BGK: magazyny energii, biogaz i biometan najmniej bankowalnymi inwestycjami w energetyce

Eksperci BGK alarmują, że bez silniejszego wsparcia finansowego dla rozwiązań zwiększających elastyczność systemu, takich jak magazyny energii, biometan, biogaz czy systemy power-to-heat, rosnący udział OZE może zagrozić stabilności dostaw energii.

Polska transformacja energetyczna przyspiesza, a udział odnawialnych źródeł energii (OZE) w krajowym miksie systematycznie rośnie. Wraz z tym postępem ujawnia się jednak rosnąca luka inwestycyjna w obszarach kluczowych dla stabilności Krajowego Systemu Elektroenergetycznego (KSE). Z najnowszej analizy Banku Gospodarstwa Krajowego (BGK) wynika, że mimo strategicznego znaczenia dla bezpieczeństwa energetycznego kraju magazyny energii, instalacje produkcji i przesyłu biogazu i biometanu, a także technologie power-to-heat należą dziś do najmniej „bankowalnych” segmentów rynku. Dużo chętniej banki udzielają kredytów na projekty o przewidywalnych przepływach finansowych i relatywnie niskim współczynniku ryzyka, takie jak rozwój sieci elektroenergetycznych czy elektrowni gazowych typu CCGT i OCGT. Jak podkreśla BGK, to dobry, ale niewystarczający kierunek.

OZE rosną, a system musi nadążyć

Analitycy BGK zwracają uwagę, że dynamiczny rozwój fotowoltaiki i energetyki wiatrowej zmienia strukturę polskiego miksu energetycznego, ale także wymusza konieczność szybkiego reagowania na wahania podaży i popytu.

REKLAMA

– Polski system elektroenergetyczny staje się coraz bardziej złożony i podatny na wahania wynikające z warunków pogodowych. O ile transformacja jest nieunikniona, o tyle jej sukces zależy od zdolności do magazynowania i bilansowania rynku energii – podkreśla Artur Galbarczyk, dyrektor Biura Branży Energetycznej i Technologii w BGK.

Według banku inwestycje w elastyczność systemu powinny być traktowane na równi z budową nowych mocy wytwórczych. Bez nich rozwój OZE może prowadzić do coraz częstszych problemów z bilansowaniem systemu i niestabilnością cen energii.

Gaz jako rozwiązanie pomostowe

Jednym z klasycznych narzędzi poprawy elastyczności KSE są elektrownie gazowe, które mogą pracować zarówno w trybie podstawowym, jak i szczytowym. Ich zaletą jest niższa emisyjność CO2 w porównaniu z węglem oraz zdolność do szybkiego reagowania na zmiany zapotrzebowania.

Jak wynika z danych przedstawionych przez BGK, na koniec 2024 r. moc zainstalowana jednostek gazowych w Polsce przekroczyła 5 GW, co oznacza dwukrotny wzrost względem 2020 r.

Jednocześnie BGK zaznacza, że energetyka gazowa ma charakter przejściowy: opiera się na imporcie surowca i nie stanowi docelowego rozwiązania w drodze do neutralności klimatycznej.

Magazyny energii – technologia z potencjałem, ale bez finansowania

Dużo bardziej przyszłościowym rozwiązaniem są – zdaniem banku – inwestycje w bateryjne magazyny energii (BESS). Jak podkreślają autorzy analizy, systemy magazynowania energii w bateriach są jednym z filarów nowoczesnych systemów elektroenergetycznych, gdyż pozwalają gromadzić nadwyżki energii w okresach wysokiej produkcji i oddawać je do sieci w momentach zwiększonego zapotrzebowania. Dzięki temu oferują szereg różnorodnych korzyści: stabilizują pracę Krajowego Systemu Energetycznego, ograniczają wahania hurtowych cen energii, poprawiają rentowność OZE oraz zmniejszają udział źródeł węglowych i gazowych w krajowym miksie energetycznym.

Mimo to zdaniem BGK projekty magazynowe należą dziś do najmniej atrakcyjnych inwestycji dla banków komercyjnych. Powodem są m.in. niepewne modele biznesowe, brak stabilnych mechanizmów wsparcia oraz wysokie ryzyko regulacyjne.

Biogaz, biometan i power-to-heat na finansowym marginesie

Szczególne miejsce w raporcie BGK zajmują biogazownie i biometanownie. Ich kluczową zaletą jest niezależność od pogody oraz możliwość regulowania produkcji energii.

Jak podkreślają autorzy analizy, obecnie Polska wykorzystuje zaledwie około 3 proc. swojego technicznego potencjału biogazowego. Tymczasem krajowy potencjał produkcji biometanu szacowany jest na co najmniej 8 mld m3 rocznie – ilość ta mogłaby pokryć znaczną część zapotrzebowania na gaz ziemny w energetyce i gospodarce.

Według BGK rozwój produkcji i dystrybucji biometanu mógłby nie tylko zwiększyć bezpieczeństwo energetyczne Polski i ograniczyć import gazu z zagranicy, ale także wesprzeć dekarbonizację oraz wspomóc proces zagospodarowania odpadów rolniczych i komunalnych. Mimo to sektor ten pozostaje w finansowym cieniu.

REKLAMA

Z problemami w zakresie finansowania inwestycji borykają się także według BGK technologie power-to-heat połączone z magazynami ciepła. Jak podkreślają eksperci, projekty tego typu – dzięki przekształcaniu nadwyżki energii elektrycznej w ciepło, które następnie można wykorzystać do podgrzewania wody w systemach ciepłowniczych lub magazynach – mogą przyczynić się do zwiększenia elastyczności Krajowego Systemu Elektroenergetycznego. A dodatkowo mogą wspierać rozwój OZE i dekarbonizację ciepłownictwa – o ile ich deweloperzy rozwiążą problem luki finansowej, z którą obecnie się borykają.

Sieci elektroenergetyczne – kręgosłup transformacji

BGK zwraca uwagę, że bez rozbudowy i modernizacji sieci przesyłowych i dystrybucyjnych żadna transformacja się nie powiedzie. To właśnie rozwinięta, nowoczesna infrastruktura sieciowa umożliwia bowiem bilansowanie podaży i popytu oraz integrację nowych źródeł i odbiorców, a także zapewnia bezpieczeństwo dostaw energii przy wysokim poziomie cyfryzacji systemu.

Jak podkreślają autorzy analizy, z tego względu rozwój sieci musi nadążać za rozwojem OZE, elektromobilności, elektryfikacją ciepłownictwa oraz rosnącym zapotrzebowaniem generowanym m.in. przez centra danych i sztuczną inteligencję.

Skala wyzwań pod tym względem jest ogromna: zgodnie z szacunkami przywołanymi w raporcie do 2040 r. Polska będzie musiała zainwestować w sektor paliwowo-energetyczny od 2,7 do 3,5 biliona złotych, z czego produkcja, przesył i dystrybucja energii elektrycznej pochłoną nawet 1,7 biliona złotych.

 

Inwestycje w elastyczność systemu to inwestycje w bezpieczeństwo i stabilność dostaw energii. Ich skala przekracza możliwości pojedynczych inwestorów, dlatego potrzebne jest połączenie kapitału publicznego i komercyjnego

– podkreśla Joanna Smolik, dyrektorka Departamentu Relacji Strategicznych w BGK.

Bank Gospodarstwa Krajowego deklaruje gotowość do odegrania kluczowej roli w finansowaniu strategicznych, ale trudnych projektów.

– Naszą rolą jest zapewnić pierwszą lub ostatnią złotówkę do projektu o strategicznym znaczeniu dla polskiego systemu elektroenergetycznego – mówi Joanna Smolik.