Stabilność na papierze, niepewność w terenie – podwójna rzeczywistość programu Czyste Powietrze
Program Czyste Powietrze pozostaje jednym z kluczowych narzędzi modernizacji energetycznej domów w Polsce, ale spór wokół jego realizacji narasta. Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej przekonuje o stabilności finansowej, rekordowych wypłatach i technicznym charakterze wątpliwości związanych z finansowaniem z programu FEnIKS. Przedstawiciele branży i organizacji społecznych wskazują jednak na opóźnienia, napięcia w rozliczeniach i spadek zaufania do programu.
Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej (NFOŚiGW) w oficjalnym stanowisku podkreśla, że program Czyste Powietrze funkcjonuje stabilnie – zarówno finansowo, jak i operacyjnie. Fundusz zapewnia, że wypłaty dla beneficjentów są realizowane na bieżąco przez wojewódzkie fundusze ochrony środowiska i gospodarki wodnej i nie zostały ani nie zostaną zawieszone.
Według przedstawionych danych od początku 2024 r. do dziś w ramach programu wypłacono blisko 12 mld zł dofinansowania – więcej niż łącznie w poprzednich pięciu latach (8,7 mld zł). Na kontach wojewódzkich funduszy ochrony środowiska i gospodarki wodnej (WFOŚiGW) ma być obecnie zabezpieczone około 0,5 mld zł. Jednocześnie Fundusz informuje o przyspieszeniu obsługi wniosków o płatność i zmniejszeniu liczby oraz wartości przeterminowanych rozliczeń o około jedną trzecią w pierwszych miesiącach roku.
Certyfikacja środków FEnIKS jako proces techniczny
NFOŚiGW wskazuje, że certyfikacja środków z programu Fundusze Europejskie na Infrastrukturę, Klimat, Środowisko 2021–2027 (FEnIKS) jest standardowym, administracyjnym etapem przed przekazaniem deklaracji wydatków do Komisji Europejskiej. Obejmuje ona szczegółową weryfikację kwalifikowalności i dokumentacji poniesionych kosztów.
Fundusz podkreśla, że wątpliwości dotyczą jedynie marginalnej części wniosków – około 2 proc. puli objętej czasowym wstrzymaniem certyfikacji w 2024 r. Sporne kwestie mają dotyczyć m.in. urządzeń grzewczych niewpisanych do europejskiej bazy EPREL, przy czym – jak zaznaczono – producenci urządzeń sukcesywnie uzupełniają wymagane rejestracje.
Zapewnienie ciągłości finansowania
W oficjalnym komunikacie zaznaczono również, że działania podjęte przez NFOŚiGW mają gwarantować płynność finansową programu. Jednocześnie wskazano, że kwestie związane z certyfikacją nie obejmują środków z innych źródeł, takich jak Fundusz Modernizacyjny czy Krajowy Plan Odbudowy, z których wypłaty mają być realizowane bez zakłóceń.
Fundusz akcentuje także rolę nowej odsłony programu Czyste Powietrze, która – według deklaracji – ma minimalizować ryzyko nieprawidłowości oraz chronić beneficjentów przed nieuczciwymi wykonawcami i niesprawdzonymi technologiami.
Krytyczne głosy branży na platformie X
Odmienny obraz sytuacji wyłania się z wypowiedzi przedstawicieli branży i organizacji społecznych. Część komentatorów zwraca uwagę nie tyle na skalę wypłat, ile na tempo i praktykę ich realizacji.
Bartłomiej Orzeł, były pełnomocnik rządu ds. programu Czyste Powietrze, w swoim wpisie na platformie X wskazuje, że mimo formalnego braku zawieszenia programu, beneficjenci i wykonawcy mają czekać na środki miesiącami. Podnosi także kwestie dotyczące obniżania dotacji osobom o niskich dochodach oraz finansowania w przeszłości urządzeń, które – jego zdaniem – nie spełniały w danym okresie unijnych wymogów formalnych.
Z kolei Paweł Lachman, prezes zarządu Polskiej Organizacji Rozwoju Technologii Pomp Ciepła (PORT PC), zwraca uwagę na skalę zapotrzebowania finansowego, podając, że same wnioski złożone w 2024 r. opiewały na ponad 16 mld zł.
Czyste Powietrze nie spełnia swej roli
Najostrzejsze opinie formułuje lider Polskiego Alarmu Smogowego (PAS) Andrzej Guła, który ocenia, że program nie spełnia obecnie swojej pierwotnej roli ochrony gospodarstw domowych przed wysokimi kosztami energii i smogiem. W jego ocenie problemy organizacyjne i opóźnienia miały doprowadzić do utraty zaufania społecznego oraz realnych trudności po stronie części beneficjentów.
Choć NFOŚiGW przedstawia tezę o stabilnej realizacji programu i administracyjnym charakterze problemów, krytycy akcentują doświadczenia użytkowników końcowych oraz wykonawców zaangażowanych w program Czyste Powietrze, dla których kluczowe są terminowość i przewidywalność wypłat.
Dwie perspektywy, jedno wyzwanie
Zestawienie stanowiska NFOŚiGW i opinii branżowych pokazuje wyraźną różnicę perspektyw. Instytucja zarządzająca programem koncentruje się na danych zbiorczych, procedurach i długofalowej stabilności finansowej. Krytycy natomiast wskazują na operacyjne „wąskie gardła” i konsekwencje opóźnień odczuwalne na poziomie pojedynczych gospodarstw domowych i firm wykonawczych.
Katarzyna Poprawska-Borowiec
katarzyna.borowiec@gramwzielone.pl
© Materiał chroniony prawem autorskim. Wszelkie prawa zastrzeżone. Dalsze rozpowszechnianie artykułu tylko za zgodą wydawcy E-Magazyny Sp. z o.o.
