Związki metropolitalne będą mogły być członkiem klastrów energii
Wraz z uchwaleniem ustawy o związku metropolitalnym w województwie pomorskim ustawodawca wprowadził też punktowe, ale znaczące zmiany w ustawie z dnia 20 lutego 2015 r. o odnawialnych źródłach energii. Nowe przepisy otwierają związkom metropolitalnym drogę do aktywnego udziału w lokalnej transformacji energetycznej.
W lipcu w Dzienniku Ustaw pojawiła się najnowsza ustawa z dnia 11 czerwca 2026 r. o związku metropolitalnym w województwie pomorskim. Wprowadziła ona nowelizację ustawy o OZE. Kluczowa zmiana dotyczy art. 2 pkt 15a lit. a ustawy o OZE, który definiuje pojęcie klastra energii – porozumienia służącego wspólnemu wytwarzaniu, magazynowaniu, dystrybucji energii elektrycznej, paliw lub ciepła, zawieranego przez określone podmioty.
Dotychczas stroną klastra energii mogła być jednostka samorządu terytorialnego, spółka komunalna albo spółka z większościowym udziałem takich podmiotów. Związek metropolitalny – jako odrębny podmiot prawny, a nie jednostka samorządu terytorialnego – formalnie nie mógł zawiązać klastra samodzielnie.
Po zmianie katalog uprawnionych podmiotów rozszerza się i obejmuje wprost związek metropolitalny. Nowe brzmienie przepisu wskazuje, że stroną klastra energii może być: „jednostka samorządu terytorialnego lub związek metropolitalny”.
W praktyce oznacza to, że związki metropolitalne w Gdańsku i na Górnym Śląsku będą mogły samodzielnie inicjować i uczestniczyć w klastrach energii na swoim obszarze, ewentualnie koordynując działania większej liczby gmin i powiatów bez konieczności angażowania w to poszczególnych jednostek samorządu terytorialnego z osobna.
W uzasadnieniu do ustawy wyjaśniono, że zmiany dadzą możliwość uczestniczenia przez związek metropolitalny w klastrach energii. „Zapewni to realny wpływ na budowanie samowystarczalności energetycznej na obszarze związku metropolitalnego” – czytamy.
Szerszy udział w programach informacyjnych o OZE
Druga zmiana dotyczy art. 133 ustawy o OZE, regulującego programy informacyjne, doradcze i szkoleniowe dotyczące odnawialnych źródeł energii, prowadzone przez ministra właściwego do spraw energii.
Dotychczas przepis wskazywał na współpracę ministra z jednostkami samorządu terytorialnego. Po nowelizacji krąg partnerów tych działań rozszerza się o związki jednostek samorządu terytorialnego, zrzeszenia gmin oraz związki metropolitalne. Oznacza to, że te podmioty formalnie wejdą w rolę współorganizatorów kampanii informacyjnych i szkoleń dotyczących korzyści z rozwoju energetyki odnawialnej.
Nowe zadania własne związku metropolitalnego
Obie zmiany korespondują z zakresem zadań, jakie ustawa o związku metropolitalnym w województwie pomorskim przewiduje dla nowej jednostki. Zgodnie z art. 13 ust. 2 pkt 9 tej ustawy, związek metropolitalny – o ile tak stanowi jego statut – może wykonywać zadania publiczne w zakresie „rozwoju źródeł wytwórczych energii, w tym odnawialnych źródeł energii oraz tworzenia i rozwoju społeczności energetycznych”.
Nowelizacja ustawy o OZE daje więc związkowi metropolitalnemu realne instrumenty prawne do realizacji tego zadania – zarówno poprzez tworzenie klastrów energii, jak i udział w działaniach edukacyjno-informacyjnych na rzecz mieszkańców.
Co to oznacza w praktyce?
Związki metropolitalne (pomorski i śląski) uzyskują nowy instrument prawny – możliwość tworzenia klastrów energii obejmujących obszar całej metropolii, a nie tylko poszczególnych gmin. Może to ułatwić koordynację inwestycji w OZE, magazynowanie energii i budowę lokalnych społeczności energetycznych na dużą skalę.
Zmiany wpisują się w szerszy trend przekazywania związkom metropolitalnym kompetencji z zakresu energetyki i klimatu, obok już istniejących zadań dotyczących adaptacji do zmian klimatu i ochrony środowiska.
Kiedy wejdą zmiany?
Zmiany wchodzą w życie wraz z ustawą o związku metropolitalnym w województwie pomorskim, tj. 31 lipca 2026 r.
Planowane zmiany w systemie wsparcia
Ministerstwo Klimatu i Środowiska pracuje nad modyfikacją systemu wsparcia finansowego dla klastrów energii, po tym jak Komisja Europejska zakwestionowała pierwotny mechanizm przewidziany w ustawie z 17 sierpnia 2023 r. o zmianie ustawy o odnawialnych źródłach energii oraz niektórych innych ustaw. Zastrzeżenia KE dotyczyły zakładanego obniżenia kosztów usług dystrybucji – składnika zmiennego stawki sieciowej i stawki jakościowej – co Komisja uznała za niezgodne z Dyrektywą Parlamentu Europejskiego i Rady 2019/944 oraz Rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady 2019/943, wymagającymi, by taryfy dystrybucyjne odzwierciedlały rzeczywiste koszty systemu elektroenergetycznego ponoszone przez jego użytkowników.
W związku z tym trwają obecnie prace analityczne nad zmodyfikowanym modelem wsparcia. Jednocześnie, od 27 listopada 2025 r., obowiązują przepisy ułatwiające samorządom zawieranie umów na zakup energii elektrycznej, ciepła lub paliw od członków klastrów energii – jednostki samorządu terytorialnego nie muszą już w tym zakresie stosować ustawy – Prawo zamówień publicznych, co ma umożliwić im nabywanie tańszej energii wytwarzanej w ramach klastra i zachęcić do rozwoju lokalnej współpracy energetycznej
Patrycja Rapacka
patrycja.rapacka@gramwzielone.pl
© Materiał chroniony prawem autorskim. Wszelkie prawa zastrzeżone. Dalsze rozpowszechnianie artykułu tylko za zgodą wydawcy E-Magazyny Sp. z o.o.
