Centra danych szukają oszczędności energii i wody. Kluczowe są technologie
Centra danych potrzebują coraz więcej energii, a ich chłodzenie może wiązać się także ze zużyciem wody. O wpływie takich obiektów na środowisko decydują jednak nie tylko ilość pobieranej energii i wody, lecz także źródła zasilania, zastosowane technologie chłodzenia oraz możliwość wykorzystania ciepła odpadowego. Dane zebrane przez operatorów, w tym Data4, pokazują, jak te parametry zmieniają się w praktyce.
Rozwój sztucznej inteligencji, chmury obliczeniowej i cyfrowych usług zwiększa zapotrzebowanie na centra danych. Obiekty, w których pracują serwery, potrzebują jednak nie tylko dużych ilości energii, ale również odpowiednich systemów chłodzenia. O ich wpływie na środowisko decyduje wiele czynników – od konstrukcji budynku i wykorzystanych materiałów po sposób zasilania oraz technologie stosowane podczas eksploatacji.
Na rosnące znaczenie tych kwestii zwracają uwagę zarówno operatorzy centrów danych, jak i organizacje analizujące wpływ cyfryzacji na środowisko. Jednym ze źródeł danych są raporty ESG operatorów. W swoim raporcie za 2025 r. Data4, europejska firma rozwijająca centra danych i zarządzająca nimi, przedstawiła m.in. zmiany wskaźników zużycia energii i wody oraz informacje dotyczące emisji związanych z budową i funkcjonowaniem obiektów.
Ile energii potrzebuje centrum danych?
Jednym z podstawowych parametrów wykorzystywanych do oceny efektywności energetycznej centrum danych jest PUE (Power Usage Effectiveness). Wskaźnik pokazuje, jaka część energii zużywanej przez cały obiekt przypada na infrastrukturę IT, a jaka jest wykorzystywana m.in. przez systemy chłodzenia i pozostałe urządzenia pomocnicze.
Według danych przedstawionych przez Data4 wartość PUE w jej obiektach zmniejszyła się od 2021 r. o 10,7 proc. Operator wskazuje również, że cała grupa korzysta z energii określanej jako niskoemisyjna, a w ostatnich dwóch latach zawarła pięć długoterminowych umów PPA.
Znaczenie ma przy tym nie tylko ilość zużywanej energii, ale także jej pochodzenie. Zasilanie centrum danych energią o niższej emisyjności pozwala ograniczyć emisje związane z jego funkcjonowaniem.
Zużycie wody zależy od sposobu chłodzenia
Drugim istotnym parametrem jest WUE (Water Usage Effectiveness), który odnosi zużycie wody wykorzystywanej do chłodzenia infrastruktury IT do energii zużywanej przez urządzenia informatyczne. Data4 podaje, że w jej przypadku WUE zmniejszył się od 2021 r. o 44 proc. W 2025 r. wskaźnik wyniósł 0,034.
Na zużycie wody wpływa przede wszystkim zastosowana technologia chłodzenia. Jest to szczególnie istotne wraz ze wzrostem mocy obliczeniowej potrzebnej do obsługi systemów sztucznej inteligencji, ponieważ większa koncentracja serwerów oznacza również większą ilość generowanego ciepła.
Jednym z rozwijanych rozwiązań jest chłodzenie cieczą bezpośrednio przy układach elektronicznych, określane jako Direct Liquid Cooling. Według danych przedstawionych przez Data4 zastosowanie takiego systemu może zmniejszyć środowiskowy wpływ chłodzenia nawet o 40 proc. w porównaniu z tradycyjnymi rozwiązaniami.
W Polsce znaczenie ma również tzw. free cooling, czyli wykorzystanie chłodniejszego powietrza zewnętrznego do obniżania temperatury w centrum danych. Przy odpowiednich warunkach klimatycznych rozwiązanie może ograniczać zarówno zapotrzebowanie na energię, jak i wykorzystanie wody do chłodzenia.
Emisje powstają jeszcze przed uruchomieniem serwerów
Ocena wpływu centrum danych na środowisko nie może ograniczać się do energii zużywanej podczas jego pracy. Znaczną część śladu środowiskowego mogą stanowić emisje związane z budową obiektu, produkcją materiałów i wyposażenia oraz funkcjonowaniem całego łańcucha dostaw.
W tym przypadku znaczenie ma tzw. Zakres 3, obejmujący emisje pośrednie powstające w całym łańcuchu wartości. Dlatego decyzje dotyczące konstrukcji budynku i materiałów mogą wpływać na ślad węglowy centrum danych jeszcze zanim zostaną w nim uruchomione serwery.
Data4 podała, że w 2025 r. w 19 jednostkach wymieniła czynnik chłodniczy na substancje o niższym potencjale tworzenia efektu cieplarnianego. Według danych firmy działanie to pozwoliło ograniczyć emisje o około 202 t CO₂ rocznie.
Operator przeprowadził również analizę cyklu życia centrum danych (LCA), która obejmuje wpływ związany m.in. z materiałami, budową i późniejszą eksploatacją. Firma podaje ponadto, że w nowych projektach wykorzystuje certyfikację BREEAM oraz materiały takie jak prefabrykowane elementy z betonu niskoemisyjnego.
Według przedstawionych danych działania te przełożyły się na zmniejszenie śladu węglowego inwestycji o 13 proc. w przeliczeniu na każdy wybudowany megawat mocy IT.
Nowe centrum danych pod Warszawą
Przykładem inwestycji, w której zastosowano rozwiązania związane z efektywnością środowiskową, jest nowe centrum danych uruchomione w kwietniu 2026 r. w kampusie Data4 w Jawczycach pod Warszawą.
Obiekt otrzymał certyfikat BREEAM na poziomie „Excellent”. System ten bierze pod uwagę m.in. efektywność energetyczną budynku, gospodarowanie wodą, wykorzystane materiały oraz wpływ inwestycji na środowisko.
Kampus WAW01 ma zostać również objęty europejskim programem badawczym Climate-Adapt4EOSC. W jego ramach analizowana ma być odporność infrastruktury krytycznej na skutki zmian klimatu, a badania dotyczące obiektu w Jawczycach zaplanowano na 2026 r.
Centra danych potrzebują mierzalnych wskaźników
Rosnące zapotrzebowanie na moc obliczeniową sprawia, że wpływ centrów danych na środowisko będzie coraz częściej analizowany nie tylko przez operatorów, ale również przez inwestorów, regulatorów i lokalne społeczności.
Do oceny tego wpływu można wykorzystywać m.in. PUE i WUE, dane dotyczące emisji w Zakresach 1, 2 i 3, a także analizy cyklu życia inwestycji. Istotne są również informacje o źródłach energii, sposobie chłodzenia oraz materiałach wykorzystanych przy budowie.
Jak wskazuje Adam Ponichtera, dyrektor zarządzający Data4 w Polsce, różnice między poszczególnymi centrami danych mogą być znaczące, ponieważ ich oddziaływanie zależy m.in. od zastosowanego chłodzenia, efektywności energetycznej oraz źródeł zasilania. Dlatego – jak wynika z przedstawionych przez niego danych – porównywanie całego sektora bez uwzględnienia tych parametrów może nie oddawać rzeczywistego wpływu konkretnych obiektów.
Ciepło z serwerów można wykorzystać ponownie
Operatorzy centrów danych rozwijają również rozwiązania, które mają umożliwiać wykorzystanie zasobów powstających podczas pracy infrastruktury IT.
W 2025 r. Data4 uruchomiła we Francji prototyp tzw. bio-circular data center. W projekcie ciepło generowane przez serwery jest wykorzystywane przy hodowli mikroalg, które mogą znaleźć zastosowanie m.in. w biotechnologii, kosmetyce i bioenergetyce.
Takie rozwiązania wpisują się w szerszy kierunek rozwoju infrastruktury cyfrowej, w którym centrum danych jest traktowane nie tylko jako odbiorca energii i zasobów, ale również jako źródło ciepła, które może zostać wykorzystane w innych procesach.
Wraz ze wzrostem liczby centrów danych znaczenie będą miały więc nie tylko ich parametry energetyczne, ale również sposób wykorzystania energii, wody, ciepła i materiałów w całym cyklu życia obiektu.
Ciepło z centrów danych może trafić do miejskiej sieci
Przykładem wykorzystania ciepła odpadowego w Polsce jest projekt realizowany we Wrocławiu. Kogeneracja, należąca do PGE Energia Ciepła, podpisała z firmą Citylink list intencyjny dotyczący odzysku ciepła z powstającego centrum danych przy ul. Szczecińskiej. Założenie jest takie, że ciepło powstające podczas pracy serwerów będzie po odpowiednim przygotowaniu przekazywane do miejskiej sieci ciepłowniczej.
Centra danych pracują praktycznie bez przerwy, a energia elektryczna wykorzystywana przez serwery w dużej części zamienia się w ciepło, które trzeba następnie odprowadzić za pomocą systemów chłodzenia. W przypadku wrocławskiej inwestycji zamiast oddawać je do otoczenia, ma ono zostać zagospodarowane jako dodatkowe źródło energii dla systemu ciepłowniczego. Więcej na temat tej inwestycji w artykule: Data center zasili sieć ciepłowniczą Wrocławia.
W stolicy Dolnego Śląska Kogeneracja współpracuje także z Politechniką Wrocławską nad możliwością odzysku ciepła generowanego przez superkomputery działające we Wrocławskim Centrum Sieciowo-Superkomputerowym. W tym przypadku planowane jest wykorzystanie pomp ciepła do podniesienia temperatury odzyskanej energii, tak aby mogła zostać wykorzystana w miejskiej sieci ciepłowniczej. Więcej na ten temat w artykule: Serwerownia zamiast ciepłowni. Politechnika Wrocławska ogrzeje miasto.
Odzysk ciepła może więc stać się jednym ze sposobów ograniczania strat energii związanych z rozwojem infrastruktury cyfrowej. Jest to szczególnie istotne w sytuacji, gdy rosnąca moc obliczeniowa centrów danych, między innymi wskutek rozwoju sztucznej inteligencji, zwiększa również ilość ciepła wymagającego odprowadzenia.
Katarzyna Poprawska-Borowiec, redaktor Gramwzielone.pl
katarzyna.borowiec@gramwzielone.pl
© Materiał chroniony prawem autorskim. Wszelkie prawa zastrzeżone. Dalsze rozpowszechnianie artykułu tylko za zgodą wydawcy E-Magazyny Sp. z o.o.
