organizacji Rozwoju Technologii Pomp Ciepła z sierpnia 2025 r. Wynika z niego, że 80 proc. osób korzystających z tego rozwiązania ocenia je jako najlepsze spośród dostępnych systemów ogrzewania. Dla porównania: podobne wskazanie dotyczyło 70 proc. użytkowników kotłów na pellet oraz 61 proc. użytkowników kotłów gazowych.

Podobne tendencje obserwowane są w innych krajach europejskich. Według badań Electrify Research (HETS) w latach 2024–2025 poziom satysfakcji użytkowników pomp ciepła w Wielkiej Brytanii, Francji i Niemczech przekraczał 90 proc.

Jak wskazuje Adam Korpalski ze Stiebel Eltron, z badań wynika, że użytkownicy doceniają przede wszystkim wygodę obsługi, bezawaryjność oraz relatywnie niskie koszty eksploatacyjne tego typu instalacji.

W artykule wykorzystano następujące źródła: badanie Instytutu Fraunhofera (ISE) „HP-QA in Existing Buildings (WP-QS im Bestand) – Development of optimized supply concepts and sustainable quality assurance measures for heat pumps in existing single-family homes”, raport Polskiej Izby Budownictwa „10 milionów szans, czyli jak termomodernizować budynki z wielkiej płyty w Polsce” oraz raport Polskiej Organizacji Rozwoju Technologii Pomp Ciepła (PORT-PC) „Badania w Polsce i Europie: pompy ciepła to najbardziej doceniane źródło ogrzewania”.

Katarzyna Poprawska-Borowiec

katarzyna.borowiec@gramwzielone.pl

© Materiał chroniony prawem autorskim. Wszelkie prawa zastrzeżone. Dalsze rozpowszechnianie artykułu tylko za zgodą wydawcy E-Magazyny Sp. z o.o.