Spółdzielnie energetyczne wracają po wecie prezydenta. Wyłączenie PZP, sprawozdawczość i nowe zasady wpisu
W najnowszym rządowym projekcie zmian w ustawie o odnawialnych źródłach energii znalazł się pakiet przepisów odnoszących się bezpośrednio do spółdzielni energetycznych. Projekt został skierowany do Sejmu 15 lipca 2026 r. i otrzymał numer druku 2821. Pierwsze czytanie odbyło się 29 lipca, po czym projekt skierowano do Komisji do Spraw Energii, Klimatu i Aktywów Państwowych. Obecnie jest on przedmiotem dalszych prac parlamentarnych.
Rządowy projekt nowelizacji ustawy o odnawialnych źródłach energii (UD332) wprowadza nie tylko opisywane już przez Gramwzielone.pl zmiany dotyczące prosumentów, magazynów energii i biometanu. Część proponowanych rozwiązań nie jest nowa. Podobne przepisy znalazły się już w uchwalonej przez parlament ustawie wiatrakowej z 5 sierpnia 2025 r. Ustawa została jednak zawetowana przez prezydenta Karola Nawrockiego. Teraz regulacje dotyczące spółdzielni energetycznych wracają w odrębnym projekcie nowelizacji ustawy o OZE, bez zmian dotyczących lokalizacji elektrowni wiatrowych, co zwiększa szanse na uchwalenie ustawy i jej wejście w życie.
Samorządy w spółdzielni bez przetargu
Jedną z najważniejszych zmian z punktu widzenia spółdzielni tworzonych z udziałem jednostek samorządu terytorialnego jest doprecyzowanie przepisów dotyczących zamówień publicznych. Projekt wskazuje, że do zakładania i rejestracji spółdzielni, przyjmowania członków, włączania punktów poboru energii, a także wewnętrznego bilansowania, rozliczania, zakupu i dostarczania energii stosowane mają być wyłącznie przepisy Prawa spółdzielczego, ustawy o spółdzielniach rolników, Kodeksu cywilnego oraz Prawa energetycznego. W praktyce regulacja ma wyłączyć stosowanie Prawa zamówień publicznych do wskazanych procesów realizowanych w ramach spółdzielni. Dotyczy to między innymi zakupu energii od spółdzielni i jej członków oraz zakupu energii od sprzedawcy w celu pokrycia niedoborów pozostałych po dokonaniu bilansowania.
Dotychczasowe przepisy nie rozstrzygały jednoznacznie zasad stosowania Prawa zamówień publicznych w spółdzielniach energetycznych. Wątpliwości dotyczyły zwłaszcza projektów łączących samorządy i inwestorów prywatnych. Istotną wskazówką dla wielu przedsięwzięć stała się opublikowana w marcu 2026 r. opinia Urzędu Zamówień Publicznych, o której szerzej pisaliśmy w tym artykule. Chociaż opinia miała charakter ogólnej interpretacji, dla wielu realizowanych projektów stała się wyraźną podstawą do niestosowania PZP w wewnętrznych rozliczeniach spółdzielni. Projektowana zmiana jest zbieżna z kierunkiem przedstawionym w opinii UZP i powinna ograniczyć dotychczasowe wątpliwości interpretacyjne.
Najpierw oferta sprzedawcy, później wpis do wykazu
Projekt porządkuje kolejność współpracy ze sprzedawcą energii i rejestracji spółdzielni w wykazie spółdzielni energetycznych prowadzonym przez Dyrektora Generalnego Krajowego Ośrodka Wsparcia
Rolnictwa (KOWR). Z powodu niedopracowania obecnych przepisów dochodzi dziś do sytuacji, w których spółdzielnie energetyczne są już wpisane do tego wykazu, ale w praktyce nie rozpoczynają wewnętrznych rozliczeń. Nie mają bowiem zawartych odpowiednich umów ze sprzedawcą i operatorem systemu dystrybucyjnego. W efekcie wiele takich projektów funkcjonuje wyłącznie na papierze.
Zgodnie z proponowanymi zmianami spółdzielnia zamierzająca uzyskać wpis najpierw wystąpi do właściwego sprzedawcy o przedstawienie ofert nowych umów albo zmianę dotychczasowych umów. Sprzedawca będzie miał na to 90 dni, a wniosek o wpis będzie można złożyć dopiero po otrzymaniu oferty albo po bezskutecznym upływie tego terminu. Dzięki zmianie kolejności przed złożeniem wniosku o wpis spółdzielnia będzie musiała podjąć działania zmierzające do uregulowania współpracy ze sprzedawcą, uzyskać ofertę nowych umów lub zmiany dotychczasowych albo odczekać 90 dni od wystąpienia o jej przedstawienie. Ma to ograniczyć liczbę spółdzielni wpisanych do wykazu, które nie są przygotowane do rozpoczęcia rozliczeń.
Obecnie zazwyczaj wpis do wykazu następuje przed uzgodnieniem warunków współpracy ze sprzedawcą, przez co część wpisanych spółdzielni nie rozpoczyna faktycznej działalności ani wewnętrznych rozliczeń. Po dokonaniu wpisu Dyrektor Generalny KOWR albo Prezes URE będzie miał siedem dni na poinformowanie właściwego sprzedawcy o wydaniu zaświadczenia.
Zmiany powinny uporządkować cały proces i przyspieszyć faktyczne rozpoczęcie działalności przez spółdzielnie energetyczne.
Koszty bilansowania: próg spadnie z 400 do 200 kW
Nie wszystkie rozwiązania są jednak korzystne dla spółdzielni. Obecnie koszty bilansowania handlowego energii elektrycznej wytwarzanej w instalacjach OZE o łącznej mocy mniejszej niż 400 kW pokrywa w całości sprzedawca zobowiązany. Projekt zakłada obniżenie tego progu do 200 kW. W przypadku instalacji o mocy od 200 do 400 kW obowiązek pokrywania kosztów bilansowania przez sprzedawcę przestanie więc obowiązywać. Może to oznaczać konieczność ponoszenia dodatkowych kosztów przez spółdzielnię lub jej członków.
Spółdzielnie objęte zmianą będą mogły w ciągu 30 dni od wejścia ustawy w życie wystąpić do sprzedawcy o przedstawienie nowej oferty albo zmianę dotychczasowej umowy. Sprzedawca będzie miał 60 dni na odpowiedź, a dotychczasowe umowy mają wygasnąć po 150 dniach od wejścia ustawy w życie.
Mniej sprawozdań i łatwiejszy dostęp do danych pomiarowych
Projekt przewiduje uchylenie obowiązku corocznego przekazywania KOWR albo Prezesowi URE sprawozdań zawierających miesięczne dane o energii wytworzonej i zużytej przez spółdzielnię oraz jej członków. Spółdzielnie nadal będą zobowiązane do prowadzenia odpowiedniej dokumentacji, ale nie będą musiały automatycznie przesyłać jej co roku. Uproszczenie jest związane z uruchomieniem Centralnego Systemu Informacji Rynku Energii, który ma zapewnić administracji dostęp do potrzebnych danych. Spółdzielnie wpisane do wykazu będą jednak musiały jeszcze przekazać sprawozdanie za 2026 r. w terminie do 28 lutego 2027 r.
Projekt ułatwi także uzyskanie historycznych danych pomiarowych potrzebnych do przygotowania spółdzielni energetycznej. Po zmianie spółdzielnia będzie mogła wystąpić do OSD o dane dobowo-godzinowe z ostatnich 12 miesięcy jeszcze przed uzyskaniem wpisu do właściwego wykazu KOWR. Dane te są potrzebne między innymi do określenia profilu zużycia energii, doboru źródeł OZE i przygotowania modelu rozliczeń przyszłej spółdzielni.
Spółdzielnie miejskie muszą poczekać na decyzję Komisji Europejskiej
Przepisy dotyczące spółdzielni energetycznych w miastach będą stosowane dopiero po uzyskaniu pozytywnego stanowiska Komisji Europejskiej w sprawie zgodności przewidzianego mechanizmu z zasadami pomocy publicznej.
Przypomnijmy, że trwa już procedura dotycząca rozszerzenia mechanizmu spółdzielni energetycznych na gminy miejskie. Z informacji przekazanych przez Ministerstwo Klimatu i Środowiska wynika, że resort zainicjował proces notyfikacji i przekazał odpowiedni formularz do Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów.
UOKiK 19 stycznia 2026 r. dokonał prenotyfikacji przepisów do Komisji Europejskiej. Dopiero pozytywne zakończenie tego procesu umożliwi Prezesowi URE uruchomienie wykazu spółdzielni energetycznych działających na obszarach gmin miejskich i rozpoczęcie ich rejestracji.
Ministerstwo zastrzega, że procedura prenotyfikacyjna nie podlega wiążącym terminom. Zgodnie z dotychczasowymi doświadczeniami postępowania prenotyfikacyjne, a następnie notyfikacyjne, mogą trwać od kilku do kilkunastu miesięcy.
Jan Węgrzyn
redakcja@gramwzielone.pl
© Materiał chroniony prawem autorskim. Wszelkie prawa zastrzeżone. Dalsze rozpowszechnianie artykułu tylko za zgodą wydawcy Gramwzielone.pl Sp. z o.o.
