Biały, ciemny czy ze słonecznika? Jakie rodzaje pelletu są dostępne na rynku?
Pellet kojarzy się przede wszystkim z workiem jasnego, drzewnego granulatu, ale to tylko jeden z wielu wariantów tego paliwa dostępnych dziś na rynku. Obok klasycznego pelletu drzewnego można kupić pellet ze słomy, z łusek słonecznika, tzw. agropellet z pozostałości rolniczych, a nawet pellet „węglowy” zastępujący ekogroszek. Wybór nie jest wyłącznie kwestią estetyki czy ceny – różne rodzaje pelletu różnią się realnie kalorycznością, ilością powstającego popiołu i wymaganiami wobec kotła.
Jak formalnie klasyfikuje się pellet – normy i przepisy
Zanim przejdziemy do poszczególnych rodzajów pelletu, warto wiedzieć, na jakiej podstawie w ogóle się je klasyfikuje. Międzynarodowa norma ISO 17225 (w Polsce wdrożona jako PN-EN ISO 17225) to seria norm klasyfikujących stałe biopaliwa. Jej część 2 (ISO 17225-2) dotyczy bezpośrednio pelletu drzewnego i wyróżnia trzy klasy jakości: A1 (najwyższa), A2 oraz B (przemysłowa), różniące się przede wszystkim dopuszczalną zawartością popiołu, wilgotnością i wytrzymałością mechaniczną granulatu.
W Polsce normę tę doprecyzowuje akt prawny wyższej rangi. Od 23 maja 2025 r. obowiązuje rozporządzenie Ministra Klimatu i Środowiska z 8 maja 2025 r. w sprawie wymagań jakościowych dla biomasy pozyskanej z drzew i krzewów wprowadzanej do obrotu w postaci peletu lub brykietu (Dz.U. 2025 poz. 618), które – jak zestawia to branżowy marketplace Giełda Pelletu – nakłada obowiązkowe parametry na pellet sprzedawany z przeznaczeniem do urządzeń grzewczych o mocy poniżej 1 MW, niezależnie od tego, czy producent posiada dodatkowo dobrowolny certyfikat jakości. Zgodnie z tym rozporządzeniem i normą ISO 17225-2, kluczowe parametry dla dwóch podstawowych klas domowych przedstawiają się następująco:
- Średnica granulek – 6 lub 8 mm (±1 mm) dla obu klas.
- Długość – 3,15–40 mm dla obu klas.
- Wilgotność – nie więcej niż 10 proc. zarówno dla klasy A1, jak i A2.
- Zawartość popiołu – maksymalnie 0,70 proc. dla klasy A1, do 1,20 proc. dla klasy A2.
- Wytrzymałość mechaniczna – minimum 98,0 proc. dla klasy A1, minimum 97,5 proc. dla klasy A2.
- Wartość opałowa – co najmniej 16,5 MJ/kg dla obu klas.
- Gęstość nasypowa – 600–750 kg/m3 dla obu klas.
- Zawartość azotu – do 0,30 proc. dla klasy A1, do 0,50 proc. dla klasy A2.
Klasa A1 odpowiada wymogom stawianym kotłom 3, 4 i 5 klasy energetycznej oraz urządzeniom spełniającym wymogi ekoprojektu – to właśnie ten pellet powinni kupować użytkownicy nowoczesnych kotłów z automatycznym podajnikiem.
Ponad normę ISO funkcjonują też dobrowolne certyfikaty jakości, z których najbardziej rozpoznawalny w Europie to ENplus, zarządzany przez European Pellet Council (EPC) – organizację działającą pod parasolem Bioenergy Europe z siedzibą w Brukseli, zrzeszającą krajowe stowarzyszenia pelletowe z 18 krajów. ENplus obejmuje nie tylko sam produkt, ale cały łańcuch dostaw – od surowca, przez produkcję, po pakowanie i dystrybucję – i, jak podkreśla sam EPC, ma też za zadanie zwalczać oszustwa na rynku pelletu.
Pellet drzewny: iglasty, liściasty, jasny i ciemny
Najpopularniejszy wariant pelletu – drzewny – sam w sobie nie jest jednorodny. Jak wyjaśnia w swoim poradniku sklep Bio-Eko Pellet, pellet liściasty charakteryzuje się wyższą gęstością energetyczną i bardziej równomiernym spalaniem, natomiast iglasty jest pod tymi względami nieco gorszy, ale za to zwykle bardziej dostępny i tańszy. W obrębie pelletu iglastego szczególne miejsce zajmuje pellet sosnowy, oferujący dobry stosunek jakości do ceny, a wśród liściastego – pellet dębowy, uznawany za wysokokaloryczny, ale droższy, stosowany głównie tam, gdzie liczy się maksymalna efektywność cieplna.
Kolor granulatu – jasny (biały) lub ciemniejszy – wynika przede wszystkim z gatunku drewna oraz udziału kory w surowcu, a nie jest samodzielnym wskaźnikiem jakości. Pellet z czystego drewna (bez kory) jest zwykle jaśniejszy i odpowiada klasie A1, natomiast obecność kory czy innych naturalnych frakcji drewna (co dopuszcza klasa A2) zwykle idzie w parze z ciemniejszym odcieniem i wyższą zawartością popiołu. Producent Stalkot w swoim materiale o pellecie zwraca uwagę, że niezależnie od gatunku drewna gęstość samego granulatu pozostaje podobna, a kaloryczność dobrego pelletu drzewnego może sięgać nawet ok. 19 MJ/kg.
Zalety pelletu drzewnego: wysoka i przewidywalna kaloryczność, szeroka dostępność, dojrzały system certyfikacji (ENplus, DINplus, Dobry Pellet), niska zawartość wilgoci i popiołu przy klasie A1, brak nieprzyjemnego zapachu.
Wady: wyższa cena niż niektóre alternatywy rolnicze, cena i dostępność podatne na wahania rynkowe surowca drzewnego.
Pellet ze słonecznika: charakterystyka, zalety i wady
Pellet z łusek słonecznika to właściwie pozostałości po tłoczeniu oleju słonecznikowego. Jest to jedne z popularniejszych rodzajów pelletu niedrzewnego. Zjawisko to jest też przedmiotem zainteresowania nauki: właściwości energetyczne łuski słonecznika jako surowca do celów energetycznych badane są m.in. w publikacjach naukowych, w tym w Zeszytach Naukowych Instytutu Gospodarki Surowcami Mineralnymi i Energią Polskiej Akademii Nauk (IGSMiE PAN) – instytucji zajmującej się badaniami nad gospodarką surowcami i energią.
Zgodnie z danymi przytaczanymi przez różne serwisy branżowe zajmujące się sprzedażą tego paliwa (m.in. portale Uwolnij Prąd i DUER), pellet słonecznikowy osiąga wartość opałową rzędu 17–21 MJ/kg, czyli porównywalną, a czasem nawet wyższą niż typowy pellet drzewny, przy wilgotności zwykle nieprzekraczającej 8–10 proc.
Warto jednak wiedzieć, że według tych samych źródeł zawartość popiołu w pellecie słonecznikowym jest zauważalnie wyższa niż w certyfikowanym pellecie drzewnym klasy A1 i wynosi zwykle 2–7 proc. (dla porównania: limit dla klasy A1 to 0,7 proc.). Oznacza to w praktyce częstsze czyszczenie kotła, a producent Pelletradlin zwraca dodatkowo uwagę, że drobne cząstki popiołu słonecznikowego bywają bardziej abrazyjne i mogą przyspieszać zużycie elementów mechanicznych palnika.
Zalety: wysoka wartość opałowa zbliżona do pelletu drzewnego, zwykle niższa cena, popiół nadający się jako nawóz ogrodowy dzięki zawartości potasu, fosforu i magnezu.
Wady: wyższa zawartość popiołu niż pellet drzewny klasy A1, większa ścieralność popiołu obciążająca mechanikę palnika, zalecane raczej do kotłów z palnikami obrotowymi lub samoczyszczącymi niż do prostych kotłów zasypowych, wyższa higroskopijność łuski względem wilgoci.
Agropellet i inne rodzaje pelletu niedrzewnego
Pod pojęciem agropelletu kryje się szeroka kategoria paliw wytwarzanych z pozostałości rolniczych – słomy, łusek, zrębków, gałęzi i innych odpadów po zbiorach. Jak wskazuje Bio-Eko Pellet, agropellet stanowi dobrą alternatywę ekologiczną, bo wykorzystuje surowce odpadowe, ale ze względu na charakter tych surowców bywa oceniany jako produkt niższej jakości niż pellet drzewny.
Pellet słomiany produkowany jest z pozostałości roślin uprawnych (zbóż, rzepaku, roślin energetycznych). Stalkot wskazuje, że charakteryzuje się on wysoką zawartością części lotnych ułatwiających efektywne spalanie, niewielką ilością popiołu po spaleniu i stałą, niską wilgotnością – granulki tego pelletu mają też nie wytwarzać nadmiernego pyłu.
Pellet węglowy to z kolei zamiennik ekogroszku – zapewnia, jak zaznacza Bio-Eko Pellet, dużą wydajność cieplną, ale kosztem walorów ekologicznych typowych dla biopaliw, choć wciąż pozostaje korzystniejszym rozwiązaniem środowiskowym niż zwykły węgiel.
Do rzadziej spotykanych, ale istniejących na rynku wariantów należą też m.in. pellet torfowy, ze zboża, z otrębów, z owsa czy z rzepaku – ich dostępność bywa jednak lokalna i mniej ustandaryzowana niż w przypadku pelletu drzewnego czy słonecznikowego.
Warto też wspomnieć o podziale istotnym bardziej z perspektywy rynku europejskiego niż domowego kotła: pellet rezydencjalny (mieszkaniowy), certyfikowany zgodnie z systemem ENplus opartym na normie EN 14961-2/ISO 17225-2, oraz pellet przemysłowy, stosowany m.in. do współspalania w elektrowniach, dla którego funkcjonuje odrębny system zrównoważonego rozwoju – Sustainable Biomass Partnership (SBP). To rozróżnienie potwierdza oficjalny raport amerykańskiego Departamentu Rolnictwa (USDA FAS, Global Agricultural Information Network) dotyczący rynku pelletu drzewnego w Unii Europejskiej.
Rynek pelletu w Unii Europejskiej – skala zjawiska
Skala rynku, na którym funkcjonują wszystkie te rodzaje pelletu, jest znacząca w branży biomasowej. Według oficjalnego raportu USDA FAS „European Union: Wood Pellets Annual” z lipca 2026 r., Unia Europejska jest największym na świecie rynkiem pelletu drzewnego i w 2025 r. skonsumowała 22,7 mln ton tego paliwa, a w 2026 r. konsumpcja ma wzrosnąć o kolejne 500 tys. ton, głównie za sprawą dalszej ekspansji zastosowań mieszkaniowych.
Ten sam raport zaznacza, że produkcja pelletu w UE rośnie, ale nie nadąża za popytem ze względu na ograniczoną, zrównoważoną podaż biomasy drzewnej, co powoduje częściowy powrót do importu. Unijne rozporządzenie o produktach wolnych od wylesiania (EUDR) może w 2026 r. stać się dodatkową barierą handlową. To pokazuje, dlaczego pytanie o alternatywne surowce jak słomę, łuski słonecznika, inne odpady rolnicze, nie jest wyłącznie ciekawostką, ale realnym tematem bezpieczeństwa surowcowego całego kontynentu.
Który rodzaj pelletu wybrać?
Wybór zależy przede wszystkim od posiadanego kotła i priorytetów użytkownika:
- Nowoczesny kocioł z automatycznym podajnikiem, klasy 5 lub zgodny z ekoprojektem – wymaga certyfikowanego pelletu drzewnego klasy A1 (ENplus A1, DINplus lub Dobry Pellet), zgodnego z obowiązującym w Polsce rozporządzeniem z maja 2025 r.
- Starszy lub mniej wymagający kocioł – może pracować na pellecie klasy A2, akceptując wyższą zawartość popiołu i częstsze czyszczenie w zamian za niższą cenę.
- Kocioł z palnikiem obrotowym lub samoczyszczącym, przy priorytecie niższej ceny – tu sensowną alternatywą bywa pellet ze słonecznika lub agropellet, pod warunkiem że producent kotła dopuszcza takie paliwo (warto to zawsze zweryfikować w dokumentacji urządzenia).
- Zastosowania przemysłowe lub duże instalacje – klasa B lub pellet przemysłowy certyfikowany w systemie SBP.
Niezależnie od wybranego rodzaju, warto pamiętać, że to normy (ISO 17225-2), krajowe rozporządzenie oraz dobrowolne certyfikaty (ENplus, DINplus, Dobry Pellet) – a nie kolor czy marketing na worku – są jedynym pewnym punktem odniesienia co do rzeczywistej jakości kupowanego paliwa.
Uwaga: parametry dla pelletu drzewnego klas A1/A2 pochodzą wprost z normy ISO 17225-2 oraz z rozporządzenia Ministra Klimatu i Środowiska i mają charakter wiążący. Dane liczbowe dotyczące pelletu słonecznikowego i innych rodzajów niedrzewnych mają charakter orientacyjny – wynikają z zestawień rynkowych i badań surowcowych, a nie z jednej, ujednoliconej normy obowiązkowej, dlatego przy zakupie warto opierać się na karcie produktu konkretnego producenta.
Redakcja Gramwzielone.pl.
redakcja@gramwzielone.pl
© Materiał chroniony prawem autorskim. Wszelkie prawa zastrzeżone. Dalsze rozpowszechnianie artykułu tylko za zgodą wydawcy E-Magazyny Sp. z o.o.
