Recykling paneli PV nabiera znaczenia. Zużytych modułów będzie coraz więcej
Miliony paneli fotowoltaicznych pracujących dziś w Europie w kolejnych latach zaczną trafiać do zagospodarowania. Rynek OZE stoi więc przed nowym wyzwaniem – nie tylko budową kolejnych instalacji, ale także odzyskiem surowców z wycofywanych modułów. Rozwijane są technologie, które mają umożliwić recykling paneli bliżej miejsca ich demontażu i ponowne wykorzystanie zawartych w nich materiałów.
Coraz więcej fotowoltaiki. Co ze zużytymi modułami?
W ciągu ostatniej dekady fotowoltaika stała się jednym z najważniejszych elementów transformacji energetycznej. W Polsce i Europie powstały miliony instalacji, a energia słoneczna zyskała pozycję jednego z filarów rozwoju odnawialnych źródeł energii.
Rynek PV zaczyna jednak wchodzić w kolejną fazę rozwoju. Obok inwestycji w nowe farmy i instalacje prosumenckie coraz większego znaczenia nabiera zarządzanie całym cyklem życia urządzeń – od produkcji modułów, przez ich eksploatację, aż po zagospodarowanie po zakończeniu pracy.
Pierwsze generacje paneli fotowoltaicznych montowanych na dużą skalę zbliżają się stopniowo do końca przewidywanego okresu użytkowania. Dodatkowym czynnikiem zwiększającym liczbę wycofywanych modułów będzie repowering, czyli zastępowanie starszych paneli nowocześniejszymi i bardziej wydajnymi konstrukcjami.
Oznacza to, że w kolejnych latach wzrośnie zapotrzebowanie na technologie umożliwiające odzysk materiałów z zużytych instalacji.
Zużyty panel PV to nie tylko odpad
Choć zużyte moduły fotowoltaiczne często postrzegane są jako problem odpadowy, w rzeczywistości stanowią źródło wartościowych surowców. W ich skład wchodzą przede wszystkim szkło, aluminium, miedź oraz materiały polimerowe, takie jak EVA i PVC.
Po odpowiednim przetworzeniu materiały te mogą zostać ponownie wykorzystane w gospodarce, ograniczając konieczność pozyskiwania surowców pierwotnych.
Skala przyszłego wyzwania jest jednak duża. Według analiz branżowych pod koniec 2023 r. masa zużytych i uszkodzonych paneli fotowoltaicznych w Europie wynosiła około 124 tys. ton. W scenariuszu Early Loss ilość odpadów PV w krajach Unii Europejskiej może wzrosnąć do około 500 tys. ton już na koniec dekady, natomiast do 2050 r. ich skumulowana masa może osiągnąć nawet 28 mln ton.
To oznacza, że recykling modułów fotowoltaicznych stanie się jednym z ważnych elementów dalszego rozwoju rynku OZE.
Recykling bliżej instalacji ograniczy koszty i emisje
Jednym z wyzwań związanych z odzyskiem paneli jest logistyka. Moduły PV są wielkogabarytowe, a ich transport na duże odległości zwiększa koszty całego procesu oraz wiąże się z dodatkowymi emisjami.
Z tego powodu rozwijane są rozwiązania pozwalające przetwarzać panele bliżej miejsca ich demontażu – w lokalnych punktach odzysku lub bezpośrednio w miejscu powstawania odpadu.
Takie podejście może ułatwić organizację całego procesu i zwiększyć efektywność odzysku materiałów.
Zmieniają się także przepisy dotyczące zużytych paneli
Równolegle z rozwojem technologii recyklingu trwają prace nad zmianami przepisów regulujących zagospodarowanie zużytych paneli fotowoltaicznych. Ministerstwo Klimatu i Środowiska przygotowuje nowelizację ustawy o zużytym sprzęcie elektrycznym i elektronicznym, która ma dostosować polskie prawo do unijnej dyrektywy 2024/884. Projekt przewiduje m.in. zmianę zasad finansowania zagospodarowania części zużytych modułów PV.
W przypadku paneli pochodzących z instalacji innych niż gospodarstwa domowe, wprowadzonych do obrotu między 13 sierpnia 2005 r. a 31 grudnia 2015 r., koszty ich zbiórki i przetwarzania mają ponosić użytkownicy. Nowe przepisy mają jednocześnie uporządkować system recyklingu i zwiększyć dostępność usług związanych ze zbieraniem oraz przetwarzaniem wycofywanych z eksploatacji modułów fotowoltaicznych. Więcej na ten temat w artykule: Recykling paneli fotowoltaicznych. Będą zmiany w przepisach.
Polska technologia dla gospodarki obiegu zamkniętego
Jednym z przykładów rozwiązań rozwijanych w Polsce jest technologia recyklingu paneli fotowoltaicznych opracowana przez Global Recycling Solar Solutions.
System został zaprojektowany tak, aby umożliwiać odzysk najważniejszych frakcji materiałowych z wycofanych z eksploatacji modułów PV. Technologia może być stosowana zarówno w konfiguracji mobilnej, pozwalającej prowadzić proces w miejscu powstawania odpadu, jak i w wersji stacjonarnej przeznaczonej do lokalnych instalacji recyklingowych.
Proces pozwala odzyskać szkło, aluminium, miedź oraz frakcje polimerowe, które po odpowiednim przygotowaniu mogą zostać ponownie wykorzystane w kolejnych procesach produkcyjnych.
Jak wskazuje Norbert Jastrzębski, współtwórca technologii recyklingu paneli fotowoltaicznych i dyrektor technologiczny Global Recycling Solar Solutions, rozwój fotowoltaiki sprawił, że równie istotne jak budowa nowych instalacji stało się odpowiedzialne zagospodarowanie modułów po zakończeniu ich eksploatacji.
Podkreślił on, że projektując technologię, spółka skoncentrowała się na stworzeniu rozwiązania umożliwiającego efektywny odzysk kluczowych frakcji materiałowych oraz elastyczne dostosowanie procesu do potrzeb rynku, zarówno w wariancie mobilnym, jak i stacjonarnym.
Fotowoltaika zamyka cykl życia
Rozwój odnawialnych źródeł energii nie kończy się na produkcji czystej energii. Coraz większego znaczenia nabiera również sposób zarządzania urządzeniami po zakończeniu ich eksploatacji.
Wraz z dojrzewaniem rynku fotowoltaiki recykling paneli PV będzie stawał się jednym z jego naturalnych elementów. Oznacza to, że przyszłość sektora OZE będzie zależała nie tylko od liczby nowych instalacji, ale także od możliwości ponownego wykorzystania materiałów, z których zostały wykonane.
Recykling paneli wpisuje się tym samym w założenia gospodarki o obiegu zamkniętym, której celem jest maksymalne utrzymanie wartości surowców w gospodarce oraz ograniczenie zużycia zasobów pierwotnych.
Katarzyna Poprawska-Borowiec
