Geotermia na Podhalu: rozwój systemu i cyfrowe sterowanie siecią ciepłowniczą

Geotermia jest odnawialnym źródłem energii wykorzystującym ciepło zgromadzone we wnętrzu Ziemi. W warunkach polskich znajduje ona zastosowanie głównie w ciepłownictwie, gdzie gorące wody podziemne służą do ogrzewania budynków i przygotowania ciepłej wody użytkowej.

Według szacunków warunki geologiczne sprzyjające wykorzystaniu geotermii występują nawet na połowie terytorium kraju, jednak udział tego źródła w systemowym wytwarzaniu ciepła pozostaje niewielki i wynosi około 1 proc.

Jednym z regionów, w których geotermia rozwija się najintensywniej, jest Podhale. Sprzyja temu budowa geologiczna oraz wieloletnie doświadczenie w eksploatacji wód geotermalnych. System ten funkcjonuje tam od ponad trzech dekad i jest uznawany za największy w Polsce oraz jeden z większych w Europie.

REKLAMA

Geotermia Podhalańska i jej znaczenie dla regionu

Jak podaje Geotermia Podhalańska, spółka dostarcza ciepło do blisko dwóch tysięcy budynków w Zakopanem, Białym Dunajcu, Poroninie i Szaflarach. W przypadku stolicy Tatr zapewnia to pokrycie około 40 proc. zapotrzebowania cieplnego mieszkańców. System ten stanowi alternatywę dla indywidualnych pieców węglowych, które w sezonie grzewczym są jedną z głównych przyczyn smogu w regionie.

Jak wskazał burmistrz Zakopanego Łukasz Filipowicz, geotermia na Podhalu jest obecnie jednym z najtańszych sposobów ogrzewania, a dla części mieszkańców stała się jedynym źródłem ciepła. Z tego względu niezawodność dostaw ma kluczowe znaczenie, zwłaszcza w okresie zimowym.

Cyfrowe sterowanie systemem ciepłowniczym

Wraz z rozwojem infrastruktury rośnie znaczenie systemów zarządzania i nadzoru nad siecią. Jak podaje ABB, w Geotermii Podhalańskiej zastosowano system sterowania ABB Symphony Plus, który obejmuje cały proces – od wydobycia wód geotermalnych, przez produkcję ciepła, po jego dystrybucję do odbiorców.

System integruje dwa główne obiekty: ciepłownię geotermalną w Bańskiej Niżnej oraz szczytową pompownię w Zakopanem. Jego zadaniem jest monitorowanie parametrów, takich jak temperatura, przepływ i ciśnienie, oraz dostosowywanie pracy instalacji do aktualnych potrzeb sieci. Ma to szczególne znaczenie w regionie o zróżnicowanej topografii, gdzie różnice wysokości w sieci sięgają około 200 m.

Jak wyjaśnił Wojciech Wartak, kierownik Ruchu Zakładu Górniczego PEC Geotermia Podhalańska S.A., w sytuacjach awaryjnych, takich jak przerwy w zasilaniu czy lokalne podtopienia, system umożliwia szybkie alarmowanie operatorów lub automatyczne uruchamianie zabezpieczeń, co ogranicza ryzyko uszkodzeń infrastruktury i przerw w dostawach ciepła.

Modernizacja i przygotowanie na dalszy rozwój

W ramach modernizacji Geotermii Podhalańskiej wymieniono serwery i stacje robocze oraz zaktualizowano system ABB Freelance w warstwie procesowej. Zmieniono także sposób komunikacji, zastępując połączenia GPRS stałym łączem, co poprawiło stabilność transmisji danych i czas reakcji systemu.

Jak podkreśla ABB, zastosowane rozwiązania umożliwiają stopniową rozbudowę systemu sterowania wraz z przyłączaniem nowych odbiorców i obiektów produkcyjnych – bez konieczności wymiany całej infrastruktury. Ma to znaczenie w regionie, gdzie sieć ciepłownicza systematycznie się powiększa.

Nowe inwestycje geotermalne na Podhalu

Spółka Geotermia Podhalańska prowadzi równolegle działania związane z rozwojem i modernizacją całego systemu. Obejmują one m.in. montaż nowych wymienników ciepła, budowę rurociągów oraz realizację kolejnych odwiertów.

REKLAMA

21 października 2024 r. rozpoczęły się prace przygotowawcze pod wykonanie czwartego odwiertu produkcyjnego – Bańska PGP-7. Odwiert ten, o planowanej głębokości przekraczającej 4 km, ma dostarczać wodę o temperaturze około 85 st. C.

Koszt projektu wynosi 108,5 mln zł, z czego 52,6 mln zł pochodzi z dotacji Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w ramach programu „Polska Geotermia Plus”. Nowy odwiert ma zwiększyć moc systemu o blisko 15 MWt (przy obecnej mocy około 80 MWt) oraz umożliwić podłączenie kolejnych odbiorców. W ramach inwestycji realizowana jest również rozbudowa sieci ciepłowniczej o około 6 km, budowa infrastruktury towarzyszącej oraz montaż nowych urządzeń technologicznych.

Przypomnijmy, że w kwietniu 2023 r. w Szaflarach ruszyły prace nad najgłębszym odwiertem geotermalnym w Polsce, który docelowo ma sięgnąć 7 km. Choć inwestycja wciąż jest realizowana, co pewien czas występują tam utrudnienia.

W czerwcu 2024 r. prace przy odwiercie stanęły na głębokości 5,9 tys. m. Szerzej na ten temat w artykule: Geotermia w Szaflarach pod znakiem zapytania. Odwiert wstrzymano.Do kolejnej awarii doszło także w sierpniu 2024 r., kiedy prace stanęły na głębokości ponad 6 tys. m. Szerzej na ten temat w artykule: Spalony silnik wstrzymał drążenie odwiertu geotermalnego na Podhalu.

Znaczenie dla jakości powietrza

Choć – jak podkreślają twórcy instalacji – geotermia nie rozwiązuje samodzielnie problemu smogu, ograniczanie liczby indywidualnych pieców węglowych przekłada się na poprawę jakości powietrza. Według danych Geotermii Podhalańskiej w ciągu około 30 lat działalności system przyczynił się do redukcji emisji CO2 o ponad 700 tys. ton, co odpowiada ograniczeniu zużycia węgla o blisko 400 tys. ton.

Rozbudowa infrastruktury geotermalnej oraz rozwój systemów sterowania mają umożliwić dalsze zwiększanie udziału tego źródła ciepła w bilansie energetycznym Podhala w kolejnych latach.

Katarzyna Poprawska-Borowiec