Polska wyznacza strefy szybkiego rozwoju OZE. Projekt rozporządzenia w Komisji Prawniczej
Prace nad wyznaczaniem Obszarów Przyspieszonego Rozwoju OZE (OPRO) w Polsce są na zaawansowanym etapie. Ministerstwo Klimatu i Środowiska (MKiŚ) poinformowało, że zakończono krajowe mapowanie potencjału odnawialnych źródeł energii, a pierwsze województwa rozpoczęły formalne procedury wyznaczania terenów, na których inwestycje będą mogły korzystać z uproszczonych procedur administracyjnych. Projekt rozporządzenia ws. OPRO został skierowany do Komisji Prawniczej.
W grudniu 2025 r. MKiŚ udostępniło mapy potencjału OZE, obejmujące całe terytorium Polski. Narzędzie pozwala identyfikować obszary o najlepszych warunkach dla rozwoju poszczególnych technologii OZE, w tym energetyki słonecznej, lądowej i morskiej energetyki wiatrowej, biogazu i biometanu, energetyki wodnej, geotermii oraz magazynów energii elektrycznej i cieplnej. Mapy mają wspierać samorządy w wyznaczaniu OPRO, czyli specjalnych stref przeznaczonych pod rozwój OZE. Resort liczy, że rozwiązanie przyczyni się do skrócenia procedur administracyjnych, usprawnienia planowania inwestycji oraz szybszego zwiększania udziału energii odnawialnej w krajowym miksie energetycznym. Mapowanie potencjału OZE ma również wspierać rozwój regionalny i realizację celów transformacji energetycznej.
Resort podkreśla w odpowiedzi na jedną z interpelacji, że opublikowane mapy potencjału OZE nie wskazują jeszcze gotowych lokalizacji OPRO. Stanowią one jedynie bazę danych dla samorządów wojewódzkich, które wspólnie z gminami zdecydują, które tereny zostaną objęte specjalnym statusem.
– Zakończono kompletny proces krajowego mapowania potencjału OZE, obejmujący wszystkie technologie uwzględnione w ustawie wdrażającej dyrektywę RED III. Mapy potencjału zostały opracowane, wdrożone i opublikowane – stanowią one podstawę analityczną dla samorządów województw, które są organami właściwymi do wyznaczania OPRO – poinformowała wiceminister klimatu i środowiska, Urszula Zielińska, w odpowiedzi na pytania posła Jarosława Rzepy.
Według MKiŚ najdalej w pracach postępy odnotowały województwa wielkopolskie i dolnośląskie, które przyjęły już uchwały inicjujące sporządzanie planów OPRO. Pozostałe regiony prowadzą obecnie analizy potencjalnych lokalizacji dla fotowoltaiki, lądowej energetyki wiatrowej, biogazowni i geotermii. Niedawno województwo pomorskie rozpoczęło prace nad przygotowaniem OPRO dla energetyki wiatrowej na lądzie. Podstawę stanowi uchwała Sejmiku Województwa Pomorskiego przyjęta 25 maja 2026 r. Nowy dokument ma wskazać tereny predysponowane do rozwoju farm wiatrowych, co w założeniu ma uprościć i skrócić procesy administracyjne związane z realizacją inwestycji OZE. Samorząd podkreśla, że przy wyznaczaniu obszarów uwzględnione zostaną m.in. uwarunkowania środowiskowe, istniejąca infrastruktura energetyczna, dokumenty planistyczne województwa oraz audyt krajobrazowy. Do 8 lipca 2026 r. mieszkańcy, samorządy, przedsiębiorcy i pozostałe zainteresowane podmioty mogą składać wnioski do projektu planu, który będzie stanowił podstawę dalszych prac nad wyznaczeniem stref rozwoju lądowej energetyki wiatrowej w regionie.
Podstawy prawne OPRO
OPRO są jednym z kluczowych elementów wdrażania tzw. dyrektywy RED III w Polsce. Unijne przepisy zobowiązały państwa członkowskie do zidentyfikowania terenów niezbędnych do realizacji celów w zakresie OZE do 2030 r., a także do przeprowadzenia kompleksowego mapowania potencjału OZE i infrastruktury towarzyszącej, w tym sieci oraz magazynów energii. W odpowiedzi na te wymagania Polska opracowała wyżej opisane mapy potencjału OZE, które stanowią podstawę do wyznaczania OPRO. Za ich tworzenie będą odpowiadały samorządy województw, przygotowując specjalne plany OPRO uchwalane przez sejmiki wojewódzkie. Dokumenty te nie będą aktami prawa miejscowego, lecz wskażą preferowane lokalizacje dla poszczególnych technologii OZE, które będą mogły korzystać z uproszczonych procedur inwestycyjnych przewidzianych w ustawie o OZE. Co istotne, dla jednego rodzaju technologii będzie można opracować więcej niż jeden plan, co ma zwiększyć elastyczność procesu oraz umożliwić stopniowe rozszerzanie obszarów objętych uproszczeniami.
Projekt rozporządzenia w Komisji Prawniczej
Po stronie administracji centralnej trwają jeszcze prace nad rozporządzeniem określającym szczegółowe zasady sporządzania planów OPRO. Konsultacje publiczne zostały już zakończone i przeanalizowano zgłoszone uwagi. Dopiero po zakończeniu tego procesu samorządy będą mogły na szerszą skalę wdrażać nowe obszary przeznaczone pod przyspieszony rozwój OZE.
Przypomnijmy, że „projekt rozporządzenia w sprawie sposobu przygotowania projektu planu obszarów przyspieszonego rozwoju instalacji odnawialnego źródła energii„ (nr 1281 w wykazie prac legislacyjnych MKiŚ) pojawił się na stronach Rządowego Centrum Legislacji (RCL) 2 lutego br. Projekt został przekazany do konsultacji publicznych w dniu 9 lutego 2026 r. z 21-dniowym terminem zgłaszania uwag.
W odpowiedzi z dnia 24 czerwca br. Ministerstwo poinformowało, że uwzględniło większość uwag zgłoszonych przez Ministerstwo Finansów i Gospodarki. Doprecyzowano m.in. strukturę planu OPRO, jednoznacznie wskazano, że chodzi o uchwałę sejmiku województwa o przystąpieniu do sporządzenia planu, rozstrzygnięto kwestie charakteru części tekstowej planu oraz określono termin publikacji schematu aplikacyjnego dla danych przestrzennych. Resort usunął również z uzasadnienia zapisy mogące sugerować, że plan OPRO miałby charakter aktu prawa miejscowego.
W piśmie odniesiono się także do uwag Ministerstwa Infrastruktury dotyczących mapowania potencjału OZE, zwłaszcza w obszarze energetyki wodnej. MKiŚ wyjaśniło, że proces mapowania został przeprowadzony na podstawie szczegółowej specyfikacji technicznej i obejmował m.in. dane o istniejących stopniach wodnych, jazach oraz innych urządzeniach hydrotechnicznych, które mogą stanowić potencjalne lokalizacje dla instalacji wykorzystujących energię wód.
Jedną z najważniejszych informacji zawartych w dokumencie jest zapowiedź publikacji specjalnego raportu podsumowującego krajowe mapowanie potencjału OZE. Jak wynika z pisma, znajdzie się w nim szczegółowy opis zastosowanej metodologii, źródeł danych oraz kryteriów wykorzystywanych przy identyfikacji obszarów o potencjale dla poszczególnych technologii OZE. Dokument ma odpowiedzieć na część pytań i wątpliwości zgłaszanych przez inne resorty oraz uczestników procesu legislacyjnego.
Resort poinformował również, że ze względu na pilny charakter sprawy projekt rozporządzenia został skierowany do RCL z wnioskiem o rozpatrzenie przez komisję prawniczą. Komisja ta ocenia projekt ustawy pod względem prawnym, legislacyjnym i redakcyjnym. Oznacza to, że prace nad przepisami regulującymi sposób sporządzania planów OPRO są na finiszu i dokument zmierza do kolejnych etapów procesu legislacyjnego
Na czym polegają ułatwienia w rozwoju OZE?
Projekt rozporządzenia wykonawczego doprecyzowuje zasady sporządzania tych planów. Przewiduje m.in. obowiązek uwzględniania miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego, aby zapewnić spójność nowych dokumentów z obowiązującym ładem przestrzennym. OPRO będą składały się z części tekstowej oraz graficznej, przy czym część graficzna zostanie przygotowana w postaci danych przestrzennych. Ujednolicone zostaną również standardy techniczne – dokumentacja będzie sporządzana w państwowym systemie odniesień przestrzennych oraz w formacie GML, co zapewni kompatybilność z Geoportalem i krajową infrastrukturą informacji przestrzennej. Celem tych zmian jest stworzenie przejrzystego i jednolitego systemu planowania w skali całego kraju, tak aby inwestorzy mogli łatwo analizować możliwości inwestycyjne niezależnie od województwa.
Nowe przepisy szczegółowo regulują także sposób dokumentowania prac planistycznych. Dokumentacja planów OPRO będzie musiała zawierać m.in. uchwały inicjujące procedurę, materiały źródłowe, wyniki uzgodnień i konsultacji, zgłaszane uwagi wraz ze sposobem ich rozpatrzenia oraz wykaz osób uczestniczących w opracowaniu dokumentu. Cały proces ma być prowadzony cyfrowo, a dokumenty będą gromadzone w postaci elektronicznej, co ma zwiększyć transparentność procedur i ułatwić dostęp do informacji zarówno samorządom, jak i inwestorom. Rozporządzenie wprowadza również jednolity wzór wykazu stanowisk zgłaszanych podczas uzgodnień i opiniowania planów, co ma ograniczyć różnice w praktykach stosowanych przez poszczególne województwa
Kluczową korzyścią z wyznaczenia OPRO mają być uproszczenia środowiskowe. W wielu przypadkach inwestor nie będzie musiał przeprowadzać pełnej procedury oceny oddziaływania na środowisko. Zamiast tego wystarczy zgłoszenie przedsięwzięcia do Regionalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska. RDOŚ będzie miał 30 dni na administracyjną reakcję w przypadku instalacji poniżej 150 kW i 45 dni dla większych projektów. Jeśli urząd nie wniesie sprzeciwu, inwestycja będzie mogła przejść do kolejnych etapów administracyjnych.
Dodatkowym ułatwieniem będzie fakt, że OPRO mogą powstawać wyłącznie na terenach objętych miejscowymi planami zagospodarowania przestrzennego dopuszczającymi rozwój OZE. Oznacza to, że część procedur planistycznych będzie wykonana jeszcze przed pojawieniem się inwestora.
Zdaniem projektodawców nowe regulacje przyniosą korzyści szczególnie inwestorom, w tym mikro-, małym i średnim przedsiębiorstwom. Ujednolicenie sposobu sporządzania planów OPRO ma poprawić ich czytelność, ograniczyć ryzyko interpretacyjne i przyspieszyć proces podejmowania decyzji inwestycyjnych. Jednocześnie ma zapobiec sytuacji, w której każdy region tworzyłby dokumenty według własnych standardów, co byłoby szczególnie problematyczne dla projektów realizowanych na styku kilku województw. W praktyce OPRO mają stać się narzędziem skracającym ścieżki administracyjne dla wybranych inwestycji OZE przy zachowaniu kontroli nad ładem przestrzennym i ochroną środowiska.
Jak rozwiązano kwestie OPRO za granicą?
Polska nie jest jedynym krajem wdrażającym rozwiązania wynikające z dyrektywy RED III. W Niemczech proces przyspieszenia inwestycji w OZE rozpoczął się jeszcze przed formalną implementacją przepisów, głównie w odpowiedzi na kryzys energetyczny i konieczność uniezależnienia się od rosyjskich surowców po agresji Rosji na Ukrainę. W lipcu 2025 r. Niemcy zakończyły transpozycję RED III do prawa krajowego, umożliwiając krajom związkowym i gminom wyznaczanie obszarów przyspieszonego rozwoju OZE. Projekty realizowane na tych terenach mogą korzystać z uproszczonych procedur środowiskowych, opartych głównie na ocenie zgodności inwestycji z wcześniej przeprowadzoną strategiczną oceną środowiskową. Z kolei Portugalia skupiła się najpierw na kompleksowym mapowaniu potencjału OZE. W pierwszej wersji analiz za tereny szczególnie predysponowane do rozwoju odnawialnych źródeł energii uznano około 12 proc. powierzchni kraju, jednak po uwzględnieniu dodatkowych ograniczeń środowiskowych udział ten zmniejszono do około 3 proc. Równolegle trwają tam prace nad utworzeniem specjalnych stref przyspieszonego rozwoju OZE (ZAER), które – podobnie jak polskie OPRO – mają zapewnić szybsze wydawanie decyzji administracyjnych i uproszczenia w zakresie ocen oddziaływania na środowisko.
Nawet 88,8 proc. kraju poza OPRO
Jednym z najbardziej interesujących fragmentów odpowiedzi MKiŚ na jedną z interpelacji są dane dotyczące map wrażliwości przyrodniczej. W przypadku energetyki wiatrowej obejmują one 278,9 tys. km², czyli 88,8 proc. powierzchni Polski. Dla fotowoltaiki jest to 261,9 tys. km², odpowiadające 83,4 proc. kraju.
Resort zwraca jednak uwagę, że nie oznacza to zakazu budowy instalacji OZE na tych terenach. Oznacza jedynie, że nie będą one mogły korzystać z uproszczonych procedur przewidzianych dla OPRO. Inwestycje nadal będą mogły powstawać na zasadach ogólnych, z pełną oceną środowiskową i standardowymi procedurami administracyjnymi.
Mapy wrażliwości opracowano pod nadzorem Generalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska (GDOŚ) we współpracy z regionalnymi dyrekcjami ochrony środowiska. Uwzględniono m.in. obszary chronione, korytarze ekologiczne, krajobrazy priorytetowe, lasy, tereny podmokłe, obszary zagrożone powodzią, stanowiska gatunków chronionych oraz strefy buforowe od 100 do 600 metrów wokół wybranych terenów cennych przyrodniczo.
Patrycja Rapacka, redaktor Gramwzielone.pl
patrycja.rapacka@gramwzielone.pl
© Materiał chroniony prawem autorskim. Wszelkie prawa zastrzeżone. Dalsze rozpowszechnianie artykułu tylko za zgodą wydawcy E-Magazyny Sp. z o.o.
