Ukraina zmienia zasady aukcji dla OZE i stawia na magazyny energii

Ukraiński parlament przyjął ustawę wprowadzającą pakiet zmian dla lokalnego rynku energii. W centrum reform znalazły się aukcje dla OZE, rozwój magazynów energii oraz nowe rozwiązania dla projektów w regionach o ograniczonej infrastrukturze sieciowej – wszystko po to, by zwiększyć odporność systemu energetycznego, przyciągnąć inwestorów i przyspieszyć rozwój OZE.

Przyjęta przez parlament Ukrainy regulacja oznaczona numerem 4777-IX zmienia aż 15 aktów prawnych dotyczących rynku energii – od zasad funkcjonowania prosumentów po regulacje dotyczące operatora systemu przesyłowego. Jej celem jest zarówno reakcja na wyzwania czasu wojny, jak i stworzenie stabilnych fundamentów dla rozwoju sektora energetycznego w najbliższych latach.

To nie jest jedna wielka rewolucja legislacyjna, lecz zestaw zmian, które stopniowo usuwają konkretne bariery w funkcjonowaniu rynku energii

REKLAMA

– podkreśla Vladyslav Sokolovskyi, przewodniczący zarządu Ukraińskiego Stowarzyszenia Energetyki Słonecznej.

Jak dodaje, dla inwestorów kluczowe znaczenie ma przede wszystkim zwiększenie przewidywalności rynku.

– Rynek zyskuje dłuższy horyzont planowania i niższy próg wejścia dla nowych projektów energetycznych – mówi Vladyslav Sokolovskyi.

Aukcje dla OZE do 2034 r.

Jedną z najważniejszych zmian wprowadzonych nową ustawą jest wydłużenie okresu funkcjonowania aukcyjnego systemu wsparcia dla odnawialnych źródeł energii z 2029 do 2034 roku.

Dla branży to decyzja o znaczeniu fundamentalnym. Realizacja dużych projektów OZE – szczególnie farm wiatrowych i słonecznych – często trwa bowiem kilka lat i bez wydłużenia systemu wsparcia banki niechętnie finansowałyby inwestycje rozpoczynane dziś.

Nowe przepisy wprowadzają również bardziej przejrzysty system planowania aukcji. Zgodnie z regulacją nr 4777-IX rząd Ukrainy będzie teraz musiał ustalać roczne limity wsparcia udostępnianego w aukcjach do 1 grudnia każdego roku, a także publikować czteroletnią prognozę aukcji.

Ukraińskie Stowarzyszenie Energetyki Słonecznej podkreśla, że tak zwany „widoczny korytarz” planowania jest rozwiązaniem znanym z państw Unii Europejskiej i znacząco zwiększa przewidywalność dla inwestorów.

Fotowoltaika z magazynami energii w centrum systemu

Najbardziej innowacyjnym elementem nowych regulacji jest stworzenie osobnej kategorii aukcyjnej dla projektów PV + BESS, czyli elektrowni fotowoltaicznych z magazynami energii.

Projekty tego typu otrzymają co najmniej 10 proc. rocznej puli wsparcia, czyli dwa razy więcej niż projekty samych farm fotowoltaicznych lub wiatrowych. Warunki są jednak rygorystyczne: moc magazynu musi wynosić minimum 80 proc. mocy instalacji PV, a pojemność magazynu – co najmniej 2 kWh na każdy 1 kW mocy elektrowni fotowoltaicznej.

W praktyce oznacza to, że elektrownia słoneczna o przykładowej mocy 100 MW musi zostać wyposażona w magazyn o mocy co najmniej 80 MW i pojemności 200 MWh.

Wprowadzenie tego mechanizmu ma służyć jednemu nadrzędnemu celowi: wspierać przesunięcie oddawania do sieci energii z fotowoltaiki z godzin południowych, kiedy ceny energii są najniższe, na wieczór, gdy zapotrzebowanie w systemie rośnie.

Priorytet dla projektów solar-plus-storage oznacza, że rynek zaczyna premiować instalacje lepiej zintegrowane z systemem elektroenergetycznym. Dla inwestorów to sygnał, że takie projekty będą oferować stabilniejszy model przychodów

– tłumaczy Vladyslav Sokolovskyi.

Elastyczne przyłącza – rozwiązanie dla zatłoczonych sieci

Nowe prawo wprowadza również mechanizm tzw. elastycznego przyłączenia do sieci. Rozwiązanie to, znane w wielu krajach europejskich, pozwala podłączyć instalację nawet wtedy, gdy sieć w miejscu planowanego przyłączenia nie ma jeszcze odpowiednich parametrów.

REKLAMA

W praktyce oznacza to, że operator sieci nie będzie mógł odmówić przyłączenia nowej instalacji, ale inwestor musi przygotować się na to, że może ona pracować z czasowym ograniczeniem mocy, a parametry jej pracy będą automatycznie kontrolowane w punkcie przyłączenia.

Jak podkreślają przedstawiciele ukraińskiej branży OZE, dla setek projektów energetycznych, które od lat czekają w kolejce do przyłączenia z powodu ograniczeń infrastruktury, może to oznaczać realną możliwość realizacji.

Koniec prawnej próżni dla instalacji na terenach okupowanych

Ustawa wprowadza również długo oczekiwane regulacje dotyczące instalacji OZE znajdujących się na terytoriach okupowanych. Od początku wojny część takich elektrowni nadal była formalnie podłączona do ukraińskiego systemu energetycznego, jednak ich status prawny pozostawał niejasny.

Nowe przepisy przewidują powołanie specjalnej komisji przy Ministerstwie Energii, która stworzy oficjalny wykaz dotkniętych wojną instalacji oraz określi dokładne daty wstrzymania i ewentualnego wznowienia w nich produkcji energii.

Po wpisaniu instalacji do rejestru jej produkcja będzie rozliczana w systemie handlowym na poziomie zera, co oznacza brak płatności za energię wytwarzaną w okresie okupacji.

Jednocześnie ustawa jednoznacznie wskazuje Federację Rosyjską jako podmiot odpowiedzialny za szkody – co ma znaczenie dla przyszłych postępowań odszkodowawczych.

Magazyny energii bez podwójnych opłat

Ważną, choć mniej widoczną zmianą wprowadzoną ustawą 4777-IX jest także poprawa ekonomiki magazynów energii. Dotychczas operatorzy takich instalacji byli obciążani podwójnymi opłatami sieciowymi – zarówno przy poborze, jak i oddawaniu energii.

Nowe przepisy eliminują tę barierę. Opłaty będą naliczane tylko od różnicy między energią pobraną a oddaną do sieci. Przykładowo: jeżeli magazyn pobierze 1000 MWh, a odda 900 MWh, opłata zostanie naliczona tylko od 100 MWh, a nie od całkowitego przepływu energii.

Dodatkowo nowe regulacje wprowadzają konieczność posiadania licencji na sprzedaż energii elektrycznej dopiero dla magazynów o mocy powyżej 5 MW. Umożliwiają także ich operatorom sprzedaż energii w sposób bezpośredni sąsiednim odbiorcom przemysłowym w tym samym miejscu przyłączenia.

Jak podkreślają autorzy regulacji, otwiera to drogę do rozwoju lokalnych mikrosieci przemysłowych.

Kierunek: stabilność i integracja systemu

W ocenie przedstawicieli branży energetycznej na Ukrainie nowe przepisy nie zmienią rynku z dnia na dzień, ale wyznaczają wyraźny kierunek transformacji ukraińskiej energetyki.

Najwięcej będzie zależało od jakości aktów wykonawczych, które powstaną w najbliższych miesiącach. Jednak kierunek jest już jasny – rynek energii na Ukrainie zmierza w stronę bardziej przejrzystych zasad gry

– podsumowuje Vladyslav Sokolovskyi.

Zmiany wchodzą w życie w momencie, gdy sektor odnawialnych źródeł energii na Ukrainie ponownie przyspiesza. W samym 2025 r. w kraju zainstalowano około 1,5 GW nowych mocy w fotowoltaice, a łączna moc instalacji PV przekroczyła 8,5 GW.

Nowe regulacje mają sprawić, że kolejne inwestycje będą nie tylko szybsze, lecz także lepiej dopasowane do potrzeb systemu energetycznego.