GUS sprawdzi, ile z inwestycji energetycznych zostaje w Polsce. Rusza nowe badanie
Główny Urząd Statystyczny rozpoczął pilotaż badania komponentu krajowego w strategicznych inwestycjach. W pierwszym etapie analizowane są projekty z sektora energetycznego realizowane przez wybrane spółki Skarbu Państwa. Od 2027 r. badanie ma objąć także inwestycje infrastrukturalne, transportowe, technologiczno-cyfrowe i zbrojeniowe.
Komponent krajowy (ang. local content) ma pokazywać, jaka część wydatków związanych z realizacją dużych inwestycji trafia do polskiej gospodarki. Pod uwagę brane są m.in. koszty pracy, towary, usługi oraz inne wydatki ponoszone w związku z realizacją projektów.
Celem badania jest zebranie porównywalnych danych, które pozwolą ocenić, w jakim stopniu strategiczne inwestycje wykorzystują krajowe firmy, pracowników oraz łańcuchy dostaw. Dane mają również umożliwić analizę wpływu dużych projektów na rozwój przedsiębiorstw i rynek pracy.
Metodologia badania została przygotowana w ramach prac Zespołu do spraw Udziału Komponentu Krajowego w Kluczowych Procesach Inwestycyjnych, powołanego przez Ministra Aktywów Państwowych.
Co GUS uzna za komponent krajowy?
W badaniu za komponent krajowy uznawana jest wartość kosztów pracy, towarów, usług oraz pozostałych wydatków pochodzenia krajowego, które są ponoszone przy realizacji inwestycji. Analogiczne wydatki pochodzenia zagranicznego zaliczane są do komponentu zagranicznego.
O tym, czy przedsiębiorstwo może zostać uznane za krajowe, decyduje zestaw kryteriów. Uwzględniają one m.in. miejsce funkcjonowania najwyższej jednostki dominującej, prowadzenie głównej działalności w Polsce, rezydencję podatkową oraz strukturę zatrudnienia.
Znaczenie ma również to, czy firma posiada siedzibę w Polsce i prowadzi tutaj działalność od co najmniej trzech lat oraz czy ponad połowa jej rocznych obrotów jest generowana na terytorium Polski. Przy tym ostatnim kryterium istotne jest miejsce wytworzenia, a nie miejsce sprzedaży. Oznacza to, że sprzedaż eksportowa produktów wytworzonych w Polsce również może być zaliczona do obrotu generowanego w Polsce.
Na potrzeby klasyfikacji wydatków GUS stosuje natomiast uproszczoną definicję podmiotu krajowego. Firma musi prowadzić działalność w Polsce, podlegać w kraju obowiązkowi podatkowemu z tytułu tej działalności oraz posiadać w Polsce siedzibę lub oddział.
Osobno liczone będą koszty pracy
W przypadku kosztów pracy zastosowano odrębne zasady. W pilotażu do komponentu krajowego zaliczane są koszty pracy osób zaangażowanych w realizację umowy, jeżeli posiadają one obywatelstwo polskie lub kartę stałego pobytu w Polsce.
Koszty pracy obejmują przy tym całkowite koszty zatrudnienia, w tym daniny publiczne. Uwzględniane są różne formy wykonywania pracy, zarówno umowy o pracę, jak i umowy cywilnoprawne oraz działalność gospodarcza prowadzona przez osoby fizyczne.
Towary w rozumieniu badania obejmują m.in. urządzenia, sprzęt, materiały, surowce i prefabrykaty, a także energię oraz wartości niematerialne i prawne. Usługą jest natomiast świadczenie, które nie jest towarem.
Pilotaż obejmuje energetykę
Badanie pilotażowe rozpoczęło się w lipcu 2026 r. i potrwa do końca roku. Obejmuje wybrane spółki nadzorowane przez Ministerstwo Aktywów Państwowych oraz ich podmioty zależne, które występują jako zamawiający w projektach energetycznych. Do badania włączani są także wykonawcy i podwykonawcy uczestniczący w realizacji inwestycji.
Pilotaż dotyczy umów związanych z inwestycjami energetycznymi zawartych od początku 2026 r. W przypadku umów pomiędzy zamawiającym a wykonawcą próg wynosi 50 mln zł. Dla umów zawieranych przez wykonawców i kolejne poziomy podwykonawców ustalono próg 10 mln zł.
Badanie ma obejmować kilka poziomów łańcucha realizacji inwestycji. Zamawiający jest określany jako Tier 0, wykonawca jako Tier 1, a kolejne poziomy podwykonawców jako Tier 2 i Tier 3.
Informacje będą zbierane kaskadowo
Pierwszym formularzem jest LC-0, który wypełnia zamawiający. GUS zbiera w nim podstawowe informacje o projekcie oraz umowie zawartej z wykonawcą, w tym jej wartość, termin realizacji i dane wykonawcy.
Następnie badanie przechodzi na kolejne poziomy łańcucha. Wykonawca przekazuje informacje dotyczące podwykonawców, którzy otrzymują kolejne formularze. W ten sposób GUS może odtworzyć strukturę podmiotów uczestniczących w realizacji inwestycji.
W formularzach dotyczących planowanej realizacji umów przedsiębiorstwa będą wskazywać m.in. wartość umów oraz planowane wydatki krajowe i zagraniczne. Dane mają być rozdzielane na wydatki własne, w tym koszty pracy, oraz wydatki zewnętrzne dotyczące usług, towarów i pozostałych kosztów.
GUS będzie zbierał również informacje o liczbie miejsc pracy związanych z realizacją kontraktów, z rozróżnieniem na miejsca już istniejące i nowo utworzone. Po zakończeniu roku wykonawcy i podwykonawcy będą przekazywać dane o faktycznej realizacji umów. Formularz LC-2 będzie obejmował rzeczywiście poniesione wydatki oraz liczbę miejsc pracy związanych z realizacją kontraktu w danym roku.
Od 2027 r. badanie obejmie więcej sektorów
Pilotaż ma posłużyć do sprawdzenia metodologii, organizacji badania, formularzy oraz sposobu gromadzenia i przetwarzania danych. Po jego zakończeniu GUS ma wykorzystać zebrane doświadczenia przy tworzeniu docelowego systemu.
Od 2027 r. badanie komponentu krajowego ma zostać włączone do Programu Badań Statystycznych Statystyki Publicznej. Jego zakres zostanie rozszerzony na projekty realizowane w sektorach energetycznym, infrastrukturalnym, technologiczno-cyfrowym, transportowym oraz zbrojeniowym.
W przypadku tych badań próg dla umów pomiędzy zamawiającym a wykonawcą będzie wynosił 50 mln zł. Dla umów zawieranych pomiędzy wykonawcą i podwykonawcami oraz kolejnymi podwykonawcami przewidziano próg 10 mln zł. Wyjątkiem będą inwestycje offshore wind, dla których próg ma wynosić 1,8 mln zł dla wszystkich umów.
GUS chce ograniczyć obowiązki przedsiębiorców
Urząd prowadzi jednocześnie prace nad wykorzystaniem danych, które już są gromadzone w statystyce publicznej, w tym danych administracyjnych. Ma to pozwolić na ograniczenie zakresu informacji, które przedsiębiorcy będą musieli przekazywać bezpośrednio na potrzeby badania.
Dane przekazywane przez zamawiających, wykonawców i podwykonawców będą objęte tajemnicą statystyczną. Wyniki mogą być publikowane wyłącznie w zakresie, który nie narusza tej zasady.
Pierwsze wnioski dotyczące funkcjonowania pilotażu mają zostać przedstawione na początku 2027 r. Opracowanie wyników pilotażu zaplanowano do końca marca 2027 r. Jeżeli zgromadzone dane będą wystarczające, GUS ma przedstawić również pierwsze analizy dotyczące udziału komponentu krajowego w strategicznych inwestycjach energetycznych.
Katarzyna Poprawska-Borowiec
katarzyna.borowiec@gramwzielone.pl
© Materiał chroniony prawem autorskim. Wszelkie prawa zastrzeżone. Dalsze rozpowszechnianie artykułu tylko za zgodą wydawcy E-Magazyny Sp. z o.o.
