Czyste Powietrze z nowymi zasadami. Pierwsze zmiany od lipca
NFOŚiGW zakończył konsultacje zmian w programie Czyste Powietrze i szykuje nowe warunki dofinansowania. Kolejne zmiany w Czystym Powietrzu między innymi powinny lepiej zabezpieczyć beneficjentów programu przed nieuczciwymi wykonawcami.
Ponad 1,3 tys. uwag zgłoszono podczas konsultacji zmian w programie Czyste Powietrze, które trwały od 16 lutego do 16 marca – poinformował w rozmowie z Polską Agencją Prasową wiceprezes Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej Robert Gajda. Jak przekazał, w konsultacjach uczestniczyło ponad 1,4 tys. osób, w tym przedstawiciele samorządów, organizacji pozarządowych oraz wykonawców.
Wiele propozycji zmian dotyczyło tych samych zagadnień, co pozwoliło na wyodrębnienie kluczowych obszarów wymagających korekt. Obecnie zgłoszone uwagi są analizowane przez Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej (NFOŚiGW).
Jak wynika z przekazanych informacji, jeśli prace zakończą się zgodnie z planem, czyli do końca drugiego kwartału, pierwsze zmiany w programie mogłyby wejść w życie najpóźniej w lipcu.
Część proponowanych rozwiązań będzie jednak wymagała zgody Europejskiego Banku Inwestycyjnego (EBI), który nadzoruje Fundusz Modernizacyjny finansujący program Czyste Powietrze. W takich przypadkach ewentualne decyzje mogą zapaść dopiero w kolejnym roku.
Co się zmieni?
Łagodniejsze kryteria dla beneficjentów
Jedną z najważniejszych proponowanych zmian jest złagodzenie wymogu dotyczącego posiadania nieruchomości przez co najmniej trzy lata. Obowiązek ten wprowadzono po wcześniejszej reformie programu, aby ograniczyć nadużycia polegające m.in. na dzieleniu nieruchomości czy ubieganiu się o dotacje na kilka domów przez jednego właściciela.
Kolejna propozycja zakłada odejście od obowiązku przeprowadzania pełnej lub pogłębionej termomodernizacji wynikającej z audytu energetycznego. Obecnie uczestnicy programu muszą wykonać audyt przed inwestycją oraz uzyskać świadectwo charakterystyki energetycznej po jej zakończeniu.
Kwestia ograniczenia termomodernizacji, jaka wynika z audytu energetycznego budynku, musi uzyskać zgodę EBI.
Wydłużenie terminów i nowe instrumenty
Wśród zgłoszonych postulatów znalazła się także propozycja wydłużenia czasu na rozliczenie prefinansowania z 120 do 180 dni. Rozważane jest również wprowadzenie specjalnego bonu, który umożliwiałby finansowanie audytu energetycznego za pośrednictwem operatorów gminnych.
Waloryzacja kosztów i stawek
Podczas konsultacji zwracano uwagę na konieczność aktualizacji maksymalnych kwot dotacji dla poszczególnych kosztów kwalifikowanych, zwłaszcza w zakresie prac termomodernizacyjnych.
Aby ograniczyć nadużycia, w ubiegłym roku Narodowy Fundusz wprowadził tabelę kosztów jednostkowych. Określa ona rekomendowane koszty kwalifikowane ocieplenia ścian, stropów, stolarki okiennej i drzwiowej oraz odpowiadające im maksymalne kwoty dotacji.
NFOŚiGW rozważa wprowadzenie corocznej waloryzacji tych stawek, przy czym w sytuacji wyższej inflacji możliwe byłoby częstsze ich aktualizowanie.
Zabezpieczenia dla beneficjentów
Jednym z poruszanych problemów była kwestia rozliczania zaliczek przez wykonawców inwestycji. W programie Czyste Powietrze zdarzały się przypadki, w których firmy pobierały środki, a następnie nie wywiązywały się z realizacji prac, co powodowało trudności dla beneficjentów.
W odpowiedzi na te sytuacje rozważane jest wprowadzenie mechanizmu zabezpieczeń w postaci weksli wystawianych przez wykonawców przy wypłacie zaliczek. To rozwiązanie także musi uzyskać zgodę EBI, więc beneficjenci poczekają na nie dłużej.
Lista wykonawców wciąż pod znakiem zapytania
W trakcie konsultacji pojawił się również postulat utworzenia listy wykonawców uczestniczących w programie. Jak wynika z przekazanych informacji, prace nad tym rozwiązaniem trwają, jednak problemem pozostaje ustalenie obiektywnych kryteriów kwalifikacji firm.
Analizowane są m.in. wskaźniki dotyczące liczby zrealizowanych i nierozliczonych inwestycji, choć – jak wskazano – nie zawsze oddają one w pełni sytuację wszystkich przedsiębiorstw. Dodatkowo zwrócono uwagę na ryzyko konfliktu interesów pomiędzy operatorami programu a lokalnymi firmami.
Obecnie operator na wyraźną prośbę beneficjenta może przedstawić mu przynajmniej trzy rekomendacje co do potencjalnych wykonawców inwestycji. Beneficjent sam dokonuje wyboru konkretnej firmy w każdym przypadku, jeżeli korzysta w tym zakresie z pomocy operatora. Mieliśmy jednak sygnały, że operatorzy mieli swoich „wybrańców”. Jeśli taka sytuacja się potwierdzi, można stracić funkcję operatora
– wskazał cytowany przez PAP Robert Gajda.
Zgodnie z wcześniejszymi zapowiedziami taka lista miała się pojawić w drugim kwartale br. Więcej na ten temat w artykule: Lista zaufanych wykonawców w programie Czyste Powietrze od 2026 r.
Skala programu
Z danych przekazanych PAP wynika, że w ramach obecnej odsłony programu Czyste Powietrze, uruchomionej pod koniec marca 2025 r., złożono ponad 58 tys. wniosków o dofinansowanie na łączną kwotę 3,63 mld zł.
Katarzyna Poprawska-Borowiec
katarzyna.borowiec@gramwzielone.pl
© Materiał chroniony prawem autorskim. Wszelkie prawa zastrzeżone. Dalsze rozpowszechnianie artykułu tylko za zgodą wydawcy E-Magazyny Sp. z o.o
