Trzy polskie inwestycje wśród beneficjentów Funduszu Innowacyjnego KE
Budowa zintegrowanego zakładu recyklingu metali z baterii litowo-jonowych, utworzenie krajowego hubu do wychwytywania i składowania dwutlenku węgla oraz system odzysku ciepła odpadowego z centrów danych dla miejskich sieci ciepłowniczych – to trzy polskie projekty, które otrzymały unijne granty z Funduszu Innowacyjnego mającego wspierać rozwój europejskich innowacji w obszarze czystych technologii.
W ostatnim naborze Komisja Europejska wybrała do dofinansowania 61 innowacyjnych pomysłów, które zostaną wsparte kwotą 2,9 mld euro.
Wybrane projekty obejmują 19 sektorów przemysłu w 18 państwach członkowskich. Koncentrują się na rozwiązaniach dotyczących dekarbonizacji w branżach energochłonnych, odnawialnych źródłach energii, magazynowaniu energii, czystej mobilności, budownictwie oraz zarządzaniu przemysłowymi emisjami dwutlenku węgla.
Komisja Europejska szacuje, że realizacja tych projektów pozwoli na ograniczenie emisji gazów cieplarnianych o około 221 mln ton ekwiwalentu CO2 – i to w ciągu pierwszych dziesięciu lat ich działania. Odpowiada to rocznej emisji generowanej przez prawie 10 mln samochodów osobowych w Europie.
Trzy polskie projekty na liście beneficjentów
W gronie 61 dofinansowanych inicjatyw znalazły się trzy duże projekty realizowane w Polsce: POLVOLT, HuCCSar oraz WasteLessDHS. Każdy z nich koncentruje się na innym aspekcie dekarbonizacji – od recyklingu metali, przez odzysk ciepła, po wychwytywanie i składowanie dwutlenku węgla.
POLVOLT – zakład recyklingu baterii w Zawierciu
Projekt POLVOLT, realizowany przez spółkę Elemental Battery Metals, zakłada budowę w Zawierciu zintegrowanego, niskoemisyjnego zakładu recyklingu metali. W jego ramach powstanie również wielkoskalowa rafineria metali akumulatorowych, której celem będzie produkcja surowców niezbędnych do wytwarzania komponentów baterii, m.in. niklu, kobaltu, manganu, żelaza i litu.
Innowacyjność projektu polega na połączeniu przyjaznych środowisku procesów metalurgicznych z recyklingiem tzw. czarnej masy, pochodzącej ze zużytych baterii litowo-jonowych oraz odpadów produkcyjnych. Dzięki temu możliwe będzie odzyskiwanie metali szlachetnych i nieszlachetnych, takich jak złoto, srebro, pallad, miedź, aluminium, ołów czy cyna.
Inwestycja ma wzmocnić bezpieczeństwo surowcowe europejskiego łańcucha dostaw baterii i ograniczyć zależność od importu surowców krytycznych spoza Unii Europejskiej.
HuCCSar – polski hub wychwytywania i składowania CO2
Projekt HuCCSar (Hub for Carbon Capture and Storage) zakłada utworzenie pierwszego w Polsce lądowego centrum wychwytywania, transportu i składowania dwutlenku węgla. W jego skład wejdą specjalnie zaprojektowany rurociąg do transportu CO2, modułowe magazyny podziemne oraz system monitoringu w czasie rzeczywistym.
Zastosowane rozwiązania mają umożliwić stworzenie skalowalnego i opłacalnego modelu krajowego systemu CCS (Carbon Capture and Storage), który będzie można rozwijać w regionach przemysłowych trudnych do dekarbonizacji. Projekt wykorzysta istniejącą infrastrukturę, co pozwoli na szybsze wdrożenie technologii w praktyce.
WasteLessDHS – odzysk ciepła z centrów danych
Projekt WasteLessDHS (Efficient Integration of Data Centers’ Waste Heat for Zero-Emission District Heating Systems) koncentruje się na wykorzystaniu ciepła odpadowego z centrów danych w miejskich systemach ciepłowniczych. Instalacja pozwoli na odzyskiwanie ciepła niskotemperaturowego z nowego centrum danych zlokalizowanego w Polsce i wprowadzanie go do sieci ciepłowniczej, ograniczając tym samym zużycie węgla.
Innowacyjność projektu polega na zastosowaniu trzystopniowego systemu pomp ciepła typu woda–woda, który podnosi temperaturę odzyskanego ciepła do poziomu wymaganego w sieci. Dodatkowo wprowadzony zostanie model biznesowy „ciepło jako usługa” (heat-as-a-service) umożliwiający efektywne zarządzanie energią w centrach danych.
Twórcy rozwiązania podkreślają, że ma ono potencjał, by stać się wzorcowym modelem integracji infrastruktury cyfrowej i ciepłowniczej w Europie, przyczyniając się do obniżenia kosztów ogrzewania oraz poprawy jakości powietrza.
Polska w czołówce beneficjentów Funduszu Innowacyjnego
Komisja Europejska poinformowała, że Polska realizuje obecnie sześć projektów wspieranych przez Fundusz Innowacyjny. Łączna wartość przyznanych im grantów wynosi 337,9 mln euro, a całkowity koszt inwestycji przekracza 616 mln euro.
Wśród dofinansowanych wcześniej inicjatyw znalazły się m.in. instalacja do produkcji zielonego wodoru w ZE PAK oraz zdekarbonizowana linia produkcyjna w Cementowni Kujawy należącej do LafargeHolcim.
Według danych Komisji projekty realizowane w Polsce mają w ciągu pierwszej dekady swojego funkcjonowania zredukować emisję gazów cieplarnianych o ponad 47 mln ton ekwiwalentu CO2.
Kolejne etapy realizacji
Twórcy projektów zakwalifikowanych do programu zostali zaproszeni do kolejnego etapu – przygotowania umów o dofinansowanie z Europejską Agencją Wykonawczą ds. Klimatu, Infrastruktury i Środowiska (CINEA). W etapie tym mają zostać uzgodnione kwestie budżetowe, techniczne i prawne. Zakończenie procesu planowane jest na pierwszą połowę 2026 r.
Nowe nabory już niebawem
Komisja Europejska zapowiedziała, że kolejne zaproszenia do składania wniosków o dofinansowanie w ramach Funduszu Innowacyjnego zostaną ogłoszone na początku grudnia 2025 r. Celem programu pozostaje wspieranie najbardziej zaawansowanych technologii niskoemisyjnych i neutralnych emisyjnie, które przyczynią się do osiągnięcia przez Unię Europejską neutralności klimatycznej do 2050 r.
Fundusz Innowacyjny jest finansowany z dochodów unijnego systemu handlu uprawnieniami do emisji (EU ETS), a jego wartość szacowana jest na 40 mld euro do 2030 r.
Katarzyna Poprawska-Borowiec
katarzyna.borowiec@gramwzielone.pl
© Materiał chroniony prawem autorskim. Wszelkie prawa zastrzeżone. Dalsze rozpowszechnianie artykułu tylko za zgodą wydawcy Gramwzielone.pl Sp. z o.o.
