Pompa ciepła zamiast gazu. Zużycie energii może spaść nawet o 75 proc.
Pompy ciepła mogą znacząco ograniczyć zużycie energii potrzebnej do ogrzewania budynków. Według analizy Komisji Europejskiej zastąpienie kotła gazowego elektryczną pompą ciepła w typowym polskim budynku pozwala zmniejszyć zużycie energii o około 75 proc. W Polsce działa już około 855 tys. pomp ciepła, a po słabszym 2025 r. rynek tych urządzeń ponownie zaczął rosnąć.
Jedną z najważniejszych informacji dotyczących polskiego rynku pomp ciepła przynosi analiza Joint Research Centre (JRC), czyli zaplecza analitycznego Komisji Europejskiej. W przygotowanej w 2026 r. fiszce poświęconej Polsce JRC porównało funkcjonowanie kotła gazowego oraz elektrycznej pompy ciepła w przeciętnym budynku mieszkalnym.
Wynika z niej, że zastąpienie kotła gazowego elektryczną pompą ciepła pozwala zmniejszyć zużycie energii o 75 proc. Jednocześnie emisje CO2 spadają przeciętnie o około 26 proc.
Tak duża różnica w zużyciu energii wynika przede wszystkim z wysokiej efektywności pompy ciepła, która wykorzystuje energię elektryczną do pozyskiwania ciepła z otoczenia. JRC zaznacza jednak, że rzeczywisty efekt zależy między innymi od izolacji budynku, sprawności urządzenia oraz sposobu jego użytkowania.
W przypadku Polski przeciętne końcowe zużycie energii na ogrzewanie pomieszczeń wynosi 163 kWh/m2 rocznie. To właśnie dla takiego modelowego budynku przygotowano porównanie wykorzystane w fiszce.
Polska ma już setki tysięcy pomp ciepła
Skala polskiego rynku pomp ciepła wyraźnie wzrosła w ostatnich latach. JRC podaje, że w 2024 r. w Polsce działało ponad 745 tys. pomp ciepła, a w tym samym roku sprzedano 80,4 tys. urządzeń. Najpopularniejszym rozwiązaniem do ogrzewania pomieszczeń były pompy typu powietrze-woda. Łączna zainstalowana moc cieplna pomp ciepła wynosiła wówczas 6030 MW. Dane JRC pokazują więc, że pompy ciepła są już istotnym elementem polskiego sektora ogrzewania.
Po spadku sprzedaży rynek ponownie rośnie
Dane JRC pokazują jednocześnie, że 2024 r. był dla polskiego rynku znacznie słabszy niż poprzedni. Sprzedaż około 80 tys. pomp ciepła oznaczała spadek o 35 proc. rok do roku. W 2025 r. sprzedaż ponownie spadła i wyniosła około 72 tys. urządzeń. W 2026 r. pojawiły się natomiast oznaki wyraźnego odbicia.
Najnowsze dane z 2026 r. są korzystniejsze dla krajowego rynku pomp ciepła. Jak wynika z informacji Polskiego Instytutu Ekonomicznego, w połowie 2026 r. w polskich gospodarstwach domowych działało około 855 tys. pomp ciepła. Oznacza to, że w ciągu około półtora roku liczba urządzeń wzrosła o ponad 100 tys.
Według danych PORT PC w pierwszej połowie 2026 r. sprzedaż pomp ciepła do centralnego ogrzewania zwiększyła się o 18 proc. rok do roku. Szczególnie mocno rosła sprzedaż gruntowych pomp ciepła, która zwiększyła się o 57 proc. W przypadku powietrznych pomp ciepła typu powietrze-woda wzrost wyniósł 15 proc. Sprzedaż urządzeń typu monoblok zwiększyła się o 19 proc., a urządzeń typu split o 14 proc.
To oznacza, że po okresie spowolnienia polski rynek pomp ciepła ponownie znalazł się na ścieżce wzrostu.
Ponad 3 mln kotłów gazowych
Potencjał dalszego rozwoju rynku wynika między innymi z obecnej struktury ogrzewania polskich gospodarstw domowych.
Według danych wykorzystanych przez JRC około 3,3 mln gospodarstw domowych korzysta z kotłów gazowych, co odpowiada około 23 proc. wszystkich gospodarstw. Kolejne 21 proc. gospodarstw wykorzystuje węgiel do ogrzewania pomieszczeń, przy czym w tym zestawieniu nie uwzględniono zużycia w systemach ciepłowniczych.
Jednocześnie ogrzewanie i chłodzenie odpowiada za aż 81 proc. końcowego zużycia energii w polskich gospodarstwach domowych. Udział odnawialnych źródeł energii w całkowitej energii wykorzystywanej do ogrzewania i chłodzenia we wszystkich sektorach wynosi natomiast 21 proc.
Elektryfikacja ogrzewania może zatem mieć istotne znaczenie dla zmniejszenia zapotrzebowania na energię, szczególnie jeśli pompom ciepła towarzyszy poprawa efektywności energetycznej budynków.
Większość polskich budynków powstała przed 2000 r.
To właśnie stan budynków jest jednym z ważniejszych elementów analizy JRC. 77 proc. polskich budynków zostało wybudowanych przed 2000 r., a więc w okresie, gdy wymagania dotyczące charakterystyki energetycznej były mniej rygorystyczne niż obecnie.
Komisja Europejska zwraca uwagę, że pompy ciepła mogą być stosowane w większości budynków, jednak ich działanie jest korzystniejsze w obiektach o wysokiej efektywności energetycznej. Dlatego elektryfikacja ogrzewania i termomodernizacja powinny być traktowane jako elementy tego samego procesu.
Dane dotyczące zapotrzebowania na ogrzewanie pokazują, że Polska jest krajem o stosunkowo dużych potrzebach grzewczych. W Polsce notuje się 2738 stopniodni grzewczych – czyli wskaźnika odzwierciedlającego chłód klimatu i konieczność dogrzewania budynków – podczas gdy średnia dla całej Unii Europejskiej wynosi 2698. Oznacza to, że nasz klimat jest nieco surowszy od unijnej średniej, przez co dłużej musimy ogrzewać nasze domy i szkoły.
Jednocześnie liczba stopniodni chłodzenia, które mierzą zapotrzebowanie na klimatyzację w upalne dni, wynosi u nas zaledwie 42, wobec 142 dla całej Unii. To pokazuje, że letnie upały doskwierają nam znacznie rzadziej niż mieszkańcom południowych krajów Europy.
Pompy ciepła ograniczają zużycie energii, ale efekt emisyjny jest mniejszy
W przypadku Polski redukcja zużycia energii jest znacznie większa niż redukcja emisji CO2. JRC szacuje ją odpowiednio na 75 i 26 proc.
Powodem jest struktura polskiej energetyki. Według danych wykorzystanych przez JRC intensywność emisji sektora elektroenergetycznego jest obecnie około trzykrotnie wyższa niż współczynnik emisji gazu ziemnego. Oznacza to, że korzyść klimatyczna z wymiany kotła gazowego na pompę ciepła jest w Polsce ograniczana przez emisyjność energii elektrycznej.
Sytuacja może jednak zmieniać się wraz ze wzrostem udziału niskoemisyjnych źródeł w krajowym miksie energetycznym.
Relacja ceny energii elektrycznej do ceny gazu ma znaczenie
Na atrakcyjność pomp ciepła wpływa także relacja cen energii elektrycznej i gazu. JRC wskazuje, że choć pompy ciepła są znacznie bardziej efektywne energetycznie od kotłów gazowych, znaczenie dla ich konkurencyjności ma koszt energii potrzebnej do ich pracy.
Według JRC pompy ciepła stają się konkurencyjne wobec kotłów gazowych, gdy cena energii elektrycznej jest niższa niż około trzykrotność ceny gazu. Dla Polski raport nie zawiera danych o relacji cen dla gospodarstw domowych za pierwszą połowę 2025 r.; ostatnia podana wartość to 2,39 z pierwszej połowy 2023 r. W przypadku odbiorców niebędących gospodarstwami domowymi wskaźnik wyniósł 2,42 w pierwszej połowie 2025 r.
Dopłaty zależą od dochodów
Istotnym elementem polskiego systemu wsparcia pozostają dotacje. JRC nie podaje jednej maksymalnej kwoty dopłaty, ponieważ poziom wsparcia zależy od dochodu beneficjenta.
W przypadku programu Czyste Powietrze subsydia mogą pokrywać 40, 70 lub nawet 100 proc. kosztów kwalifikowanych, zależnie od poziomu dochodów gospodarstwa domowego. To istotne również z punktu widzenia gospodarstw dotkniętych ubóstwem energetycznym. Według danych wykorzystanych przez JRC 3 proc. gospodarstw domowych w Polsce nie jest w stanie odpowiednio ogrzać mieszkania, a taki sam odsetek ma zaległości w opłatach za media.
Polska jest także eksporterem pomp ciepła
Rozwój rynku urządzeń grzewczych ma znaczenie nie tylko dla odbiorców energii. Polska jest również ważnym producentem pomp ciepła.
W 2024 r. nadwyżka w handlu zagranicznym pompami ciepła wyniosła 82 mln euro. Oznacza to, że Polska w tym segmencie nie jest wyłącznie rynkiem zbytu dla zagranicznych producentów, ale również krajem, z którego urządzenia trafiają na inne rynki.
Jak Polska wypada na tle Europy?
Zestawienie danych dotyczących pomp ciepła z sytuacją w innych państwach pokazuje, jak duży jest jeszcze potencjał polskiego rynku.
W 2024 r. na 1000 mieszkańców Polski przypadało 48 zainstalowanych pomp ciepła. W Portugalii było ich 83, w Danii 217, a w Szwecji aż 496.
Podobnie wygląda porównanie udziału pomp ciepła w sprzedaży urządzeń grzewczych. W Polsce wynosił on 30 proc., podczas gdy w Portugalii sięgał 55 proc., w Danii 91 proc., a w Szwecji 94 proc.
Polska ma więc już duży i szybko rozwijający się zasób pomp ciepła, ale pod względem ich rozpowszechnienia na mieszkańca pozostaje za europejskimi liderami.
Najnowsze dane sugerują jednak, że dystans ten może się stopniowo zmniejszać. Po spadku sprzedaży w 2025 r. rynek w pierwszej połowie 2026 r. ponownie zanotował wzrost, a liczba pomp ciepła działających w polskich gospodarstwach domowych sięgnęła już około 855 tys.
Dla dalszego rozwoju rynku znaczenie będzie miała nie tylko liczba nowych urządzeń, ale również poprawa efektywności energetycznej budynków, koszty energii elektrycznej oraz tempo odchodzenia krajowej energetyki od wysokoemisyjnych źródeł.
Jedno pozostaje niezmienne: według analizy Komisji Europejskiej zamiana kotła gazowego na elektryczną pompę ciepła może w przeciętnym polskim budynku ograniczyć zużycie energii na ogrzewanie o około 75 proc.
Katarzyna Poprawska-Borowiec
katarzyna.borowiec@gramwzielone.pl
© Materiał chroniony prawem autorskim. Wszelkie prawa zastrzeżone. Dalsze rozpowszechnianie artykułu tylko za zgodą wydawcy E-Magazyny Sp. z o.o.
