Albania pokazuje siłę OZE. Gospodarce trudno rozstać się z paliwami kopalnymi

Marcin Karwowski
05-09-2026 07:00 Aktualizacja: 05-09-2026 09:29
Albania pokazuje siłę OZE. Gospodarce trudno rozstać się z paliwami kopalnymi
Elektrownia wodna Fierzë. Fot. Shutterstock

Albania stała się liderem na Bałkanach Zachodnich w zakresie wykorzystania OZE w segmencie elektroenergetyki. Największy wolumen bezemisyjnej energii zapewniła energetyka wodna. Gospodarka tego kraju w dalszym ciągu polega na paliwach kopalnych.

Według danych udostępnionych przez Komisję Europejską, Albania ma wśród krajów Bałkanów Zachodnich najniższy udział paliw stałych w miksie energetycznym, a zarazem największy udział OZE.

W 2024 r. 100 proc. krajowej produkcji energii elektrycznej pochodziło z OZE, z czego prym wiodła hydroenergetyka, odpowiadając za 90,5 proc. Pozostałe 9,5 proc. wytworzyły inne źródła odnawialne, zwłaszcza fotowoltaika.

REKLAMA
REKLAMA

Energetyka słoneczna w Albanii w ubiegłym roku osiągnęła 876 MW mocy zainstalowanej. Co istotne, kraj nie posiada żadnej mocy zainstalowanej w energetyce wiatrowej.

Paliwa kopalne w Albanii

Konsumpcja energii w całej gospodarce Albanii nie jest już tak zazieleniona. 53 proc. stanowią paliwa kopalne, zwłaszcza ropa i produkty naftowe. Ta rozbieżność między w pełni odnawialną produkcją prądu a wysokim udziałem paliw kopalnych w całym konsumpcji wynika z różnego zakresu obu wskaźników. Elektroenergetyka to wyłącznie sektor wytwarzania prądu, natomiast konsumpcja energii ogółrm obejmuje też transport, ogrzewanie i przemysł, sektory, które w Albanii wciąż w dużej mierze opierają się na imporcie ropy naftowej.

Kraj jest największym producentem ropy naftowej w Bałkanach Zachodnich. W 2024 r. wydobyto tam około 621 tys. ton, czyli około 12,5 tys. baryłek dziennie. Albania posiada jednak ograniczone moce rafineryjne, stąd surowiec jest głównie eksportowany, a produkty rafinowane (benzyna, olej napędowy i paliwo lotnicze) importowane.

Albania nie posiada krajowego rynku gazu ziemnego i nie importuje błękitnego paliwa na potrzeby konsumpcji. W kwietniu 2026 r. operator gazociągu transadriatyckiego (TAP) rozpoczął budowę punktu poboru gazu Fier South–Roskovec, który będzie pierwszym bezpośrednim połączeniem Albanii z TAP.

Inwestycja może umożliwić import nawet 200 mln m3 gazu kaspijskiego rocznie na rynek krajowy. Krajowe wydobycie gazu wynosi około 0,05 mld m3 rocznie i powstaje przy okazji wydobycia ropy, a trafia głównie do sektora energetycznego i przemysłowego (ok. 85 proc.).

Mimo że Albania sama prawie nie korzysta z gazu, jest krajem tranzytowym. Kraj posiada dwa interkonektory w ramach TAP – z Grecją i z Włochami – działające na zasadzie zwolnienia regulacyjnego. Sam gazociąg TAP, jako część Południowego Korytarza Gazowego, przesyła rocznie ok. 10 mld m3 gazu z Azerbejdżanu do Włoch.

Miks energetyczny Albanii w poszczególnych latach. Źródło: Eurostat

Jednym z najsłabszych punktów albańskiej polityki energetycznej pozostaje bezpieczeństwo dostaw. Kraj nie dostosował się jeszcze do unijnej dyrektywy dotyczącej zapasów ropy (Oil Stocks Directive) i nie posiada żadnych strategicznych rezerw ropy naftowej. Procedury zarządzania kryzysowego wciąż nie spełniają wymogów unijnych, a obecne systemy raportowania dostarczają jedynie częściowych danych.

Oznacza to, że w razie nagłych zakłóceń w dostawach ropy i paliw, od których kraj jest w dużej mierze zależny, Albania ma ograniczone możliwości amortyzowania szoków podażowych.

Rynek energii elektrycznej i integracja regionalna

W 2024 r. Albania wyprodukowała 8256 GWh energii elektrycznej, przy czym import przewyższył eksport o 334 GWh. Krajowy bilans elektroenergetyczny silnie zależy od warunków hydrologicznych, co oznacza, że w suchszych latach kraj musi w większym stopniu opierać się na imporcie. W czerwcu 2026 r. albański parlament przyjął ustawę o sektorze energetycznym (Power Sector Law), transponującą znaczną część unijnego Pakietu Integracji Elektroenergetycznej (EIP).

REKLAMA
REKLAMA

Rynki dnia następnego i dnia bieżącego obsługuje giełda ALPEX, powiązana z rynkiem Kosowa. ALPEX pełni funkcję Wyznaczonego Operatora Rynku Energii Elektrycznej (NEMO). W 2026 r. ALPEX oraz operator systemu przesyłowego OST dołączyły do platformy Italian Borders Working Table (IBWT), co ma wspierać integrację Albanii z regionalnymi rynkami energii elektrycznej. Trwają też prace nad wdrożeniem rozszerzonego regionu obliczania zdolności przesyłowych dla Europy Południowo-Wschodniej, ustanowionego przez ACER w grudniu 2025 r.

Nowe połączenia transgraniczne

System elektroenergetyczny Albanii jest połączony z sieciami sąsiadów (Grecji, Czarnogóry i Kosowa),  choć obecnie funkcjonuje tylko jedna linia 400 kV, łącząca kraj z Grecją. W budowie są kolejne połączenia: linia 400 kV Elbasan–Bitola do Macedonii Północnej, gdzie prace ruszyły po obu stronach granicy (po stronie albańskiej od grudnia 2023 r.), oraz linia 400 kV Fier–Arachtos do Grecji, znajdująca się obecnie w fazie przygotowania projektu, wspieranej technicznie przez Zachodniobałkańskie Ramy Inwestycyjne (WBIF).

Albania nie przyjęła jeszcze ustawy transponującej unijne rozporządzenie TEN-E. Ma to nastąpić w trzecim kwartale 2026 r.

Cel na 2030 r. już przekroczony

Mimo wyzwań związanych z bezpieczeństwem dostaw, Albania notuje wyraźne postępy w dekarbonizacji całej gospodarki. Udział odnawialnych źródeł energii w końcowym zużyciu energii brutto wyniósł w 2024 r. 43,1 proc., co już przewyższa unijny cel na 2030 r. wynoszący 38 proc.

Krajowy Plan na rzecz Energii i Klimatu (NECP), przyjęty w grudniu 2021 r., wyznacza jeszcze ambitniejszy cel: 54,4 proc. udziału OZE do 2030 r., czyli powyżej wiążącego celu Wspólnoty Energetycznej wynoszącego 52 proc.

Aktualizacja NECP, planowana pierwotnie na czerwiec 2024 r., wciąż nie została jednak zgłoszona do Sekretariatu Wspólnoty Energetycznej. Albania nie ma też jeszcze przyjętej długoterminowej strategii wyznaczającej cel neutralności klimatycznej do 2050 r., choć podstawy prawne do jej opracowania stworzyła już ustawa o zmianach klimatu.

Efektywność energetyczna i renowacja budynków

Albania nie ma jeszcze dedykowanego funduszu efektywności energetycznej – inwestycje w tym obszarze finansowane są głównie z budżetu państwa oraz pomocy międzynarodowej, ze szczególnym naciskiem na sektor budowlany. W maju 2024 r. kraj przyjął ustawę o etykietowaniu produktów związanych z energią, dostosowując przepisy do unijnego rozporządzenia 2017/1369. Albania przygotowała też kompleksową ocenę potencjału wysokosprawnej kogeneracji oraz efektywnego ciepłownictwa i chłodnictwa systemowego, co przybliża kraj do unijnego dorobku prawnego w zakresie efektywności energetycznej.

W obszarze budownictwa Albania wdrożyła reformy dotyczące ogrzewania i chłodzenia, wprowadzając w 2025 r. w ramach ustawy o charakterystyce energetycznej budynków  obowiązek przeglądów systemów grzewczych i klimatyzacyjnych. Przyjęto również Długoterminową Strategię Renowacji Budynków, z budżetem na lata 2025–2026 przeznaczonym na wsparcie celu renowacji 3 proc. istniejących budynków publicznych rocznie.

Droga Albanii do Unii Europejskiej

Albania złożyła wniosek o członkostwo w Unii Europejskiej w 2009 r., a status kandydata uzyskała w 2014 r. Negocjacje akcesyjne rozpoczęła w marcu 2020 r. i planuje zamknąć wszystkie rozdziały negocjacyjne do 2027 r.. Rozdział energetyczny ma zostać zamknięty w drugim kwartale 2027 r.

Historycznym krokiem było zatwierdzenie przez UE w maju 2026 r. raportu z oceny tymczasowych kryteriów (IBAR), co otworzyło Albanii drogę do finalnej fazy tymczasowego zamykania rozdziałów negocjacyjnych. Według Komisji Europejskiej Albania osiągnęła dobry poziom przygotowania w rozdziale energetycznym, podczas gdy w obszarze transeuropejskich sieci energetycznych (rozdział 21) utrzymuje na razie pewien poziom przygotowania.

UE jest największym partnerem finansowym Albanii, wspierającym m.in. transformację energetyczną i rozwój infrastruktury. W ramach Instrumentu na rzecz Reform i Wzrostu (RGF) na lata 2024–2027 przyznano krajowi 922,1 mln euro, z czego do maja 2026 r. wypłacono już 212,8 mln euro. Dodatkowo w latach 2021–2027 w ramach IPA III UE przeznaczyła około 680 mln euro pomocy finansowej i technicznej, w tym 80 mln euro pakietu wsparcia energetycznego dla gospodarstw domowych i MŚP oraz 50 mln euro na rozwój OZE i efektywność energetyczną budynków.

Od 2021 r. w ramach inicjatywy Global Gateway UE przekazała także 588 mln euro, co ma zmobilizować łącznie 1,5 mld euro inwestycji (głównie za pośrednictwem WBIF), m.in. w elektrownię słoneczną Belshi (50 MW) oraz pływającą elektrownię fotowoltaiczną na jeziorze Vau i Dejës.

Marcin Karwowski

marcin.karwowski@gramwzielone.pl

© Materiał chroniony prawem autorskim. Wszelkie prawa zastrzeżone. Dalsze rozpowszechnianie artykułu tylko za zgodą wydawcy E-Magazyny Sp. z o.o.