Przeznaczamy miliardy na wsparcie biomasy drzewnej. Organizacje apelują o zmiany

Spalanie drewna jest jednym ze sposobów wykorzystywania odnawialnych źródeł energii w Unii Europejskiej, a związane z nim wsparcie publiczne od lat stanowi element polityki energetycznej państw członkowskich. Teraz 45 organizacji z różnych krajów świata apeluje o zmianę unijnych przepisów dotyczących biomasy drzewnej. Postuluje ograniczenie jej wsparcia oraz zmianę zasad rozliczania emisji CO2 w systemie handlu uprawnieniami do emisji.

Według danych przytoczonych przez sygnatariuszy w 2024 r. wsparcie energii z biomasy w Unii Europejskiej wyniosło ok. 15 mld euro. Od 2015 r. łączna kwota miała przekroczyć 180 mld euro. Organizacje zastrzegają, że szacunek może być niepełny, ponieważ nie wszystkie państwa członkowskie przekazały dane dotyczące dopłat.

Wsparcie obejmuje różne mechanizmy, w tym kontrakty na zakup energii, dotacje do budowy infrastruktury energetycznej, ulgi podatkowe i obniżone stawki VAT.

REKLAMA

REKLAMA

Z zestawienia Komisji Europejskiej i  firmy badawczo-konsultingowej Enerdata wynika, że w 2024 r. całkowite wsparcie dla odnawialnych źródeł energii w UE wyniosło 76 mld euro, z czego 15 mld euro przypadło na bioenergię. Według przytoczonych danych jej udział w budżetach przeznaczonych na wsparcie OZE był szczególnie duży w Chorwacji, Danii, Finlandii, Portugalii, Szwecji i na Węgrzech.

Organizacje zwracają również uwagę na zasady rozliczania emisji w systemie EU ETS. Instalacje spalające biomasę spełniającą kryteria dyrektywy RED nie muszą kupować uprawnień do emisji CO2 związanych z jej spalaniem. Zdaniem sygnatariuszy rozwiązanie to ogranicza potencjalne wpływy z opłat emisyjnych.

W stanowisku przytoczono także szacunki, według których produkcja energii elektrycznej z biomasy jest od trzech do czterech razy droższa niż w przypadku innych odnawialnych źródeł energii. Autorzy wskazują ponadto, że w scenariuszu rozwoju technologii BECCS, łączącej produkcję bioenergii z wychwytywaniem i składowaniem CO2, publiczne wsparcie mogłoby wzrosnąć do 37 mld euro do 2050 r.

Drewno ważnym surowcem w europejskiej energetyce

Według danych Eurostatu (oficjalny urząd statystyczny UE) za 2024 r. energia uzyskiwana ze spalania drewna odpowiada za ok. 9 proc. całkowitego zużycia energii w UE. Dla porównania udział wszystkich odnawialnych źródeł energii wynosi 25,2 proc., a bioenergii – 12,9 proc.

Do produkcji energii ze spalania drewna wykorzystywane jest około 47 proc. drewna pozyskiwanego w lasach Unii Europejskiej. Jednocześnie w latach 2001–2024 zużycie stałych biopaliw w UE wzrosło z 54 do 95 mln ton ekwiwalentu ropy naftowej (Mtoe).

Znaczna część biomasy jest wykorzystywana w gospodarstwach domowych. Według danych przytoczonych w stanowisku około 47 proc. stałej biomasy spalane jest w tym sektorze, a większość tego drewna nie podlega kryteriom zrównoważonego rozwoju określonym w dyrektywie RED.

Drewno pozostaje również istotnym źródłem ciepła w Europie. W 2023 r. odpowiadało za około 20 proc. energii cieplnej zużywanej w UE i mniej więcej połowę ciepła zaliczanego do odnawialnego.

W ostatnich latach zmniejszył się natomiast udział biomasy w produkcji energii elektrycznej. W 2021 r. wynosił około 6 proc., co odpowiadało 172 TWh, a w 2025 r. spadł do 5,5 proc., czyli 156 TWh.

Znaczenie drewna w bilansie energii odnawialnej różni się w poszczególnych krajach. Według szacunków organizacji Fern za 2020 r. Estonia, Finlandia, Litwa, Łotwa i Polska pozyskiwały ponad 70 proc. energii odnawialnej z drewna. W Hiszpanii, Holandii, Irlandii i Niemczech udział ten nie przekraczał 30 proc.

Wpływ spalania biomasy na bilans emisji CO2

Jednym z głównych argumentów sygnatariuszy jest sposób uwzględniania emisji ze spalania biomasy w unijnej polityce klimatycznej. Organizacje wskazują, że spalanie drewna może wiązać się z wyższą emisją CO2 na jednostkę uzyskanej energii niż spalanie węgla, mimo że w systemie EU ETS emisje te są rozliczane jako zerowe.

Powołując się na Europejską Naukową Radę Doradczą ds. Zmian Klimatu (ESABCC), autorzy stanowiska podają, że roczne emisje ze spalania biomasy w UE niemal podwoiły się od 2001 r. W 2022 r. odpowiadały za 15,7 proc. emisji instalacji objętych systemem EU ETS.

W dokumencie zwrócono również uwagę na zmniejszającą się zdolność europejskich lasów do pochłaniania dwutlenku węgla. Według przytoczonych danych pochłanianie CO2 przez lasy w UE jest obecnie o 43 proc. niższe niż w 2001 r. ESABCC wskazała, że jednym z czynników związanych z tym spadkiem jest rosnące wykorzystanie bioenergii.

Autorzy przywołują także prognozę, zgodnie z którą do 2030 r. pochłanianie gazów cieplarnianych w sektorze użytkowania gruntów, zmiany użytkowania gruntów i leśnictwa (LULUCF) może zmniejszyć się o 39 proc.

W stanowisku omówiono również emisje sadzy powstające podczas spalania drewna. Organizacje zwracają uwagę na jej wpływ na klimat i jakość powietrza, przytaczając szacunki dotyczące jej potencjału ocieplającego w porównaniu z CO2.

Dopłaty a ceny drewna i pelletu

Według autorów stanowiska wsparcie energetycznego wykorzystania drewna może zwiększać konkurencję o surowiec, wpływając na jego dostępność i ceny dla przemysłu oraz gospodarstw domowych.

Jako przykład podano sytuację we Francji, gdzie największy działający producent celulozy znalazł się na skraju bankructwa, a jedną z przyczyn problemów miał być wzrost cen drewna przemysłowego.

W Polsce zimą 2025 r. część gospodarstw domowych miała trudności z zakupem pelletu ze względu na wysokie ceny lub ograniczoną dostępność. W Niemczech wzrost cen pelletu odnotowywano również w miesiącach letnich.

REKLAMA

REKLAMA

REKLAMA

Augustyn Mikos z Pracowni na rzecz Wszystkich Istot wskazuje, że zdaniem organizacji wieloletnie dopłaty do spalania drewna mogą wpływać na ceny surowca, zachęcać do pozyskiwania drewna z obszarów wcześniej mniej atrakcyjnych gospodarczo i zwiększać presję na zasoby leśne.

Za ograniczeniem wsparcia dla spalania drewna opowiadają się również organizacje reprezentujące przemysł wykorzystujący ten surowiec. Europejskie stowarzyszenie przemysłu papierniczego CEPI postuluje wycofanie bezpośrednich dopłat do spalania drewna w instalacjach energetycznych. European Panel Federation, zrzeszająca producentów płyt drewnopochodnych, domaga się rewizji wsparcia dla spalania drewna nadającego się do wykorzystania materiałowego.

Podobne stanowisko zajmuje IKEA, która opowiada się za ograniczeniem zachęt do energetycznego wykorzystania biomasy na rzecz jej odzysku materiałowego.

Organizacje zwracają uwagę na lasy i jakość powietrza

Sygnatariusze wskazują, że wsparcie dla energetycznego wykorzystania drewna może zwiększać popyt na surowiec i wpływać na sposób prowadzenia gospodarki leśnej. W ich ocenie jednym z możliwych skutków jest wzrost presji na pozyskiwanie drewna, w tym w ramach zrębów zupełnych.

Organizacje powołują się na analizę zdjęć satelitarnych, z której ma wynikać, że wzrosła skala wycinki na obszarach Natura 2000 w Europie.

W stanowisku poruszono także kwestię wpływu ogrzewania drewnem na jakość powietrza. Jako przykład przytoczono Brukselę, gdzie drewnem ogrzewanych jest około 0,18 proc. gospodarstw domowych. Według danych przedstawionych przez organizacje odpowiadają one za 35 proc. emisji pyłu PM2,5 z sektora mieszkaniowego i 10 proc. całkowitej emisji tego pyłu w mieście.

Polska i inne kraje zmieniają zasady wsparcia

W części państw europejskich wprowadzono już zmiany w zasadach dotowania energetycznego wykorzystania biomasy.

W Polsce w czerwcu 2025 r. weszło w życie rozporządzenie znoszące dopłaty do energii wytwarzanej z pierwotnej biomasy drzewnej, czyli drewna pozyskiwanego bezpośrednio z lasu. Zmiana objęła około dwóch trzecich drewna, które wcześniej kwalifikowało się do wsparcia.

Holandia w 2022 r. zniosła dopłaty do nowych elektrowni i ciepłowni na biomasę, pozostawiając wyjątek dla instalacji dostarczających przemysłowi ciepło wysokotemperaturowe.

Francja wyłączyła produkcję energii elektrycznej z biomasy z systemu wsparcia, ograniczyła dotacje do pieców na pellet i zapowiedziała zakończenie zachęt do zakupu kotłów na biomasę w gospodarstwach domowych od stycznia 2026 r.

Duński rząd powołany w czerwcu 2026 r. ogłosił plan wycofania importu biomasy. W Niemczech propozycja wyłączenia biomasy z definicji OZE na potrzeby ustawy o podatku od energii elektrycznej została odrzucona przez komisję finansów Bundestagu.

W niektórych europejskich systemach ciepłowniczych rozwijane są również alternatywy dla kotłów na biomasę. Duże pompy ciepła są instalowane m.in. w Aarhus, Aalborgu, Esbjergu, Hamburgu, Helsinkach, Kolonii, Kopenhadze i Wiedniu.

Jakich zmian w unijnych przepisach chcą sygnatariusze?

Apel 45 organizacji pojawia się w czasie przygotowań Komisji Europejskiej do zmian w polityce klimatyczno-energetycznej po 2030 r., obejmujących m.in. dyrektywę w sprawie odnawialnych źródeł energii (RED) i system EU ETS. Publikacja nowych ram prawnych dotyczących OZE jest planowana na pierwszy kwartał 2027 r. Obecnie obowiązująca dyrektywa RED III zakłada, że w 2030 r. udział OZE w unijnym zużyciu energii ma wynieść co najmniej 42,5 proc.

Sygnatariusze postulują, aby biomasa drzewna została usunięta z listy odnawialnych źródeł energii w dyrektywie RED, a pozostałości z leśnictwa i przetwórstwa drewna – z wykazu surowców wskazanych w jej załączniku IX. Domagają się również odejścia od zerowego rozliczania emisji ze spalania biomasy w EU ETS i uwzględniania rzeczywistych emisji.

Według propozycji organizacji środki, które nie byłyby już przeznaczane na wsparcie spalania drewna, mogłyby zostać skierowane na poprawę efektywności energetycznej, w tym termomodernizację budynków, rozwój magazynów energii i modernizację sieci. Część pieniędzy miałaby wspierać także odtwarzanie ekosystemów leśnych i rozwiązania sprzyjające ograniczeniu zrębów zupełnych.

Sygnatariusze zaznaczają, że nie postulują zakazu spalania drewna, lecz zmianę zasad jego wspierania ze środków publicznych i traktowania energii z biomasy drzewnej jako odnawialnej.

Stanowisko zatytułowane „Dlaczego UE musi zaprzestać dopłat do spalania drzew” zostało opublikowane we wrześniu 2026 r. Pracownia na rzecz Wszystkich Istot przedstawiła je w związku z Międzynarodowym Dniem Akcji Przeciwko Wielkoskalowej Energetyce Biomasowej, obchodzonym 21 października. Stanowisko podpisało 45 organizacji, m.in. Fern, NRDC, BirdLife Europe & Central Asia, CEE Bankwatch Network i Biomass Action Network. Sygnatariusze pochodzą m.in. z Niemiec, Finlandii, Szwecji, Estonii, Węgier, Portugalii, Stanów Zjednoczonych, Kanady, Chin i Ghany. Jedynym polskim sygnatariuszem jest Pracownia na rzecz Wszystkich Istot.

Źródło informacji: Pracownia na rzecz Wszystkich Istot, „Ponad 180 mld euro w dekadę na spalanie drzew. Organizacje apelują: UE musi skończyć z dopłatami do biomasy drzewnej”; stanowisko organizacji pozarządowych „Why the EU must stop subsidies for burning trees: A policy mistake that needs to be corrected / Dlaczego UE musi zaprzestać dopłat do spalania drzew: Błędna polityka wymagająca korekty”