Spada liczba wniosków i zaufanie społeczne do Czystego Powietrza

Zakończyła się siódma edycja kampanii edukacyjnej „Zobacz, czym oddychasz”, prowadzonej przez Polski Alarm Smogowy. Jej celem było zwrócenie uwagi na skutki zdrowotne wynikające z oddychania zanieczyszczonym powietrzem oraz zwiększenie świadomości społecznej w tym zakresie. Podczas finału akcji organizacje społeczne wystosowały do władz apel o interwencję w sprawie programu Czyste Powietrze.

W ramach tegorocznej odsłony kampanii instalacje odwiedziły 28 miejscowości w 12 województwach. Szczególny nacisk położono na gminy, w których nie prowadzi się pomiarów jakości powietrza.

Łącznie, we wszystkich edycjach, mobilna instalacja pojawiła się już w ponad 200 miejscowościach.

REKLAMA

Mobilne „płuca” jako narzędzie edukacyjne

Centralnym elementem kampanii był dwumetrowy model ludzkich płuc, który symulował proces oddychania poprzez zasysanie powietrza. Zanieczyszczenia osadzały się na jego powierzchni, powodując zmianę koloru z białego na szary lub nawet czarny – w zależności od poziomu smogu.

Instalacje były prezentowane przez około cztery tygodnie w każdej lokalizacji, co miało umożliwić mieszkańcom obserwację zmian i lepsze zrozumienie skali problemu.

Apel do premiera w sprawie programu Czyste Powietrze

Podczas finału kampanii Polski Alarm Smogowy oraz 20 organizacji pozarządowych skierowało apel do premiera Donalda Tuska o pilną interwencję w sprawie programu Czyste Powietrze.

Sygnatariusze wskazali, że program – mający na celu wymianę źródeł ciepła i poprawę efektywności energetycznej budynków – znajduje się w kryzysie, a tempo jego realizacji znacząco spadło.

Problemy systemowe i spadek liczby wniosków

Z danych przedstawionych przez organizacje wynika, że w 2025 r. w programie Czyste Powietrze złożono około 55 tys. wniosków o dofinansowanie, co oznacza znaczący spadek w porównaniu z latami poprzednimi. Wskazano, że liczba ta jest niemal pięciokrotnie niższa niż w 2024 r. oraz blisko czterokrotnie niższa niż w 2023 r.

Organizacje zwróciły uwagę, że trudności w funkcjonowaniu programu wynikają m.in. z rozbudowanej biurokracji, skomplikowanych procedur oraz niewydolnej obsługi beneficjentów. Podkreślono również, że osoby o niższych dochodach mają ograniczony dostęp do wsparcia.

Wskazano, że czynniki te do spadku zaufania do programu zarówno wśród obywateli, jak i przedsiębiorców oraz samorządów. Według autorów apelu przy obecnym tempie realizacji osiągnięcie celu programu, jakim jest modernizacja 2,5 mln domów, może zająć około 40 lat.

REKLAMA

Niezrealizowane zapowiedzi

Autorzy apelu odwołali się do wcześniejszych deklaracji dotyczących szeroko zakrojonej termomodernizacji budynków oraz zapisów umowy koalicyjnej z 2023 r. Zaznaczyli, że zamiast zapowiadanego przyspieszenia działań, obserwowany jest spadek liczby składanych wniosków, co – jak wskazano – świadczy o pogłębiającym się kryzysie programu.

Znaczenie dla bezpieczeństwa energetycznego

Organizacje podkreśliły, że poprawa efektywności energetycznej budynków ma znaczenie nie tylko dla jakości powietrza, lecz także dla bezpieczeństwa energetycznego kraju. Wskazano, że ograniczenie zużycia energii może przyczynić się do zmniejszenia zależności od importu paliw, takich jak węgiel, gaz czy biomasa, co uzasadnia traktowanie tego obszaru jako priorytetowego.

Wsparcie środowisk naukowych i partnerów

W tegorocznej edycji kampanii udział wzięli przedstawiciele środowisk medycznych i naukowych, w tym specjaliści z zakresu pediatrii, alergologii i zdrowia publicznego. Kampanię wspierały również organizacje branżowe oraz instytucje zajmujące się ochroną zdrowia i środowiska.

Partnerami przedsięwzięcia były m.in. Allegro Foundation, Clean Air Fund oraz Fundacja Better Future. Dodatkowe wsparcie zapewniła Edukacyjna Sieć Antysmogowa NASK. W województwie mazowieckim działania realizowano w ramach projektu finansowanego przez samorząd województwa.

Szeroka koalicja organizacji

Apel do premiera podpisały liczne organizacje społeczne i ekologiczne, w tym m.in. fundacje, stowarzyszenia oraz instytuty zajmujące się ochroną środowiska, zdrowiem publicznym i analizą polityk publicznych.

Wśród nich znalazły się: Ekowyborca, Europejskie Centrum Czystego Powietrza, Fundacja 360!, Fundacja EkoRozwoju, Fundacja Frank Bold, Fundacja Greenpeace Polska, Fundacja Instrat, Fundacja Mission Possible, Fundacja Rodzice dla Klimatu, Fundacja Rozwoju Ekologicznego i Ochrony Środowiska EKO – LUBUSZ, HEAL Polska, Instytut Ekonomii Środowiska, Instytut Reform, Polski Alarm Smogowy, Polski Klub Ekologiczny Okręg Mazowiecki, Project Tempo, Stowarzyszenie Ekologiczne EKO-UNIA, Stowarzyszenie Elektroprosumentów Obywatelska Społeczność Energetyczna, Stowarzyszenie Lepsze Miejsce, Światowy Ruch Katolików na rzecz Środowiska oraz Zielony Instytut.

Sygnatariusze wskazali na potrzebę pilnych zmian w programie Czyste Powietrze, które miałyby przywrócić jego skuteczność oraz zwiększyć dostępność dla obywateli.

To kolejny apel

Wcześniej podobny list do premiera wystosowały organizacje samorządowe reprezentujące ponad tysiąc gmin, apelując o wprowadzenie skutecznych rozwiązań finansowych wspierających wymianę przestarzałych kotłów grzewczych i ocieplanie budynków. Wskazały, że konieczne jest szybkie usprawnienie programu Czyste Powietrze i wznowienie wsparcia dla budynków wielorodzinnych. Szerzej na ten temat w artykule: Wymiana kopciuchów w Polsce w obecnym tempie zajmie 30 lat. Apel do premiera.

Katarzyna Poprawska-Borowiec

katarzyna.borowiec@gramwzielone.pl

© Materiał chroniony prawem autorskim. Wszelkie prawa zastrzeżone. Dalsze rozpowszechnianie artykułu tylko za zgodą wydawcy E-Magazyny Sp. z o.o.