Łotwa zwiększa dopłaty do OZE. Niektóre gospodarstwa odzyskają nawet 85 proc. kosztów
Łotewskie Ministerstwo Klimatu i Energetyki rozszerzyło 1 września 2026 r. program wsparcia dla gospodarstw domowych inwestujących w urządzenia OZE. Zmiany podnoszą poziom dofinansowania dla posiadaczy Karty Rodziny z 70 do 85 proc. kosztów kwalifikowanych, poszerzają katalog wspieranych urządzeń i ograniczają obowiązki administracyjne beneficjentów. Decyzja zapada zaledwie kilka dni po najsilniejszym sztormie, jaki nawiedził kraj od dekad.
Nocą z 22 na 23 sierpnia 2026 r. przez Łotwę przeszedł cyklon, określany przez tamtejszych meteorologów jako najsilniejszy sztorm w kraju od 1966 r., a pod względem skutków — najdotkliwszy od 2005 r. Porywy wiatru przekraczały lokalnie 30 m/s, a w Rydze prędkość wiatru sięgnęła ponad 108 km/h. Żywioł pozbawił prądu ok. 277 tys. gospodarstw domowych na Łotwie, a przywracanie zasilania w najbardziej dotkniętych rejonach — powiatach Aizkraukle, Preili, Jekabpils i Rezekne — trwało nawet pięć dni.
Sztorm przyczynił się do śmierci jednej osoby w Jełgawie (po zawaleniu się części budynku), a łotewska państwowa spółka leśna szacowała, że same szkody w lasach mogą przekroczyć 100 tys. m³ drewna i potrwają nawet cztery miesiące do uprzątnięcia. Żywioł dotknął też sąsiednią Litwę (jedna ofiara śmiertelna, ponad 200 tys. odbiorców bez prądu) oraz Estonię i północno-wschodnią Polskę.
To właśnie do tego wydarzenia odniósł się minister klimatu i energetyki Janis Vitenbergs, ogłaszając zmiany w programie.
– Sztorm wielu przypomniał, jak duże znaczenie w naszym codziennym życiu ma dostępność energii. Niezależny i efektywny energetycznie dom daje większe bezpieczeństwo również w sytuacjach nadzwyczajnych, jakich doświadczyliśmy w zeszłym tygodniu. W programie wprowadziliśmy szereg istotnych zmian, uwzględniając propozycje zgłaszane przez mieszkańców i samorządy. Zwiększamy wsparcie dla rodzin, poszerzamy katalog wspieranych urządzeń i pozwalamy mieszkańcom wybrać rozwiązanie najlepiej dopasowane do sytuacji ich domu, a także upraszczamy realizację projektów – powiedział Janis Vitenbergs, minister klimatu i energetyki Łotwy.
Cztery lata programu. 15,7 tys. projektów i niemal 60 mln euro wsparcia
Program wsparcia dla gospodarstw domowych działa nieprzerwanie od marca 2022 r. Jak wynika z danych łotewskiego portalu LV portals oraz samego resortu klimatu, w ciągu czterech lat funkcjonowania zrealizowano już 15,7 tys. projektów, na które przyznano łącznie ponad 59,75 mln euro (ok. 254 mln zł) wsparcia we wszystkich regionach kraju.
Największym zainteresowaniem cieszyły się dotąd instalacje fotowoltaiczne (ponad 14 tys. wniosków), zakup magazynów energii (ponad 2 tys. wniosków) oraz pompy ciepła powietrze-woda (ponad 800 wniosków). W grudniu 2024 r. resort zdecydował o wydłużeniu możliwości składania wniosków o wsparcie do 31 grudnia 2029 r., co samo w sobie sygnalizowało, że program ma charakter długofalowy, a nie doraźnej interwencji.
Warto zauważyć, że wniosek o zmianę zasad programu — w tym podniesienie wsparcia do 85 proc. dla użytkowników Karty Rodziny — trafił do konsultacji publicznych jeszcze w maju 2026 r., a więc kilka miesięcy przed sztormem. Sama decyzja o zwiększeniu dopłat nie była bezpośrednią, doraźną reakcją na żywioł.
Co dokładnie się zmienia?
Posiadacze Karty Rodziny (łotewskiego certyfikatu przyznawanego rodzinom wielodzietnym) będą mogli liczyć na wsparcie w wysokości 85 proc. kosztów kwalifikowanych, wobec dotychczasowych 70 proc. Podwyższona stawka obejmie wszystkie aktywności ujęte w programie, w tym zakup paneli fotowoltaicznych, mikroinstalacji wiatrowych, urządzeń do magazynowania energii elektrycznej, pomp ciepła, kotłów na pellet oraz kolektorów słonecznych, a także wykonanie przyłącza do scentralizowanego systemu ciepłowniczego.
Istotnie rozszerzono też katalog wspieranych rozwiązań grzewczych. Dotąd wsparcie przysługiwało głównie przy wymianie kotła na paliwo kopalne na urządzenie przyjazne środowisku. Teraz dofinansowanie obejmie też wymianę nieefektywnego kotła na drewno lub pellet na nowy kocioł na pellet, centralny kominek na pellet, system kolektorów słonecznych lub pompę ciepła.
Zniesiono jednocześnie wymóg obowiązkowej rezygnacji z dotychczasowego źródła ciepła przy instalacji nowego urządzenia — od teraz możliwe będzie zachowanie istniejącego kotła (np. węglowego lub na biomasę drzewną) i uzupełnienie go nowym, przyjaznym środowisku urządzeniem, z korzystaniem z obu systemów zależnie od sytuacji.
Zniesiono też dotychczasowe limity dotyczące pojemności zbiornika akumulacyjnego kolektora słonecznego oraz łącznej zainstalowanej mocy urządzeń OZE. Minimalną pojemność znamionową magazynów energii elektrycznej podniesiono z 5 kWh do 10 kWh. Ograniczono ponadto obowiązki administracyjne — gospodarstwa domowe korzystające z programu nie będą już musiały prowadzić corocznego monitoringu instalacji ani składać raportów.
Budżet i zasady
W programie dostępnych jest obecnie ok. 20 mln euro (ok. 85 mln zł) przy całkowitym budżecie wynoszącym 85 mln euro (ok. 361,7 mln zł). Na pojedynczy projekt można otrzymać do 15 tys. euro (ok. 63,8 tys. zł), w zależności od rodzaju, liczby i mocy wybranych urządzeń. Program finansowany jest ze środków Instrumentu Aukcji Uprawnień do Emisji, a wnioski przyjmuje spółka SIA „Vides investīciju fonds” (Fundusz Inwestycji Środowiskowych).
Dla gospodarstw, które zainstalowały urządzenie grzewcze jeszcze przed uruchomieniem programu (tj. przed 9 marca 2022 r.), przewidziano okres przejściowy — wniosek będzie można złożyć do końca 2026 r.
Łotwa idzie w kierunku elastyczności, podobnie jak Polska
Zniesienie wymogu obowiązkowej rezygnacji ze starego źródła ciepła to rozwiązanie koncepcyjnie zbliżone do tego, co dzieje się w polskim programie Czyste Powietrze. Tutaj również dopuszcza się różne kombinacje wymiany źródeł ciepła, a preferowanym kierunkiem pozostaje odejście od paliw stałych, choć nie zawsze w formie natychmiastowej, całkowitej rezygnacji z dotychczasowej instalacji.
Tu można dostrzec regionalny trend. Zamiast twardego wymogu „wszystko albo nic”, programy wsparcia w Europie Środkowo-Wschodniej coraz częściej dopuszczają stopniowe, hybrydowe przejście na OZE, uznając, że to zwiększa realną liczbę uczestników programu.
Patrycja Rapacka
patrycja.rapacka@gramwzielone.pl
© Materiał chroniony prawem autorskim. Wszelkie prawa zastrzeżone. Dalsze rozpowszechnianie artykułu tylko za zgodą wydawcy E-Magazyny Sp. z o.o.
