Rekordowe upały w Europie uderzają w rolnictwo i energetykę
Fale letnich upałów w Europie to nie tylko tegoroczne zjawisko. Trend ten utrzymuje się od dekady. Wpływa na komfort i bezpieczeństwo ludzi oraz uderza w rolnictwo, co przekłada się na ceny produktów. Wysokie temperatury stwarzają również zagrożenie dla energetyki – nie tylko infrastruktury, ale również trwającej transformacji energetycznej.
W ubiegłym roku w 95 proc. lokalizacji na terenie Europy zanotowano temperatury przekraczające wieloletnią średnią. Obrazuje to np. północna część Skandynawii, która doświadczyła 3-tygodniowego okres upałów, gdy temperatura w pobliżu koła podbiegunowego przekraczała 30 st. C.
Instytut Ochrony Środowiska Państwowego Instytutu Badawczego (IOŚ-PIB) komentuje raport ESOTC (European State of the Climate) zwracając uwagę, że Stary Kontynent ociepla się dwa razy szybciej w stosunku do globalnej średniej. W zeszłym roku temperatura powierzchni europejskich mórz osiągnęła najwyższy poziom. W 86 proc. obszarów odnotowano morskie fale upałów, jak określa się długotrwałe utrzymanie się rekordowo wysokiej temperatury wody.
Ocieplenie się wpłynęło także na obszary pokryte lodem. Grenlandzki lądolód stracił w 2025 roku 139 gigaton lodu. Pod koniec marca zarówno zasięg pokrywy śnieżnej, jak i jej odnotowały trzeci najniższy wynik w całej historii obserwacji.
Susze podnoszą ceny w sklepach
Przyjmując jako kryterium wilgotność gleby, 2025 rok był jednym z trzech najsuchszych od 1992 r. W maju 35 proc. terenów doświadczyło ekstremalnej suszy. Spadł również poziom rzek. Zasięg wezbrań, czyli obszar terenu zalewany przez wodę podczas podniesienia stanu rzek i morza, był drugim najniższym w historii pomiarów.
Na problem upałów zwraca uwagę również Koalicja Klimatyczna. Jej ekspert, prof. Zbigniew Karaczun z SGGW, zauważa, że Europa jest drugim, po Afryce, najszybciej ocieplającym się kontynentem. Dodatkowo seria rekordowo ciepłych lat utrzymuje się już od dekady.
Kury się nie niosą
Wysokie temperatury odbijają się nie tylko na ludziach, ale i rolnictwie oraz hodowli. Profesor Zbigniew Karaczun zauważa, że na skutek upałów między innymi spada mleczność krów oraz liczba znoszonych przez kury jaj. Wśród zwierząt hodowlanych zwiększa się podatność na choroby, które potrafią kończyć się śmiercią.
Wysoka temperatura i powiązana z nią susza odbija się również na uprawach, zwłaszcza szklarniowych. Rośliny ulegają przegrzaniu, co skutkuje utratą plonów. Upały odbijają się również na uprawach, które wymagają niższych temperatur, jak np. popularne w Polsce ziemniaki.
Koszty produktów rolnych wzrosną nie tylko przez straty w uprawach. Pola w okresie suszy wymagają intensywniejszego nawadniania, wzrośnie też koszt transportu i przechowywania w chłodniach.
Ucierpi nie tylko rolnictwo, ale i przetwórstwo – zarówno krajowe, jak i oparte na surowcach importowanych.
Jak nie susza to opady
IOŚ-PIB zauważa, że gdy północno-zachodnia i środkowa Europa cierpiała od suszy, południowo-zachodnia borykała się z opadami powyżej średniej, po których następowały fale upałów. Zaowocowało to pożarami, które objęły ponad milion hektarów, czyli największy obszar, od kiedy dane na ten temat są zbierane.
Na inne negatywne przejawy zmian klimatu zwraca uwagę również prof. Karaczun. Podnosząc temat produktów rolnych i hodowli, zauważa, że cierpią one również na skutek gwałtownych burz, gradobić czy plag szkodników, które pojawiają się w dużej liczbie z uwagi na łagodne zimy.
Energetyka a ocieplenie
Ekspert Koalicji Klimatycznej zauważa negatywny wpływ, jaki energetyka konwencjonalna ma na klimat i jakie zmiany powoduje. Rekomenduje, aby większy nacisk położyć na źródła odnawialne.
Tak jak emisje z energetyki destruktywnie wpływają na klimat, tak jego kryzys oddziałuje na przyszłość energetyki. IOŚ podkreśla, że Europa ma obecnie największe straty torfowisk, a te są kluczowe dla magazynowania dwutlenku węgla.
– W Polsce przez całe dekady torfowiska były traktowane jak tereny bezproduktywne, które należy przekształcić. Torfowiska intensywnie i systematycznie odwadniano, budując gęstą sieć rowów melioracyjnych. Niestety większość z nich funkcjonuje do dziś, by je użytkować jako tereny rolnicze lub dla intensyfikacji gospodarki leśnej. Efektem tej wieloletniej strategii jest zniszczenie i degradacja wielu torfowisk w Polsce, co skutkuje m.in. zanikiem różnorodności biologicznej i wzrostem zagrożenia pożarowego – zauważa dr Michał Żmihorski, zastępca dyrektora ds. naukowych w IOŚ-PIB.
Wysokie temperatury mogą oddziaływać negatywnie na system elektroenergetyczny. Polskie Sieci Elektroenergtyczne uspokajają, że są przygotowane na nadchodzące fale upałów, a sieć będzie pracować stabilnie.
Jak przetrwać wysokie temperatury?
Podczas fal upałów warto zastanowić się nad instalacją klimatyzatora. Zwłaszcza że ten może nas wesprzeć nie tylko w ciepłe dni, ale i wspomóc ogrzewanie w późniejszych, zimnych miesiącach. Kluczowe jest dobranie urządzenia do swoich potrzeb. Więcej nie zawsze oznacza lepiej. W tej kwestii pomocny jest artykuł: Klimatyzator na upały. Co oznaczają jego parametry?
Nowe energochłonne urządzenie oznacza jednak większe zużycie energii, a tym samym dodatkowe koszty. Jednak i te wyzwania można rozwiązać, korzystając np. z magazynu energii. W połączeniu z taryfą dynamiczną umożliwi on pobranie taniej energii dostępnej w słoneczne dni, przy dużej podaży energii z fotowoltaiki, i jej wykorzystanie do zasilenia klimatyzacji, gdy ceny wzrosną.
Mimo że taryfy dynamiczne wprowadzono w ustawie Prawo energetyczne dwa lata temu – i dają one możliwość ograniczenia kosztów energii zużywanej między innymi przez klimatyzatory – to ciągle ponad połowa Polaków o nich nie słyszała.
Marcin Karwowski, redaktor Gramwzielone.pl
marcin.karwowski@gramwzielone.pl
© Materiał chroniony prawem autorskim. Wszelkie prawa zastrzeżone. Dalsze rozpowszechnianie artykułu tylko za zgodą wydawcy E-Magazyny Sp. z o.o.
