EBI otwiera portfel dla polskiej energetyki. Skorzystają atom, OZE i hydroenergetyka
Europejski Bank Inwestycyjny podpisał umowę z dwiema polskimi instytucjami. NCBJ otrzyma fundusze m.in. na laboratorium przy reaktorze Maria, którego praca wesprze OZE i magazyny energii. Wody Polskie otrzymają zaś wsparcie w projektach związanych z energetyką wodną.
Europejski Bank Inwestycyjny (EBI), ramię finansowe Unii Europejskiej, a jednocześnie jeden z największych wielostronnych banków rozwoju na świecie, podpisał umowy z dwiema polskimi instytucjami: Narodowym Centrum Badań Jądrowych i Wodami Polskimi.
Pieniądze na wsparcie energetyki
NCBJ otrzyma wsparcie finansowe o wartości 85 mln zł w ramach Tech EU, programu finansowania innowacyjności i konkurencyjności gospodarczej Europy. Wśród wspartych inicjatyw wskazano zwłaszcza trzy.
Pierwszym jest budowa laboratorium neutronowego Maria Neutron Laboratory (MNL), które powstanie przy jedynym polskim reaktorze jądrowym Maria, służącym do celów badawczych. W laboratorium rozwijane będą techniki pomiarowe materiałów wykorzystywanych m.in. w odnawialnych źródłach energii i akumulatorach.
Drugim jest program Nomaten CoRE, poświęcony badaniu i wytwarzaniu materiałów odpornych na ekstremalne warunki pracy, jakie pojawiają się np. w przemyśle energetycznym. Ostatnim projektem jest zwiększenie funkcjonalności Polskiego Lasera na Swobodnych Elektronach, który służy do badań ultraszybkich procesów zachodzących w materii.
Łączny koszt trzech projektów, współfinansowanych również z Krajowego Planu Odbudowy i Zwiększania Odporności, to ponad 460 mln zł.
Unia wspiera rozwój energetyki wodnej
Współpraca z Wodami Polskimi dotyczy rozwoju hydroenergetyki. Wsparcie obejmuje analizę wielomilionowych inwestycji hydroenergetycznych w dwóch województwach: śląskim i małopolskim. Odbędzie się w ramach programu Technical Assistance for a Green Energy Transition (TARGET), w którym Wody Polskie otrzymają doradztwo techniczne, finansowe i środowiskowe dla trzech potencjalnych lokalizacji nowych elektrowni wodnych na istniejących już progach piętrzących.
Doradztwo będzie trwać przez dwa lata, a jego celem jest zwiększenie wykorzystania OZE przy zagospodarowaniu już istniejącej infrastruktury hydrotechnicznej Wód Polskich oraz wykorzystaniu majątku Skarbu Państwa.
TARGET to wspólny instrument pomocy technicznej Komisji Europejskiej i EBI, który służy pomocy regionom węglowym, torfowym i łupkowym w identyfikacji i przygotowaniu projektów dotyczących czystej energii i efektywności energetycznej, wspierając sprawiedliwą transformację.
Elektrownie wodne w Polsce
Wody Polskie odpowiadają za krajową gospodarkę wodną, administrują ponad 185 tys. km cieków wodnych i posiadają prawa właścicielskie dotyczące wód należących do Skarbu Państwa. Wśród obowiązków instytucji znajduje się planowanie, przygotowanie i realizacja inwestycji w gospodarce wodnej oraz utrzymanie i eksploatacja około 32,8 tys. obiektów hydrotechnicznych.
Według danych Agencji Rynku Energii za czerwiec tego roku (czyli najnowszych dostępnych) moc zainstalowana na koniec pierwszego półrocza 2026 r. w elektrowniach wodnych zawodowych wyniosła łącznie 2,2 GW. W tym wolumenie znalazły się:
- elektrownie szczytowo-pompowe: 1,413 GW (bez zmian względem poprzedniego roku);
- elektrownie przepływowe: 0,8857 GW (rok temu 0,8793 GW).
Moc zainstalowana w hydroelektrowniach niezależnych (małych elektrowniach wodnych) wyniosła 0,1102 GW, wobec 0,1018 GW w pierwszej połowie 2025 r. Jednostki tego typu nie należą do wielkich, państwowych koncernów energetycznych, lecz do prywatnych inwestorów, firm czy gospodarstw wodnych.
Elektrownie zawodowe wykorzystujące wodę w czerwcu 2026 r. wyprodukowały 201,6 GWh energii elektrycznej, co w ujęciu rok do roku jest wzrostem z 191,5 GWh. Za to zjawisko odpowiadają elektrownie szczytowo-pompowe (115,6 GWh wobec 83,4 GWh w czerwcu 2025 r.); elektrownie przepływowe odnotowały natomiast spadek ze 108,2 GWh w czerwcu 2025 r. do 86 GWh w czerwcu tego roku.
Elektrownie przepływowe wykorzystują naturalny przepływ wody w rzece, który napędza turbiny. Produkcja energii zależy od aktualnego przepływu wody i nie jest magazynowana – instalacje generują prąd wtedy, gdy pozwalają na to warunki.
Elektrownie szczytowo-pompowe działają dzięki dwóm zbiornikom wody znajdującym się na różnych wysokościach. W czasie niskiego zapotrzebowania i taniej energii woda jest pompowana do górnego zbiornika, co wymaga poboru prądu z sieci. W godzinach szczytowego zapotrzebowania woda spuszczana jest w dół przez turbiny, produkując prąd. Dzięki temu instalacje te mogą być wykorzystywane do bilansowania systemu. W Polsce działają trzy takie obiekty: w Żarze, Żarnowcu i Żydowie.
Cichy bohater energetyki
Wody Polskie współpracują ze spółkami energetycznymi w zakresie energetyki wodnej. Elektrownie wodne należą do spółek takich jak PGE, Tauron czy Enea. Część infrastruktury (zbiorniki i budowle hydrotechniczne) należy do Wód Polskich, co wymaga ścisłej współpracy między oboma podmiotami. Wspólnie gospodarują one zasobami wodnymi, planują pracę zbiorników i koordynują działania operacyjne umożliwiające efektywne wykorzystanie instalacji.
Szczegóły tej współpracy oraz to, jak hydroenergetyka wsparła system elektroenergetyczny w czasie upałów, redakcja Gramwzielone.pl opisała w tekście: Cichy bohater rynku mocy. Jak woda ratuje energetykę?
Marcin Karwowski
marcin.karwowski@gramwzielone.pl
© Materiał chroniony prawem autorskim. Wszelkie prawa zastrzeżone. Dalsze rozpowszechnianie artykułu tylko za zgodą wydawcy E-Magazyny Sp. z o.o.
