Rewizja dyrektywy WEEE. Fotowoltaika i surowce w centrum zmian systemu elektroodpadów
Unia Europejska pracuje nad nowymi przepisami w zakresie recyklingu zużytego sprzętu elektrycznego i elektronicznego. Jednym z najważniejszych obszarów przyszłej rewizji unijnej dyrektywy ma być fotowoltaika.
Podczas ostatniego posiedzenia podkomisji stałej do spraw rozwoju gospodarczego Ministerstwo Klimatu i Środowiska przedstawiło założenia dotyczące planowanej rewizji unijnej dyrektywy 2012/19/UE w sprawie zużytego sprzętu elektrycznego i elektronicznego (WEEE). Szczególne znaczenie ma w tym kontekście fotowoltaika, której dynamiczny rozwój generuje w długim terminie znaczące strumienie elektroodpadów.
Jak podkreśla, Ministerstwo Klimatu i Środowiska, Komisja Europejska nie opublikowała jeszcze projektu nowych przepisów, a omawiane kierunki mają charakter analityczny i wstępny. Resort wskazuje, że centralnym elementem zmian ma być powiązanie systemu zużytego sprzęt elektrycznego i elektronicznego (ZSEE) z odzyskiem surowców krytycznych oraz dostosowanie regulacji do dynamicznie rosnących strumieni sprzętu energetycznego i cyfrowego, w tym instalacji OZE.
Circular Economy Act i harmonogram prac Komisji Europejskiej
Według informacji przedstawionych w Sejmie, projekt zmian w dyrektywie WEEE w ramach pakietu Circular Economy Act (CEA) może zostać opublikowany w trzecim kwartale 2026 r. Na obecnym etapie nie przesądzono jeszcze, czy zmiany przyjmą formę nowelizacji dyrektywy czy rozporządzenia. Zwrócono również uwagę, że w konsultacjach publicznych dotyczących CEA uczestnictwo podmiotów z Polski było relatywnie niskie – zgłoszono 7 stanowisk, co stanowiło mniej niż 1 proc. wszystkich uczestników procesu.
W Polsce wzrost rynku i wysoki poziom recyklingu ZSEE
Dane przedstawione przez resort klimatu i środowiska pokazują znaczący wzrost rynku sprzętu elektrycznego i elektronicznego w Polsce. W 2015 r. masa sprzętu wprowadzonego na rynek wynosiła 527 tys. t, natomiast w 2023 r. już 972 tys. t. Dynamiczny rozwój rynku powoduje wzrost masy .
Równolegle poprawiły się wskaźniki recyklingu – z poziomu niecałych 70 proc. w 2015 r. do blisko 87 proc. w 2023 r. Wskazano, że transpozycja dyrektywy WEEE przyczyniła się do zwiększenia poziomów zbiórki, odzysku i recyklingu w Polsce.
Na poziomie UE Komisja Europejska odnotowała wzrost recyklingu zużytego sprzęt elektrycznego i elektronicznego o około 70 proc. w latach 2012–2021, wraz z rozwojem technologii przetwarzania i wzrostem odzysku materiałowego.
Fotowoltaika kluczowym wyzwaniem dla systemu WEEE
Jednym z najważniejszych obszarów przyszłej rewizji dyrektywy ma być fotowoltaika, która wprost została wskazana jako przykład sprzętu o długim cyklu życia i rosnącym znaczeniu w systemie elektroodpadów.
Resort klimatu podkreślił, że choć zawartość surowców krytycznych w pojedynczych modułów fotowoltaicznych jest relatywnie niewielka, to ich znaczenie rośnie wraz ze skalą rynku. Do 2050 r. w UE masa zużytych modułów fotowoltaicznych ma wzrosnąć z ok. 150 tys. t do 2,2 mln t, co oznacza 15-krotny wzrost strumienia odpadów.
Jednocześnie rosnąca skala instalacji OZE powoduje, że odzysk surowców z paneli PV, turbin wiatrowych i infrastruktury sieciowej staje się elementem bezpieczeństwa surowcowego Europy. W efekcie WEEE przestaje być wyłącznie regulacją odpadową, a staje się jednym z kluczowych narzędzi wspierających niezależność energetyczną, rozwój technologiczny oraz realizację celów klimatycznych UE. Wskazano, że w panelach fotowoltaicznych występują różne grupy materiałów: wysoka zawartość aluminium, krzemu, miedzi i magnezu, manganu, niklu oraz strontu, a także niewielkie ilości pierwiastków takich jak antymon, wolfram, bar czy kobalt. Właśnie ta struktura materiałowa sprawia, że przy skali przyszłych odpadów PV ich odzysk może mieć istotne znaczenie gospodarcze.
Ministerstwo zaznaczyło również, że w kontekście fotowoltaiki kluczowe jest nie tylko przetwarzanie odpadów, ale także uwzględnienie w systemie WEEE specyfiki sprzętu o długim cyklu życia, który obecnie trafia na rynek w dużych wolumenach, ale stanie się odpadem dopiero w perspektywie kilkunastu–kilkudziesięciu lat.
Surowce krytyczne i rozszerzenie katalogu sprzętu objętego regulacjami
W ocenie resortu kierunkiem zmian w dyrektywie WEEE będzie zwiększenie nacisku na odzysk surowców krytycznych, których średnia zawartość w zużytym sprzęcie elektrycznym i elektronicznym szacowana jest na około 10 proc. masy.
Jednocześnie możliwe jest rozszerzenie katalogu sprzętu objętego regulacjami o nowe grupy technologiczne, w tym turbiny wiatrowe, urządzenia OZE, sprzęt telekomunikacyjny, kable morskie i przemysłowe, centra danych, sieci przesyłowe oraz duże instalacje przemysłowe.
Polska stale apeluje o wprowadzenie systemu wydobycia surowców oraz ich obrotu. Wiceminister klimatu i środowiska oraz Główny Geolog Kraju Krzysztof Galos wziął udział w lipcu 2026 r. w debacie plenarnej wysokiego szczebla ONZ poświęconej surowcom krytycznym niezbędnym dla transformacji energetycznej. Jak tłumaczył, Polska opowiada się za zbudowaniem sprawiedliwego i efektywnego systemu wydobycia, produkcji oraz obrotu surowcami krytycznymi, uwzględniającego zarówno interesy krajów bogatych w zasoby, jak i państw-odbiorców.
– Wierzymy, że bilateralna i wielostronna współpraca w zakresie surowców krytycznych pomoże wzmocnić funkcjonowanie rynków, zwiększyć udział państw bogatych w zasoby w łańcuchach dostaw i wzmocnić tworzenie wartości dodanej na poziomie lokalnym. Ze swoim wieloletnim doświadczeniem w obszarze wydobycia i przetwórstwa, a także sprawiedliwej transformacji, Polska ma do odegrania ważną rolę w tym procesie – powiedział minister Galos.
Debata dotyczyła współpracy międzynarodowej w zakresie surowców, sprawiedliwego podziału dochodów z ich produkcji, zachowania standardów środowiskowych przy wydobyciu oraz zabezpieczenia łańcuchów dostaw. Spotkanie, zorganizowane na marginesie Forum Zrównoważonego Rozwoju ONZ, zgromadziło przedstawicieli ponad 50 państw.
System ROP, standardy recyklingu i ryzyko „gapowiczów”
W trakcie posiedzenia wskazano na potrzebę harmonizacji systemów rozszerzonej odpowiedzialności producenta (ROP) w UE. Obecny brak spójności sprzyja zjawisku tzw. gapowiczów, szczególnie w handlu internetowym i transgranicznym.
Podkreślono również, że mimo istnienia norm Europejskiego Komitetu Normalizacyjnego Elektrotechniki (CENELEC), KE nie wdrożyła obowiązkowych minimalnych standardów jakości przetwarzania ZSEE. W Polsce jedynie dwa zakłady posiadają akredytowane poświadczenia spełnienia najwyższych standardów przetwarzania.
System zbiórki i ryzyko regulacyjne dla rynku
Ministerstwo Klimatu i Środowiska ocenia, że system zbiórki elektroodpadów w Polsce działa efektywnie, a osiągane poziomy są wysokie na tle UE. Jednocześnie wskazano, że niewywiązanie się z celów zbiórki może prowadzić do opłat produktowych na poziomie krajowym oraz potencjalnych sankcji unijnych.
Resort zaznaczył jednak, że system osiąga już poziomy bliskie maksimum operacyjnego, a dalsze zwiększanie zbiórki nie będzie liniowo możliwe ze względu na cykle życia urządzeń oraz ograniczenia fizyczne rynku.
Jeden z projektów nowelizacji ustawy ZSEE na posiedzeniu rządu
Obecnie rząd proceduje inny projekt regulacji o numerze UC97. Jest to dokładnie projekt ustawy o zmianie ustawy o zużytym sprzęcie elektrycznym i elektronicznym oraz niektórych innych ustaw, który został skierowany pod koniec czerwca na Stały Komitet Rady Ministrów. Według obecnych informacji podanych na stronach rządowych, projekt ma być rozpatrywany przez Stały Komitet dziś 16 lipca br.
Projekt ustawy nowelizuje pięć aktów prawnych: ustawę o zużytym sprzęcie elektrycznym i elektronicznym, ustawę o recyklingu pojazdów wycofanych z eksploatacji, ustawę o bateriach i akumulatorach, ustawę o odpadach oraz ustawę o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi. Głównym celem regulacji jest wdrożenie dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/884 z 13 marca 2024 r., zmieniającej dyrektywę 2012/19/UE w sprawie zużytego sprzętu elektrycznego i elektronicznego. Termin transpozycji tych przepisów upłynął 9 października 2025 r., co oznacza, że Polska wdraża je z opóźnieniem.
Zmiana dyrektywy wynika z wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 25 stycznia 2022 r. (sprawa C-181/20), w którym TSUE stwierdził nieważność art. 13 ust. 1 dyrektywy WEEE w zakresie dotyczącym modułów fotowoltaicznych wprowadzonych do obrotu między 13 sierpnia 2005 r. a 13 sierpnia 2012 r. – ze względu na niedopuszczalny skutek wsteczny tego przepisu. Producenci modułów projektowanych i wprowadzanych do obrotu przed objęciem ich regulacjami unijnymi nie mogli bowiem przewidzieć, że zostaną później zobowiązani do finansowania kosztów gospodarowania odpadami z tych urządzeń. W efekcie nowelizacja doprecyzowuje daty graniczne podziału obowiązków między wprowadzającym sprzęt a jego użytkownikiem: dla modułów fotowoltaicznych graniczną datą będzie 1 stycznia 2016 r. (dzień wejścia w życie polskiej ustawy o zużytym sprzęcie elektrycznym i elektronicznym), a dla sprzętu innego niż wskazany w załączniku nr 6 do ustawy – 1 stycznia 2018 r. Sprzęt wprowadzony do obrotu wcześniej niż te daty będzie uznawany za „sprzęt dawny”, a koszty jego zagospodarowania poniesie posiadacz, chyba że nastąpi wymiana na nowy sprzęt – wówczas odpowiedzialność przejmie wprowadzający.
Druga grupa zmian dotyczy części i elementów wyposażenia wymontowanych z pojazdów, w tym pojazdów wycofanych z eksploatacji, przekazywanych do regeneracji. Obecnie przepisy nie precyzują, czy takie części stanowią odpady w rozumieniu ustawy o odpadach, co prowadzi do rozbieżności interpretacyjnych, wydłużonych kontroli i dodatkowych obciążeń administracyjnych dla branży zajmującej się regeneracją – mimo że proces ten przywraca części do stanu zgodnego ze specyfikacją producenta i nie różni się w praktyce od naprawy uszkodzonych elementów. Nowelizacja wprowadza do ustawy o recyklingu pojazdów wycofanych z eksploatacji jednoznaczne warunki, po spełnieniu których takie części nie będą klasyfikowane jako odpady.
Trzecia zmiana wynika z zarzutów KE która w lutym 2024 r. wskazała na nieprawidłową transpozycję przez Polskę art. 8a ust. 5 akapit trzeci dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018/851 z 30 maja 2018 r., zmieniającej dyrektywę 2008/98/WE w sprawie odpadów. Zastrzeżenia Komisji dotyczyły braku instytucji autoryzowanego (upoważnionego) przedstawiciela w ustawach regulujących gospodarkę odpadami opakowaniowymi, bateriami i akumulatorami oraz pojazdami wycofanymi z eksploatacji – instytucja ta funkcjonuje dotychczas jedynie na podstawie ustawy o zużytym sprzęcie elektrycznym i elektronicznym oraz ustawy o obowiązkach przedsiębiorców w zakresie gospodarowania niektórymi odpadami i o opłacie produktowej.
Nowelizacja wprowadza analogiczne rozwiązania do pozostałych trzech ustaw, umożliwiając przedsiębiorcom z siedzibą poza Polską wyznaczenie podmiotu odpowiedzialnego za wykonywanie na terytorium kraju ich obowiązków ustawowych – dotyczących wprowadzania do obrotu produktów w opakowaniach, baterii, akumulatorów oraz pojazdów.
Patrycja Rapacka
patrycja.rapacka@gramwzielone.pl
© Materiał chroniony prawem autorskim. Wszelkie prawa zastrzeżone. Dalsze rozpowszechnianie artykułu tylko za zgodą wydawcy E-Magazyny Sp. z o.o.
