Czy Polska skorzysta z klauzuli wyjścia? Mamy odpowiedź rządu
Komisja Europejska umożliwiła państwom członkowskim skorzystanie z krajowej klauzuli wyjścia, aby w większym stopniu mogły one wesprzeć inwestycje w energetyce. Pieniądze mogą posłużyć rozwojowi OZE, elektrowni jądrowych oraz elektromobilności. Czy Polska skorzysta z tej opcji? Ministerstwo Finansów odpowiedziało redakcji Gramwzielone.pl.
Komisja Europejska przyjęła wytyczne, według których państwa członkowskie będą mogły skorzystać z krajowej klauzuli wyjścia w celu sfinansowania projektów energetycznych wspierających bezpieczeństwo energetyczne i odejście od paliw kopalnych. Zapewni to nowe środki na energetykę. Czy Polska z nich skorzysta? Ministerstwo Finansów odpowiedziało na to pytanie redakcji Gramwzielone.pl.
Czym jest krajowa klauzula wyjścia?
Krajowa klauzula wyjścia oznacza, że państwa członkowskie mogą odstąpić od przyjętych przez Unię Europejską wymogów fiskalnych w przypadku wystąpienia wyjątkowych okoliczności niezależnych od danego państwa, które mają istotny wpływ na jego finanse publiczne.
Mechanizm pozwala zwiększyć publiczne wsparcie na inwestycje bez ryzyka wszczęcia procedury nadmiernego deficytu. Poszczególne państwa mogą tymczasowo odejść od ścieżki fiskalnej wyznaczonej przez Radę Europejską, jeśli podjęte działania nie zagrażają stabilności fiskalnej w średnim okresie. Dane państwo musi złożyć wniosek, a decyzję podejmuje Rada na podstawie oceny i zalecenia Komisji Europejskiej.
Przepis został wprowadzony reformą Paktu Stabilności i Wzrostu z 2024 r., ale jego pierwsze faktyczne zastosowanie odnotowano w ramach planu ReArm Europe/Readiness 2030, aby zwiększyć wydatki obronne bez uruchamiania procedury nadmiernego deficytu. Wówczas skorzystało z niej kilkanaście krajów, w tym Polska.
Klauzula wyjścia objęła energetykę
Komisja Europejska rozszerzyła możliwość skorzystania z klauzuli wyjścia na energetykę, co zostało zasygnalizowane 3 czerwca 2026 r., a wprowadzone 18 sierpnia 2026 r. Decyzja Komisji Europejskiej jest podyktowana utrzymującymi się wysokimi cenami energii, które obciążają mieszkańców i przedsiębiorstwa państw członkowskich. Nowe wytyczne obejmują środki na inwestycje wspierające bezpieczeństwo energetyczne w latach 2026–2028. Państwa członkowskie mogą objąć klauzulą tylko wydatki przyjęte po 28 lutego 2026 r. Środki mieszczą się w ramach dotychczasowego limitu 1,5 proc. PKB, przy czym roczny limit nie może przekroczyć 0,3 proc. PKB, a łącznie (w latach 2026–2028) 0,6 proc. PKB.
Każdy wniosek o zastosowanie krajowej klauzuli wyjścia będzie oceniany indywidualnie.
Resort odpowiada
Redakcja Gramwzielone.pl zapytała Ministerstwo Finansów, czy Polska planuje skorzystać z tej możliwości w zakresie wsparcia inwestycji w sektorze energetycznym.
– Dotychczas jedynie Grecja i Włochy wyraziły zamiar ubiegania się o dodatkową elastyczność budżetową wynikającą z rozszerzenia krajowej klauzuli wyjścia na wydatki związane z bezpieczeństwem energetycznym – odpowiedział resort.
Jak zaznacza Ministerstwo Finansów, Polska do tej pory nie wykorzystała w pełni dostępnej elastyczności w ramach krajowej klauzuli wyjścia dotyczącej wydatków na obronność, dlatego – jak uzasadnia resort finansów – „wnioskowanie o dodatkową elastyczność jest bezprzedmiotowe”.
Na co można przeznaczyć fundusze?
Na co mogłyby zostać wykorzystane dodatkowe środki? Komisja Europejska przedstawiła przykładowy i niewyczerpujący wykaz środków, który może przysłużyć się zmniejszeniu uzależnienia od paliw kopalnych i zwiększeniu bezpieczeństwa energetycznego państw UE.
Wykaz podzielono na pięć grup docelowych.
Segment gospodarstw domowych zakłada dotacje na:
- energię geotermalną i słoneczną;
- magazyny energii w budynkach mieszkalnych;
- zastąpienie kotłów na paliwa kopalne czystymi alternatywami, np. pompami ciepła;
- infrastrukturę ładowania pojazdów elektrycznych;
- dotacje lub pożyczki o obniżonym oprocentowaniu na średnie lub gruntowne renowacje budynków mieszkalnych.
Komisja Europejska wskazała dwa przykładowe działania w sektorze publicznym: inwestycje w wytwarzanie oraz magazynowanie energii z OZE i inwestycje w średnie lub gruntowne renowacje budynków.
W przypadku przedsiębiorstw Bruksela proponuje:
- zachęty podatkowe na rzecz infrastruktury ładowania pojazdów elektrycznych;
- dotacje lub pożyczki o obniżonym oprocentowaniu na średnie lub gruntowne renowacje budynków;
- ukierunkowane zachęty finansowe mające na celu zwiększenie tempa wdrażania technologii dekarbonizacji przemysłu określonych w załączniku do rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1735.
Infrastruktura transportowa może liczyć m.in. na inwestycje publiczne w infrastrukturę ładowania pojazdów elektrycznych oraz infrastrukturę czystego transportu miejskiego i tabor szynowy (tramwaje lub metro); a także na inwestycje publiczne w infrastrukturę kolejową oraz tabor kolejowy.
Najwięcej sugestii pojawiło się przy sektorze energetycznym:
- inwestycje w projekty dotyczące energii odnawialnej, w tym wytwarzania energii elektrycznej i cieplnej;
- inwestycje w technologie baterii i magazynowania energii;
- inwestycje w elektrownie jądrowe;
- inwestycje w infrastrukturę i technologie sieci elektroenergetycznej;
- inwestycje w technologie produkcji wodoru w drodze elektrolizy z wykorzystaniem energii elektrycznej ze źródeł odnawialnych lub niskoemisyjnych;
- inwestycje w technologie efektywności energetycznej związane z systemem energetycznym;
- inwestycje w zrównoważone paliwa odnawialne;
- dwukierunkowe kontrakty różnicowe na wytwarzanie czystej energii;
- inwestycje mające na celu zwiększenie bezpieczeństwa fizycznego i cyberbezpieczeństwa systemów energetycznych.
Skarga do Komisji Europejskiej
Fundacja ClientEarth Prawnicy dla Ziemi złożyła do Komisji Europejskiej skargę przeciwko Polsce i Węgrom w sprawie barier utrudniających obywatelom udział w społecznościach energetycznych. Ministerstwo Klimatu i Środowiska ujawniło w odpowiedzi na interpelację poselską, że osobna, dotycząca Polski sprawa przed Komisją – notyfikacja mechanizmu wsparcia dla spółdzielni energetycznych w gminach miejskich – od miesięcy utknęła na etapie nieformalnych rozmów, a Bruksela ma wątpliwości co do zgodności tego mechanizmu z unijnymi przepisami o rynku energii. Szczegóły można poznać w artykule Bruksela naciska na Polskę ws. energetyki obywatelskiej. Sprawa spółdzielni utknęła w Komisji Europejskiej.
Unia Europejska planuje mocniej postawić na elektryfikację gospodarki w celu odejścia od paliw kopalnych. Komisja Europejska wskazała, że elektryfikacja powinna w większym stopniu dotyczyć m.in. transportu i przemysłu, a w tym celu kraje UE powinni przyspieszyć z wdrażaniem pojazdów elektrycznych, magazynów energii i rozwojem sieci. Więcej na ten temat w artykule: UE chce przyspieszyć elektryfikację. Polska może zostać w tyle.
Marcin Karwowski
marcin.karwowski@gramwzielone.pl
© Materiał chroniony prawem autorskim. Wszelkie prawa zastrzeżone. Dalsze rozpowszechnianie artykułu tylko za zgodą wydawcy E-Magazyny Sp. z o.o.
z perspektywy analizy wstecznej jest to dla nas bardzo nieopłacalne jeśli chodzi o państwo ale obywatele dużo na tym nie skorzystają chyba że jednostki grube ryby a pospólstwo to tak słabiutko