ETS pod lupą Komisji Europejskiej. Forum Energii wskazuje na rolę elektryfikacji przemysłu
System EU ETS od lat jest jednym z najważniejszych narzędzi unijnej polityki klimatycznej, jednak jego przyszły kształt wymaga dostosowania do nowych wyzwań gospodarczych. Przed zaplanowaną na 17 lipca br. prezentacją reformy przez Komisję Europejską trwają dyskusje dotyczące zmian w mechanizmach systemu, wsparcia przemysłu oraz wykorzystania przychodów z aukcji uprawnień.
Według komentarza przygotowanego przez dr Katarzynę Harpak, Dyrektorkę Programu Europejskiego Forum Energii, oraz dr Joannę Panderę, Prezeskę Zarządu Forum Energii, reforma EU ETS powinna być powiązana z przyspieszeniem elektryfikacji, rozwojem odnawialnych źródeł energii oraz inwestycjami w infrastrukturę energetyczną.
EU ETS jako element polityki klimatycznej UE
System handlu uprawnieniami do emisji EU ETS funkcjonuje w oparciu o zasadę, zgodnie z którą podmioty generujące emisje ponoszą związane z nimi koszty. Mechanizm ten wprowadził koszt emisji dwutlenku węgla (CO2) do decyzji biznesowych przedsiębiorstw, zachęcając je do inwestowania w technologie zwiększające efektywność energetyczną, odnawialne źródła energii oraz elektryfikację procesów produkcyjnych.
Jak podkreśla Forum Energii, EU ETS od ponad dwóch dekad stanowi jeden z podstawowych mechanizmów wspierających transformację europejskiego sektora energetycznego. Forum Energii zwraca jednak uwagę, że skuteczność systemu w sektorze energetycznym wymaga dostosowania jego parametrów do nowych wyzwań związanych z konkurencyjnością europejskiego przemysłu.
Zmiany w ETS mają wspierać inwestycje niskoemisyjne
W opinii Forum Energii planowana reforma EU ETS obejmuje rozwiązania, które mają zwiększyć skuteczność systemu i stworzyć warunki do dalszej modernizacji przemysłu. Wśród proponowanych działań znajdują się zmiany dotyczące Mechanizmu Rezerwy Stabilności Rynkowej, modyfikacja zasad wyznaczania zastępczych benchmarków emisyjnych oraz utworzenie Banku na rzecz Dekarbonizacji Przemysłu.
Zgodnie z komentarzem Forum Energii rozwiązania te mają zachęcać przedsiębiorstwa do inwestowania w technologie niskoemisyjne, jednocześnie ograniczając ryzyko tzw. ucieczki emisji, czyli przenoszenia produkcji do państw o mniej restrykcyjnych regulacjach środowiskowych.
Przychody z ETS mają finansować transformację przemysłu
Forum Energii podkreśla znaczenie sposobu wykorzystania środków uzyskiwanych ze sprzedaży uprawnień do emisji. Według organizacji wpływy z systemu powinny być kierowane do sektorów gospodarki, w których transformacja wymaga największego wsparcia i może przyczynić się do budowania przewag konkurencyjnych.
Z danych przywołanych przez Forum Energii wynika, że w latach 2021-2025 jedynie 8 proc. wszystkich wpływów z EU ETS, które trafiły do budżetów państw członkowskich, zostało przeznaczonych na wsparcie dekarbonizacji przemysłu.
Organizacja wskazuje również, że system bezpłatnych uprawnień do emisji powinien być silniej powiązany z realizacją inwestycji w technologie niskoemisyjne. Takie podejście miałoby wspierać modernizację najbardziej emisyjnych instalacji przemysłowych.
Elektryfikacja i rozwój OZE kluczowe dla konkurencyjności
Według Forum Energii sama reforma EU ETS nie będzie wystarczającym narzędziem do obniżenia kosztów energii dla przemysłu. Kluczowe znaczenie ma mieć zwiększenie udziału energii elektrycznej w gospodarce oraz obniżenie kosztów jej wytwarzania.
W tym kontekście ważną rolę ma odegrać europejski Plan na rzecz Elektryfikacji (ang. Electrification Action Plan), którego celem jest przyspieszenie elektryfikacji gospodarek państw członkowskich. Jak wskazuje Forum Energii, realizacja tego celu wymaga rozwoju odnawialnych źródeł energii, rozbudowy sieci elektroenergetycznych oraz inwestycji w magazyny energii.
Według szacunków Forum Energii zwiększenie poziomu elektryfikacji Polski do nieco ponad 40 proc. w 2040 r. mogłoby przełożyć się na około 15 proc. oszczędności w końcowym zużyciu energii.
Obecnie udział energii elektrycznej w końcowym zużyciu energii w Polsce wynosi 17 proc., podczas gdy średnia unijna to 23 proc. Krajowy Plan w dziedzinie Energii i Klimatu zakłada wzrost tego wskaźnika do około 22 proc. w 2030 r. oraz około 26 proc. w 2040 r.
KPEiK powinien wyznaczać kierunek zmian
Forum Energii wskazuje, że reforma EU ETS i Plan na rzecz Elektryfikacji powinny stać się impulsem do przeprowadzenia skoordynowanej transformacji polskiego przemysłu. Zdaniem autorek komentarza kierunki tych zmian powinny zostać określone w Krajowym Planie w dziedzinie Energii i Klimatu (KPEiK), który ma pełnić rolę punktu odniesienia dla polityki energetycznej, przemysłowej i inwestycyjnej.
Według Forum Energii europejska konkurencyjność w kolejnych latach będzie zależała nie tylko od poziomu kosztów, ale także od bezpieczeństwa energetycznego, odporności gospodarki oraz zdolności do realizacji celów klimatycznych.
Katarzyna Poprawska-Borowiec
