Czyste Powietrze. NFOŚiGW wyjaśnia, co zrobić, gdy wykonawca nie wywiąże się z umowy
Wadliwie wykonana termomodernizacja, brak montażu pompy ciepła mimo podpisanej umowy, zawyżone ceny czy sfałszowane dokumenty – takie problemy spotykają część uczestników programu Czyste Powietrze. Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej przygotował poradnik, w którym wyjaśnia, jak dochodzić swoich praw, gdzie zgłaszać nieprawidłowości i w jakich sytuacjach można odstąpić od umowy z wykonawcą.
Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej (NFOŚiGW) przygotował poradnik skierowany do osób, które realizują inwestycje w ramach programu Czyste Powietrze i napotkały problemy we współpracy z wykonawcą.
Publikacja zawiera informacje o prawach konsumenta oraz wskazówki, jak postępować w przypadku niewywiązania się wykonawcy z umowy, wadliwego wykonania prac lub podejrzenia oszustwa. Fundusz udostępnił także gotowe wzory dokumentów, w tym przykładowe oświadczenie o odstąpieniu od umowy oraz pełną i skróconą wersję poradnika.
Kiedy można odstąpić od umowy?
NFOŚiGW przypomina, że beneficjenci programu korzystają z ochrony przewidzianej w przepisach prawa konsumenckiego. Jeżeli umowa została zawarta poza lokalem przedsiębiorstwa lub na odległość, konsument ma prawo z niej zrezygnować bez ponoszenia kosztów. Termin na odstąpienie zależy od okoliczności podpisania umowy.
W przypadku standardowej umowy zawartej poza siedzibą przedsiębiorcy wynosi on 14 dni. Jeżeli do podpisania dokumentów doszło podczas nieumówionej wizyty przedstawiciela handlowego w domu klienta, czas na rezygnację wydłuża się do 30 dni. Z kolei gdy przedsiębiorca nie poinformował konsumenta o przysługującym mu prawie odstąpienia od umowy, możliwość rezygnacji obowiązuje nawet przez 12 miesięcy.
Fundusz zwraca jednocześnie uwagę, że rozpoczęcie prac przed upływem terminu na odstąpienie od umowy może utrudnić skorzystanie z tego prawa. Dlatego przed wyrażeniem zgody na wcześniejsze rozpoczęcie robót warto dokładnie przeanalizować podpisywane dokumenty.
Beneficjent ma prawo domagać się naprawienia szkody
Jak podkreśla NFOŚiGW, wykonawca odpowiada za prawidłową realizację umowy. Jeżeli prace zostały wykonane niezgodnie z jej zapisami lub nie zostały wykonane w ogóle, beneficjent może dochodzić swoich roszczeń.
Może żądać usunięcia wad, naprawienia szkody, obniżenia wynagrodzenia albo zwrotu pieniędzy. Niezależnie od tego przysługują mu również uprawnienia wynikające z rękojmi lub gwarancji na wykonane prace i zamontowane urządzenia.
Jeżeli polubowne rozwiązanie sporu okaże się niemożliwe, sprawę można skierować do sądu.
Jakie sygnały powinny wzbudzić niepokój?
W poradniku NFOŚiGW wskazano sytuacje, które mogą świadczyć o nierzetelnym działaniu wykonawcy lub próbie wyłudzenia pieniędzy.
Jednym z najczęściej spotykanych problemów jest wykonanie prac niezgodnie z wymaganiami programu lub zapisami umowy. Fundusz jako przykłady podaje m.in. pozostawienie ocieplonych ścian bez wykończenia tynkiem, brak montażu parapetów zewnętrznych czy niepodłączenie nowego źródła ciepła do instalacji w budynku.
Problemy mogą dotyczyć także urządzeń. Zdarza się, że wykonawca nie montuje zamówionej pompy ciepła albo ogranicza się wyłącznie do dostarczenia urządzenia, rezygnując z jego instalacji.
Zawyżone ceny i fikcyjne usługi
Fundusz zwraca uwagę, że sygnałem ostrzegawczym mogą być również znacznie zawyżone ceny materiałów lub usług. Dlatego przed podpisaniem umowy warto porównać kilka ofert i sprawdzić, czy proponowane stawki odpowiadają cenom rynkowym.
Nieprawidłowości mogą dotyczyć również rozliczeń. W poradniku wskazano przypadki wpisywania do dokumentacji usług, które w rzeczywistości nie zostały wykonane, lub rozliczania większego zakresu prac niż faktycznie zrealizowany.
Ryzyko pojawia się także wtedy, gdy wykonawca pobiera wysoką zaliczkę, a następnie przerywa kontakt i nie rozpoczyna inwestycji.
Fałszywe dokumenty to sygnał alarmowy
NFOŚiGW ostrzega również przed fałszowaniem dokumentacji.
Podejrzenia powinny wzbudzić faktury zawierające błędy, poprawki, różne czcionki, brak oznaczeń firmy czy niezgodne kwoty. Niepokojącym sygnałem są także podrobione podpisy na protokołach odbioru robót lub oświadczeniach składanych bez wiedzy beneficjenta.
Fundusz wskazuje również na przypadki przekazywania niekompletnej dokumentacji technicznej. Problemy mogą dotyczyć braku kart produktów, etykiet energetycznych, instrukcji obsługi czy dokumentów gwarancyjnych. Zdarza się również, że wykonawcy nie sporządzają protokołów odbioru prac, co utrudnia późniejszą ocenę, czy inwestycja została wykonana zgodnie z umową.
Co zrobić, gdy wykonawca nie wywiązuje się z umowy?
NFOŚiGW zaleca, aby w pierwszej kolejności zabezpieczyć wszystkie dowody związane z inwestycją.
Warto zgromadzić umowę z wykonawcą, faktury, paragony, potwierdzenia przelewów, korespondencję e-mailową i SMS, zdjęcia dokumentujące przebieg prac oraz protokoły odbioru, jeżeli zostały sporządzone.
Kolejnym krokiem powinno być złożenie reklamacji. W piśmie należy opisać stwierdzone nieprawidłowości, wskazać swoje żądania, np. usunięcie usterek lub zwrot pieniędzy, a także wyznaczyć termin na odpowiedź. Fundusz zaleca zachowanie kopii pisma oraz wysłanie go w sposób umożliwiający potwierdzenie doręczenia.
Gdzie zgłaszać nieuczciwego wykonawcę?
Jeżeli istnieje podejrzenie popełnienia przestępstwa, np. fałszerstwa dokumentów lub wyłudzenia pieniędzy, sprawę można zgłosić policji albo prokuraturze.
W przypadku stosowania nieuczciwych praktyk rynkowych, takich jak wprowadzanie w błąd co do zakresu prac, kosztów czy wywieranie presji na podpisanie umowy, właściwą instytucją jest Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów.
NFOŚiGW zachęca również do zgłaszania wszystkich nieprawidłowości bezpośrednio do Funduszu za pośrednictwem adresu nieprawidlowosci@nfosigw.gov.pl.
O problemach należy poinformować także właściwy wojewódzki fundusz ochrony środowiska i gospodarki wodnej, w którym został złożony wniosek o dofinansowanie. Jak wskazuje NFOŚiGW, jeżeli sprawa dotyczy rozliczenia dotacji, WFOŚiGW może wstrzymać wypłatę środków wykonawcy lub zażądać korekty dokumentacji.
Nie trzeba od razu iść do sądu
Fundusz przypomina, że beneficjenci mogą skorzystać z bezpłatnego wsparcia rzeczników konsumentów, punktów nieodpłatnej pomocy prawnej, Inspekcji Handlowej oraz ośrodków mediacji.
Jeżeli polubowne rozwiązanie sporu okaże się niemożliwe, pozostaje droga sądowa. Wcześniej można jednak rozważyć mediację lub arbitraż, które często pozwalają zakończyć spór szybciej i przy niższych kosztach niż postępowanie przed sądem.
Warto reagować jak najszybciej
W opublikowanym poradniku NFOŚiGW podkreśla, że szybka reakcja zwiększa szanse na skuteczne dochodzenie swoich praw. Zgłaszanie nieprawidłowości może nie tylko pomóc w odzyskaniu pieniędzy lub doprowadzeniu inwestycji do zgodności z umową, ale również uchronić kolejnych beneficjentów programu Czyste Powietrze przed współpracą z nierzetelnymi wykonawcami.
Poradnik beneficjenta dostępny jest na stronie programu Czyste Powietrze.
Katarzyna Poprawska-Borowiec
