Dzieje się w programie Czyste Powietrze. Specustawa i propozycje zmian czekają na opinie

Ministerstwo Klimatu i Środowiska przygotowało projekt ustawy, której celem jest pomoc osobom poszkodowanym w trakcie realizacji programu Czyste Powietrze. Równolegle NFOŚiGW przedstawił nowe propozycje zmian w programie i uruchomił konsultacje społeczne, które mają wskazać, czy zmiany te zmierzają w dobrym kierunku.

Projekt specustawy jest odpowiedzią na przypadki, w których firmy pobierały środki, lecz nie realizowały inwestycji lub nie dokonywały ich rozliczenia. Zgodnie z jego założeniami rząd ma wspierać dochodzenie roszczeń bezpośrednio od przedsiębiorstw objętych postępowaniami karnymi. Równocześnie beneficjenci poszkodowani przez nieuczciwych wykonawców będą mogli zostać czasowo zwolnieni z obowiązku spłaty nierozliczonych zaliczek. Warunkiem skorzystania z tego rozwiązania ma być złożenie zawiadomienia o podejrzeniu popełnienia przestępstwa lub wszczęcie postępowania karnego z urzędu.

W uzasadnieniu projektu wskazano, że wcześniejsza forma programu, obowiązująca przed reformą w 2025 r., sprzyjała agresywnym technikom sprzedażowym i nadużyciom. Nowa edycja, uruchomiona w marcu 2025 r., ma ograniczać takie ryzyka.

REKLAMA

Projekt ustawy został skierowany do etapu uzgodnień, opiniowania i konsultacji.

Konsultacje kolejnych zmian w programie

Równolegle Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej (NFOŚiGW) zapowiedział rozpoczęcie konsultacji dotyczących kolejnych modyfikacji programu Czyste Powietrze. Ruszają 16 lutego i obejmą m.in. propozycje umów trójstronnych z wykonawcami, wprowadzenie bonu na audyt energetyczny oraz ułatwienia dla nowych właścicieli nieruchomości. Uwagi i opinie do przedstawionych propozycji można zgłaszać do 16 marca 2026 r., a zmiany mają być wdrażane etapami w trakcie 2026 r.

W ramach konsultacji zaplanowano trzy spotkania tematyczne: 24 lutego dla przedstawicieli samorządów, 25 lutego dla organizacji pozarządowych oraz 9 marca dla przedstawicieli branży wykonawczej zaangażowanej w realizację programu. Fundusz zachęca do udziału w konsultacjach mieszkańców, samorządy, organizacje społeczne oraz podmioty działające w sektorze wykonawczym.

Materiały konsultacyjne, obejmujące dokument „Kierunki proponowanych zmian we wdrażaniu programu Czyste Powietrze” oraz projekt zaktualizowanego programu priorytetowego, zostały udostępnione przez NFOŚiGW. Uwagi należy zgłaszać wyłącznie na wskazanym formularzu konsultacyjnym, drogą elektroniczną. Dokumenty dostępne są tutaj>>>

REKLAMA

Zmiany w definicji beneficjenta i prefinansowaniu

Jedną z istotnych propozycji jest zmiana zasad dotyczących własności nieruchomości. Obecnie osoba ubiegająca się o dotację musi wykazać co najmniej trzyletni okres posiadania domu lub lokalu – z wyjątkiem sytuacji spadkowych. Fundusz chce skrócić ten okres do jednego roku w przypadku darowizn i zakupu nieruchomości, przy czym beneficjent musiałby posiadać co najmniej 50 proc. udziałów w budynku.

NFOŚiGW proponuje również wydłużenie czasu na rozliczenie zaliczki w ramach prefinansowania – ze 120 do 180 dni. Kolejnym rozwiązaniem ma być bon na audyt energetyczny, który umożliwi sfinansowanie audytu za pośrednictwem operatorów gminnych. Z bonu będą mogli korzystać mieszkańcy gmin pełniących funkcję operatorów programu.

Wśród dodatkowych propozycji znalazło się wprowadzenie umów trójstronnych, obejmujących wojewódzkie fundusze ochrony środowiska, beneficjentów oraz wykonawców inwestycji. Rozważane jest także stworzenie listy rekomendowanych wykonawców, która miałaby charakter informacyjny i nie byłaby obowiązkowa dla osób korzystających z dotacji.

Zgoda EBI i harmonogram wdrażania

Jak wskazuje NFOŚiGW, część planowanych zmian będzie wymagała akceptacji Europejskiego Banku Inwestycyjnego, który zatwierdził wcześniej przekazanie 10 mld zł z Funduszu Modernizacyjnego na realizację programu. Zmiany niewymagające zgody banku mają zostać wprowadzone pod koniec pierwszego kwartału bieżącego roku, natomiast te wymagające akceptacji EBI – pod koniec roku.

Dane o naborze wniosków

Przedstawiciel NFOŚiGW poinformował, że w nowej edycji programu złożono 55 tys. kompletnych wniosków. Dodatkowo ponad 25 tys. zgłoszeń znajduje się na etapie roboczym i oczekuje na uzupełnienie, m.in. o audyt energetyczny. Wskazano, że spadek liczby wniosków w porównaniu z wcześniejszym okresem wynika m.in. z braku możliwości dofinansowania kotłów gazowych oraz z obowiązku przeprowadzenia audytu i termomodernizacji budynków.